در حاشيه زندگي ميكنند و گاهي وقتها خودشان حاشيهساز ميشوند اما بسياري از امكانات رفاهي و سلامت آنها هم درست مانند مكان زندگيشان كه در حاشيهشهرهاست به حاشيه رفته است و خيلي وقتها از حداقل استانداردهاي سلامت هم برخوردار نيستند. اين در حالي است كه طرح تحول سلامت شعاع خود را تا حاشيه شهرها گسترش داده است اما هنوز تا بازگرداندن حاشيهنشينان به متن سلامت راهي طولاني در پيش است.
«حاشيهنشيني» هم مانند بسياري از پديدههاي اجتماعي معلولي است كه به عوامل مختلفي در شكلگيري اين پديده اشاره دارد اما هر علتي افراد را به زندگي در حاشيهشهرها كشانده باشد اين مسئله را نقض نميكند كه حاشيهنشينان نيز همانند ساير اعضاي جامعه حق دارند از بهداشت و سلامت برخوردار باشند.
فاز دوم بخش بهداشتي طرح تحول سلامت هم براي تأمين بهداشت و سلامت حاشيهنشينان فكرهايي دارد. هرچند به نظر ميرسد اين مسير سخت و طولاني باشد. ايرج حريرچي، قائممقام وزير بهداشت با اشاره به سكونت ۱۱ درصد از جمعيت ۷۵ ميليون نفري كشور در حاشيه شهرها به ويژه كلانشهرها تصريح ميكند: از اين ۱۱ درصد، ۴۳۰ هزار نفر در حاشيه شهر زاهدان در شرايط بسيار اسفباري ساكن هستند؛ مناطقي كه فاصلهاي نزديك با مركز شهر و با مراكز اداري و حاكميتي شهر دارند و مملو از مردمي هستند كه سلامت و بهداشت آنها مغفول مانده و قدم زدن در بين آنها تنها افسوس و شرمندگي را تداعي ميكند.
بنا به تأكيد وي با آغاز فاز دوم اجراي طرح تحول نظام سلامت حاشيهنشينان در تمام استانهاي كشور به تدريج به بسته خدمات جامع دسترسي پيدا خواهند كرد.
مرگ بيحاشيه در حاشيههاي بدون بيمارستانچالشهاي سلامت حاشيه شهرها اما تنها به حاشيه مناطق محرومي همچون زاهدان منتهي نميشود و ساكنان حاشيههاي پايتخت در شرايطي همپاي محرومترين مناطق كشور سر ميكنند، به گونهاي كه وزير بهداشت ميگويد: در حاشيه شهر تهران در شهرهايي مثل ملارد، قدس، پيشوا، افجه، قرچك و. . . به ازاي هر 5/1 ميليون نفر يك تخت هم وجود ندارد كه اين فاجعه است، همچنين از نظر امكانات، تجهيزات، اورژانس و آمبولانس هم اين مناطق در فقر شديد به سر ميبرند. بنا به تأكيد دكتر سيدحسن قاضيزادههاشمي فقدان حتي يك تخت بيمارستاني در شهرهاي اطراف تهران موجب ميشود بيماران آنها در حين انتقال دوساعته به بيمارستانهاي تهران جان خود را از دست بدهند. مرگ بيحاشيه در حاشيههاي شهر در حالي است كه بنا به تأكيد دكتر علياكبر ولايتي، مشاور مقام معظم رهبري نيز حدود 5 ميليون ساكن حاشيه پايتخت، از حداقل درآمدها برخوردارند كه بايد براي كاهش دغدغههاي درماني مردم اين مناطق هرچه زودتر به فكر احداث بيمارستانهاي مجهز و پيشرفته بود.
دسترسي تدريجي حاشيهنشينان به خدمات سلامتبستههاي تأمين مراقبتهاي اوليه سلامت در حاشيه شهرها و سكونتگاههاي غيررسمي و شهرهاي ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر جمعيت در فاز دوم برنامه بهداشتي طرح تحول سلامت براي ورود 10 ميليون و 100 هزار نفر جمعيت حاشيهشهرها و 4 ميليون و 400 هزار نفر جمعيت شهرهاي كوچك به شبكه بهداشت و مراقبتهاي اوليه كليد خورد تا مناطق محروم هم سهم خود را از طرح تحول دريافت كنند. حالا هم قائم مقام وزير بهداشت با تأكيد بر اينكه مناطق حاشيهنشين به دليل عدم برخورداري از بهداشت و امكانات درماني، فقدان امكانات شهري، اثرات منفي و وخيمي را بر محيط انساني، محيطزيست و شرايط كالبدي شهر بر جاي ميگذارند، ميافزايد: به همين دليل متوليان حوزه سلامت معضل حاشيهنشيني را در آغاز فاز دوم طرح تحول نظام سلامت، در صدر برنامهريزيهاي خود قرار دادند و در دو محور «تدوين استراتژي كلان و راهبردي» و «برنامهريزي خرد در حوزه بهداشت»، اقداماتي را در دستور كار دارند.
وي درباره اين اقدامات ميگويد: در محور نخست، برونرفت از مسئله حاشيهنشيني و به ويژه معضلات ناشي از بحران بهداشت و سلامت، نيازمند تدوين استراتژي و برنامه فرابخشي مبتني بر آمايش سرزمين است. در مرحله بعدي نيازمند تدوين برنامه براي جلب مشاركت همگاني هستيم. به باور حريرچي، مهمترين عامل در موفقيت برنامههاي بهسازي و تأمين سلامت حاشيهنشينان، تعهد و الزام همه افراد جامعه است. بنا به تأكيد حريرچي، وزارت بهداشت با آغاز فاز دوم اجراي طرح تحول نظام سلامت حاشيهنشينان در تمام استانهاي كشور به تدريج به بسته خدمات جامع دسترسي پيدا خواهند كرد. در بسته حمايتي نظام سلامت، استقرار پزشك، پرستار، مددكار اجتماعي و روانشناس در مراكز درماني مناطق حاشيهنشين و صدور دفترچه بيمه درماني پيشبيني شده است. وي تصريح ميكند: درصدد هستيم شاخصهاي بهداشتي و درماني حاشيهنشينان در شهرها را با توجه به امكانات موجود ارتقا دهيم اما تحقق اين امر، تعهد و الزام همگاني را ميطلبد. با وجود اين اما بنا به تعبير عليرضا مرندي، عضو كميسيون بهداشت و رئيس فرهنگستان علوم پزشكي به طور كلي شاخصهاي بهداشتي در كشور كند و لاكپشتي حركت ميكنند و چنين حركتي با سرعت رشد اين شاخصها در دنيا قابل مقايسه نيست.
وزير اسبق بهداشت با اشاره به اينكه هم اكنون خدمات در بخش درمان و بستري متمركز شده و به بخش سرپايي توجه كافي نميشود، ميافزايد: هر چه بيشتر به بهداشت برسيم به مستضعفان و مناطق محروم بيشتر رسيدگي كردهايم؛ شاخصها بهتر خواهد شد و با هزينه كمتر ميتوانيم كار را پيش ببريم.
