چند ثانيه بعد دوباره همين كار را تكرار ميكند و بعد به نقطهاي از سفرهخانه خيره ميشود. انگار به فكر عميقي فرورفته است كه صداي دوستش او را به خود ميآورد. چاي بريزم برات؟ تكاني ميخورد و در حالي كه هنوز كمي گيج به نظر ميرسد ميگويد: ها. چي شده. چي گفتي؟ كه دوستش دوباره ميگويد: پرسيدم چايي بريزم برات؟ فرشيد كه تازه متوجه حرفهاي دوستش شده است ميگويد: آره، آره زحمتش رو بكش.
اينجا يكي از سفرهخانههاي سنتي در شمال شهر است. سفرهخانهاي كه هر روز پاتوق خيلي از قليانكشها در اين منطقه و مناطق اطراف است و حتي بعضيها براي قليان كشيدن از راههاي دور خود را به اين سفرهخانه سنتي ميرسانند. سفرهخانهاي كه درآمدش از سرو قليان بيشتر از درآمد غذايي است كه به مشتريها ميدهد.
آن طور كه مدير اين سفرهخانه ميگويد: بخش اعظم درآمد اين سفرهخانه از قليان است و افرادي كه ميآيند مخصوصاً جوانها و نوجوانان مشتريهاي پروپاقرص قليانهاي اين سفرهخانه هستند، نوجواناني كه به نظر نميرسد سن آنها از 15 يا 16 سال تجاوز كند.
او ميگويد: اين سفرهخانه هميشه تا پاسي از شب باز است و در كنار غذا يا چاي و آجيل و محصولات كافيشاپي مانند قهوه، شيرموز، شير كاكائو، كاپوچينو، شكلات داغ و انواع بستني، قليان مخصوصاً قليان ميوهاي بيشترين مشتري را در اين سفرهخانه دارد.
نگاهي به سرتاسر سفرهخانه مياندازم. اينجا غلغلهاي از مشتري است و وقتي كه خوب نگاه ميكنم متوجه ميشوم بيشتر مشتريها را نوجوانان و جوانان تشكيل ميدهند.
بيشتر كه دقت ميكنم به نظر ميرسد اين سفرهخانه پاتوق خيلي از دخترخانمهاي جوان نيز است كه به تنهايي يا به اتفاق دوستانشان به اين سفرهخانه آمده و بيشترشان قليان ميوهاي با طعمهاي گوناگون سفارش دادهاند.
چيزي كه بيشتر نگرانم ميكند ديدن برخي از خانوادهها در اين سفرهخانه سنتي است كه قليان سفارش دادهاند. البته تعداد مجردها در اين سفرهخانه خيلي بيشتر است اما وقتي ميبينم برخي از پدر و مادرها در كنار فرزندان خود نشسته و با خيالي آسوده همه قليان ميكشند نميتوانم تأسف خودم را پنهان كنم.
سرطان، تحفه قليانهاي ميوهاي
با ديدن اين صحنه تأسفم بيشتر ميشود اما نگرانيام از اين است كه در گزارشهاي رسمي كه پزشكان و دوستداران سلامت ارائه كردهاند مستندات غير قبل انكار از زيانبار بودن قليان خصوصاً قليانهاي ميوهاي ارائه شده است.
گزارشهايي كه به صراحت زيانبار بودن قليان را تأييد كرده و مصرف قليان خصوصاً قليانهاي ميوهاي را در كنار دهها بيماري ذكر كردهاند، به گونهاي كه در اين گزارشها به صراحت نامي از سرطان نيز به ميان آمده و اعلام شده است كه مصرف قليانهاي ميوهاي به دليل مواد خطرناكي كه در تنباكوي اين نوع قليانها وجود دارد خطر ابتلا به سرطان را در بين استعمالكنندگان افزايش ميدهد.
خوب يادم است همين چند وقت پيش بود كه مسئول ستاد مركزي اطلاعرساني دارو و سموم سازمان غذا و دارو بر سرطانزا بودن قليانهاي ميوهاي تأكيد و اعلام كرد به دليل عصارهگيري كه از اين مواد صورت گرفته سرطانزايي آنها اثبات شده و وقتي عمليات گرمادهي و دودزايي انجام ميشود چندين برابر سرطانزايي آنها افزايش پيدا ميكند.
نكته قابل تأمل ديگر اين است كه بين ماركها و طعمهاي مختلف تفاوت معناداري ديده شده به آن معنا كه در تحقيقات آزمايشگاهي صورت گرفته نام محصول و مارك ميتواند تا شش برابر سرطانزاتر بودن آنها را افزايش دهد.
اين همه درحالي است كه تحقيقات پزشكان نشان ميدهد كشيدن قليان ميوهاي موجب سردرد، عدم تمركز و به هم خوردن تعادل بدن افراد ميشود ضمن اينكه اسانسها و عطرهاي مورد استفاده در تنباكوها، حاصل هزاران نوع مواد سمي و كشنده است كه هم مصرفكنندگان و هم افراد در معرض دود آن را به عوارض ناشي از آن گرفتار ميكند.
به عقيده پزشكان، كشيدن قليان، با تنباكوهاي ميوهاي كه امروزه از آن استفاده ميشود، از بدترين و پستترين نوع توتون تهيه ميشود و فرد را در معرض ابتلا به بيماريهاي قلبي و عروقي و حملات تنفسي قرار ميدهد و مصرفكنندگان قليان بيش از ساير افراد، مستعد مصرف مواد مخدر هستند.
تحقيقات علمي نشان ميدهد برخلاف باورهاي افراد قديمي كه قليان را بدون ضرر ميدانند دود ناشي از قليان داراي مواد سمي است كه عامل اصلي بيماري سرطان ريه و بيماريهاي قلبي و عروقي شناخته شده است.
قليان ميتواند زمينهساز مصرف ديگر مواد دخاني باشد، علاوه بر آن استفاده از قليانهايي كه با تركيبي از اسانس ميوهاي هستند معمولاً فرد را در طولاني مدت در معرض دود بيشتري نسبت به سيگار قرار ميدهند.
قليان 100 هزار توماني با طعم تنباكوي عربي
مدتي از حضورم در اين سفرهخانه سنتي كه ميگذرد، نگاهي به منوي اين سفرهخانه مياندازم. كاري به قيمتهاي غذا يا حتي محصولات كافيشاپي اين سفرهخانه ندارم. نگاهم بيشتر روي قيمت انواع قليانهاست. به نظر ميرسد قليانهاي خوانسار از همه كمتر است. از چهار هزار تومان شروع ميشود تا 15 هزار تومان. اما قيمت قليانهاي ميوهاي بيشتر است و البته تنوع بيشتري نيز دارد.
قليانهاي ميوهاي در اين سفرهخانه سنتي از 10 هزار تومان شروع ميشود تا 70 هزار تومان. خوب كه دقت ميكنم در منوي اين سفرهخانه سنتي چشمم به قليان ميوهاي 100 هزار توماني ميافتد. با ديدن اين خط از منو حواسم را بيشتر جمع ميكنم و يك بار ديگر آن را ميخوانم. قليان ميوهاي عربي. اين اسم اين نوع از قليان است كه در اين سفرهخانه در كنار چاي، آجيل، خرما، نبات و در آخر هم بستني به مشتريها ارائه ميشود.
كنجكاويام بيشتر ميشود براي همين از يكي از كاركنان اين سفرهخانه درباره اين قليان سؤال ميكنم و ميپرسم طعم اين قليان با بقيه قليانها چه فرقي داره كه پسرك لبخندي ميزند و ميگويد: يكي سفارش بده بكش، اون وقت ميفهمي فرقش چيه؟
هيچ وقت به اندازه الان از شنيدن يك پاسخ تا اين حد قانع نشده بودم. دوباره نگاهي به من را مياندازم. قليان 100 هزار توماني اين خط از منو بيشتر مرا درگير خودش كرده است. با خودم فكر ميكنم طرف 100 هزار تومان بدهد كه ميخواهد به سلامتياش ضرر برساند. عجب آدمهايي پيدا ميشوند. با ديدن وضعيت اين سفرهخانه و نوجوانان و جواناني كه بدون در نظر گرفتن ضررهاي مصرف قليان به راحتي مشغول پك زدن به آن هستند ياد يكي از خبرگزاريها ميافتم كه همين چندي پيش در يك گزارش مفصل و در گفت وگو با پزشكان به بررسي زيانهاي قليانهاي ميوهاي پرداخته بود. در اين گزارش اشاره شده است كشيدن قليان يكي از عواملي است كه به انتقال بيماريهاي عفوني نظير سل و هپاتيت منجر ميشود و علت آن استفاده مشترك از قليان در بين افراد است و در حقيقت با مصرف قليان بيش از 600 ماده سمي و مهلك وارد ريه فرد مصرفكننده و اطرافيان خواهد شد.
در اين گزارش آمده است: در صنعت تنباكو، مرغوبترين آن در اختيار كارخانههاي سيگارسازي قرار ميگيرد و تفالههاي تنباكو براي قليان استفاده ميشود، اين درحالي است كه مقدار تنباكوي مصرفي در يك وعده قليان معادل مصرف 20 تا 50 نخ سيگار است و به همين دليل با افزايش سطح نيكوتين خون مصرفكننده به ظاهر تفنني براي رفع نياز خود به روش سهلتري كه همان مصرف سيگار است، روي ميآورد.
بنابراين اعتياد در قليانكشي با روي آوردن به استعمال سيگار و اعتياد به مصرف سيگار نمايان ميشود.
نگرانكنندهتر از همه اينها اين است كه تحقيقات نشان داده كشيدن قليان همانند سيگار ميتواند خطر ابتلا به سرطان، بيماريهاي قلبى، سكته، عقيم شدن، افزايش فشار خون، مشكلات باردارى، بيمارىهاى لثه، بيمارىهاى دندان، مسدود شدن شريانها، زخم معده و آب مرواريد را افزايش دهد. نكته مهم اينكه در قليان مواد سمي حاصل از سوختن زغال به دود آن افزوده ميشود كه به همين دليل بيماريزايي دود حاصل از كشيدن قليان به مراتب از دود سيگار بيشتر ميشود.
آفتاب آمد دليل آفتاب
در حالي كه پزشكان و دوستداران سلامت همواره بر زيانبار بودن قليان تأكيد دارند و تنباكوهاي قليانهاي ميوهاي را خطرناك و آغشته به انواع سموم زيانبار ميدانند چندي پيش سند مربوط به آلوده بودن مقادير زيادي توتونهاي وارداتي از گمرك بندرعباس توسط يكي از خبرگزاريها منتشر شد كه نشاندهنده زيانبار بودن اين نوع تنباكوهاست.
در اين سند كه در واقع يك نامه اداري از سوي يكي از مديران كل به يكي از معاونتها در وزارت بهداشت بود تأكيده شده است بخش زيادي از توتونهايي كه اخيراً به كشور وارد شده، آلوده به سوسك خطرناك لازيردرما است.
در اين سند اشاره شده كه اين توتونهاي آلوده ميتواند روي ديگر توتونهاي وارداتي نيز اثر بگذارد و حتي ضدعفوني كردن آن نيز افاقه نميكند و اين آلودگي، ميتواند باعث بروز بيماريهاي جدي، مثل آسم، در ميان مصرفكنندگان اين توتونها شود. سوسك توتون يا لازيردرما همهچيزخوار است و بالغ بر ۴۰ نوع مواد غذايي منابع گياهي و حيواني و حتي الياف پارچه، كاغذ، كتاب، كارتن، قالي و ساير وسايل منزل را مورد حمله قرار ميدهد ولي عمده خسارت آن به انواع توتون، سيگارت و تنباكو ميباشد و از اين رو به نام سوسك توتون شهرت دارد.
بيشترين خساراتي كه توسط لازيردرماها به توتون وارد ميشود به وسيله لارو اين آفت صورت ميگيرد. لارو اين حشره از قسمتهاي مختلف برگ و دمار توتون و تنباكو تغذيه كرده و سوراخهايي ايجاد ميكند كه علاوه بر خسارت به توتون و تنباكو با باقي گذاردن فضولات خود در آنها موجب ايجاد بوي بد و طعم نامطبوع در كالاي حاضر به مصرف توليدي از آنها ميگردد.
نكته نگرانكنندهتر اين است كه در اين سند ميزان توتونهاي آلوده در گمرك بندرعباس بيش از 7500 كارتن است.
قليان با طعم مشروب
تحقيقاتم را براي تهيه اين گزارش ادامه ميدهم و فرداي آن روز براي كامل شدن گزارشم دوباره سري به همان سفرهخانه سنتي ميزنم و اين بار راحتتر از روز گذشته با مدير و كاركنان اين سفرهخانه صحبت ميكنم. از نظر آنها من ديگر يكي از مشتريهاي اين سفرهخانه هستم. چارهاي نيست گاهي بايد خودت نباشي براي همين و به خاطر اينكه بتوانم راحتتر موضوع گزارشم را دنبال كنم مجبور ميشوم يك قليان سفارش دهم. البته قليان خوانسار كه ضررش به مراتب از قليان ميوهاي كمتر است. اما ميدانم كه به هر حال ضرر دارد براي همين فقط سفارش ميدهم و تنها چند پك كوچك به آن ميزنم كه فكر كنند دارم قليان ميكشم.
با يكي از كاركنان اين سفرهخانه بيشتر از بقيه رفيق شدهام براي همين ترجيح ميدهم سر صحبت را با او باز كنم. وقتي با مسعود درباره قليانهاي ميوهاي صحبت ميكنم به نكات جالبي دست مييابم.
اما در لابهلاي صحبتهاي مسعود حرفي رد و بدل ميشود كه تعجم را دو چندان ميكند و آن هم زماني است كه او از قليان با طعم مشروب صحبت ميكند.
قليانهايي با اسانسهاي مشروب كه فرد بعد از استعمال قليان طعم مشروب را در دهان خود حس ميكند.
صحبتهاي مسعود كنجكاويام را بيشتر ميكند براي همين به سراغ يكي ديگر از كاركنان اين سفرهخانه ميروم كه تجربه بيشتري دارد و وقتي سر صحبت را با او باز ميكنم او نيز صحبتهاي همكارش را تأييد ميكند و ميگويد: البته مشروب به آن معنايي كه شما فكر ميكنيد نه! نوعي از تنباكو داريم كه طعم مشروب ميدهد و البته اينجا سرو نميشود. او ميگويد: وقتي صحبت از قليانهاي ميوهاي با طعم مشروب ميشود به اين صورت است كه در كشورهاي خارجي تنگ آب قليان پر از مشروب است و فرد وقتي قليان مصرف ميكند حالتي از مصرف مشروب به او دست ميدهد اما اينجا اين كار مسلماً ممنوع است ولي يك نوع تنباكو وجود دارد كه ميگويند آغشته به اسانس مشروب است و وقتي كسي قليان ميكشد طعم مشروب را در دهانش احساس ميكند.
با شنيدن صحبتهاي كاركنان اين سفرهخانه ياد مطلبي در يكي از سايتهاي خبري ميافتم كه همين چند هفته پيش بر روي اين سايت درج شده بود. در اين مطلب آمده بود يكي از رستورانها قليان با طعم شراب شيكاگو را در اختيار مشتريان خود قرار ميدهد و الان بيش از يك سال است كه اين منو در اختيار مشتريان قرار ميگيرد و تاكنون هيچ برخوردي با ارائهدهندگان اين نوع قليان صورت نگرفته است.
حالا نگرانيها از مصرف قليانهاي ميوهاي بيشتر شده است. علاوه بر نگرانيها از مصرف قليانهاي ميوهاي با تنباكوهاي آلوده به انوع مواد سمي و بيماريهاي خطرناك از جمله سرطان حالا بايد نگران اين باشيم كه قليانهاي ميوهاي با طعم مشروب در برخي از سفرهخانههاي سنتي، رستورانها، قهوهخانهها و... سرو ميشود.
حال بايد ديد با وجود اين همه ضرر و زياني كه براي قليانهاي ميوهاي ذكر شده و بيماريهاي خطرناكي مثل سرطان ارمغان مصرف قليان معرفي شدهاند و از همه مهمتر تنباكوهاي آغشته به مشروبات در قليانهاي ميوهاي آيا موضوع جمعآوري و ممنوعيت مصرف قليانهاي ميوهاي يك بار براي هميشه انجام ميشود يا اينكه سياست يك بام و دو هواي دولت درباره جمعآوري قليانهاي ميوهاي همچنان ادامه دارد؟
