به دنبال انتشار پيام مقام معظم رهبري در ديدار اعضاي ستاد بزرگداشت روز ملي مهندس در تاريخ 6/11/1393، در همايشي كه روز گذشته به همين منظور در سالن اجتماعات برج ميلاد برگزار شد، نخبگان جامعه مهندسي، مطالعات براي عملياتي كردن مفاد اين پيام را در دستور كار قرار دادند. بخشي از اين مطالعات نشان ميدهد توليد كشور كه ستون تحقق اقتصاد مقاومتي است، در محاصره بروكراسي، ساختار سازماني عمودي و رانت قرار دارد.
چرخ فناوري ما بايد بچرخد تا بتوانيم در چاههاي نفتمان را ببنديم و با بستن شيرهاي منابع زيرزميني خود و تحريم غرب همزمان با اقتصاد مقاومتي در داخل، نظريه اقتصاد تهاجمي در خارج از مرزها را اجرايي كنيم. اهرم چرخش اين چرخها، دست مهندسين و فناوران كشور است. به عبارتي نيروي انساني متخصص به عنوان شاهكليد خروج از قفس اقتصادي است كه به سفارش كشورهاي سلطهطلب دور ساير جوامع ساخته شده است.
اين در حالي است كه آموزش عالي كشورمان نزديك به يك قرن است كه هزينه گزافي بابت تربيت نيروي انساني مجهز به تعهد و تخصص پرداخت كرده است اما نتوانسته (يا به دليل سهلالوصول بودن درآمد نفتي نخواسته) از آنها استفاده كند. به عبارتي كشورمان در حوزه منابع انساني در زمينه فني و مهندسي هم به لحاظ تعهد و هم به لحاظ تنوع در تخصص يك مجموعهدار بزرگ است. شرايط بحراني و موقعيت مذاكره كه بايد تمام داشتههاي خود را براي پيروزي در آن بسيج كنيم، زماني است كه بايد قفل اين مجموعه شكسته و سرمايه انساني با تمام توان خود وارد ميدان شود. به همين دليل است كه هشتادمين سالگرد تأسيس دانشكده فني دانشگاه تهران و روز ملي مهندس امسال از اهميت دوچنداني برخوردار است.
اين اهميت و دغدغه را ميتوان در پيام مقام معظم رهبري به مناسب بزرگداشت روز ملي مهندس مشاهده كرد. ايشان در پيام خود از تكرار زباني اقتصاد مقاومتي گلايه كردند و با اشاره به مجاهدت جوانان در عرصه فناوري و مهندسي در دفاع مقدس خواستار كاهش فشار واردات بر توليد داخلي و حمايت از محصولات و توليدات جوانهاي با استعداد، مؤمن، توانا و بعضاً نابغه كشور و نمايش عملي «ما ميتوانيم» شدند.
بروكراسي و واردات نابود گرتوليد داخليدر همين راستا، تعدادي از نخبگان جامعه مهندسي، عملياتي كردن مؤلفههاي پيام رهبري را سرفصل برنامههاي خود قرار داده و مطالعه براي برقراري پيوند ميان سرمايههاي انساني، قانوني و مالي را آغاز كردهاند. محمدحسين كلانتري مهندس صنايع و متخصص برنامهريزي توسعه در گفت و گو با «جوان» موانع اجرايي دستيابي به اقتصاد مقاومتي را اينطور شرح ميدهد: مانع اصلي تحقق عملياتي اقتصاد مقاومتي رويكرد جامعه و مسئولان به مسئله است. تا زماني كه باور داشته باشيم بايد از غرب الگو بگيريم، وضع همين است، چون رويكرد جوامع غربي مصرفگرا و با روح اقتصاد مقاومتي در تعارض است.
ما يك آموزه فرهنگ اسلامي را ميخواهيم با رويكرد جوامع غربي تنظيم كنيم كه ممكن نيست. بنابراين ميتوان گفت مباحث فرهنگي، عمده مشكل ما است. در عين حال كه ميبينيم جوامع غربي هم در مباحث اقتصادي دچار مشكلات فراوان هستند و الگوي مصرفي آنها با ما همخواني ندارد. وي تجهيز جامعه به فرهنگ قناعت را نيازمند فرهنگسازي ميداند و همچنين ميگويد: وقتي قيمت تمام شده توليدات ما با الگوهاي غربي تعيين شود و بالا باشد، نميتوانيم با توليدات خارجي رقابت كنيم.
كلانتري ادامه ميدهد: ما بايد در تعيين قيمت توليدات و خدمات خود به مباحث اسلامي پايبند باشيم، در اين صورت قيمت تمام شده محصولات پايينتر، بازار بيشتر و در نتيجه به كيفيت مطلوبتري ميرسيم. اين مطلوب جامعه ما است و حتي بازار بينالمللي هم براي محصولات ما جا باز ميكند. در حال حاضر اشكال كار ما اينجاست كه ميخواهيم اقتصاد مقاومتي را شعاري و با رويكرد تعريف نشده پيادهسازي كنيم.
اين كارشناس برنامهريزي توسعه خاطرنشان ميكند: در الگوهاي غربي بر توليد و نوع فرآيند و كاركردهاي آن، بروكراسي حاكم است. همين استانداردهاي ايزو كه توليدات ما را هم گرفتار كرده، يكي از نمونههاي حاكميت بروكراسي است. در اين نوع الگو سنجش كيفيت به گونهاي است كه خود به خود بروكراسي ايجاد ميكند.
سازمان عمودي هزينه توليد را بالا ميبردكلانتري رسوخ «تفكر ناب» و «توليد به موقع» كه ريشه در شرق دارد را در فرآيند بروكراسي غرب علت ناكارايي و شكست انحصار بروكراسي به شكل مرسوم ميداند و عنوان ميكند: با حاكم شدن اين دو رويكرد، حواشي توليد كمتر ميشود، به عنوان مثال در كارخانههاي شرقي ژاپن يا كره دستاندركاران ستاد تعداد اندكي متفكر متخصص هستند اما تعداد دستاندركاران صف به اندازه است.
در مقابل در رويكرد غربي كه به ويژه بخش دولتي توليدات و خدمات ما تمايل به پيادهسازي آن دارد، ساختار سازمان توليد عمودي است كه شبيه ساختار سازمانهاي نظامي است. در صورتي كه اين ساختار بايد مسطح باشد. در ساختار سازمان عمودي هر زيرمجموعه چندين زيرمجموعه دارد و هزارتويي به وجود ميآيد كه نهتنها به توليد خدمتي نميكند بلكه پاي آن را هم لنگ ميكند و هزينه توليد را بالا ميبرد، در حالي كه بايد بخشي از اختيارات كه در حال حاضر در انحصار دولت است، به مجموعههاي توليدي و خدماتي تفويض شوند.
كلانتري ميافزايد: در توليد يك محصول خاص، چندين مرحله وجود دارد كه سلسله مراتب هر كدام به اندازهاي است كه يك مهندس جوان و با استعداد، مبتكر و با انرژي زياد را لاي چرخ بروكراسياش له ميكند. اخذ مجوز، تأمين منابع و. . . هر كدام جداگانه اين مراحل را دارند كه انگيزه را از توليدكننده داخلي ميگيرد. اگر ميخواستيم دفاع مقدس را هم به همين شيوه اداره كنيم صدام به تهران ميرسيد.
در دفاع مقدس تفكر ناب بسيجي حاكم بود و گرفتاريهاي امروز ما به خاطر گم شدن همين طرز تفكر است. بايد بدانيم تحقق اقتصاد مقاومتي با رشوه، رانت، فساد اقتصادي و بروكراسي امكانپذير نيست. حسن توكلي، مسئول سازمان بسيج مهندسين تهران بزرگ نيز با اشاره به ظرفيت 10 هزار نفري اين سازمان گفت: در كشورهايي مثل كانادا ماهي به نام ماه مهندسي و در بسياري از كشورهاي ديگر هفته مهندسي داريم.
نايب رئيس ستاد بزرگداشت روز ملي مهندسي با اشاره به ديدار اعضاي اين ستاد با مقام معظم رهبري در بهمن امسال اظهار داشت: به ايشان پيشنهاد داديم كه اين روز به يك هفته تبديل شود و ايشان هم موافقت كردند و پيگير اين هستيم كه سال آينده هفته مهندسي داشته باشيم و روزهاي آن هم به عناوين مختلف نامگذاري شود. توكلي در پاسخ به سؤالي پيرامون تعامل بسيج مهندسين با بسيج سازندگي به ويژه در زمينه حركتهاي جهادي بيان داشت: به دنبال راهاندازي انجمن مهندسان خير هستيم كه دو هدف عمده را براي آن در نظر گرفتهايم؛ يكي از اهداف اين انجمن كمك مالي به مناطق محروم به ويژه مناطق محروم اطراف تهران و ديگر فعاليت آن، كمك در حوزه مهندسي، طراحي و نقشهكشي براي محرومين خواهد بود.
