شواهد و قرائن نشان ميدهد عربستان سعودي براي مهار انقلابيون يمن به رهبري انصارالله، همه ابزارهاي خود را به كار گرفته است. اين ابزارها چيست؟
همزمان با خيزش انقلابهاي مردمي خاورميانه اواخر 2010، يمن نيز شاهد اعتراضات عليه حكومت فاسد علي عبدالله و پايههاي دولتي مردمي بود. از همان ابتدا، تلاش سعوديها براي مهار انقلاب يمن آغاز شد. عربستان كه از سرايت انقلاب يمن به داخل نگران بود، با همكاري امريكا وارد خط دور زدن انقلاب شد و به بهانه مبارزه با تروريسم تا حد زيادي موفق به ناكارآمد كردن اين انقلاب نيز شد. رياض در سركوب انقلابيون يمن كمكهاي گستردهاي را به دولت علي عبدالله صالح، ديكتاتور سابق يمن انجام داد و در برخي مواقع در بمباران مواضع حوثيها نيز همكاري ميكرد. اين كمكهاي عربستان هرچند براي مدت كوتاه پيروزي انقلاب يمن را به تأخير انداخت ولي مرحله دوم انقلاب كه از سپتامبر 2014 شروع شد اين بار انقلاب نيمه تمام را كامل كرد و در مدت چهار ماه انقلابيون توانستند كنترل امنيتي پايتخت و بخش وسيعي از يمن را به دست بگيرند و روند اين تحولات، منافع رژيم آلسعود را بيش از پيش در معرض خطر قرار داد.
اكنون با صدور بيانيه قانون اساسي توسط كميته انقلابي، انحلال پارلمان و ورود دوباره به فرايند انتقالي، فصل جديدي از تغييرات سياسي در يمن آغاز شده است. تلاش براي اصلاح روندهاي سياسي ناقصي كه پس از سرنگوني علي عبدالله صالح بنا نهاده شد و تشكيل دولتي فراگير با مشاركت همه گروههاي سياسي را بايد از دلايل بنيادين تحولات اخير در يمن به شمار آورد.
حوثيها كه در يك دهه گذشته توسط دولت يمن آماج بيشترين حملات بودند و در شرايط بدي زندگي ميكردند، اكنون چنان قدرتمند شدهاند كه علاوه بر مناطق شمالي در بسياري از استانها نيز كنترل امنيتي دارند. گروه انصارالله توانستهاند در صحنه سياسي يمن گروهي فعال و مقبول بوده و سياستهاي عربستان را تهديد كنند. هرچند حوثيها وارد سهمخواهي در عرصه سياسي نشدهاند، اما غرب، امريكا و عربستان، آنها را خطر بالقوهاي محسوب ميكنند. يمن كه تا پيش از انقلاب حياط خلوت عربستان به شمار ميرفت، با قدرتيابي انصارالله منافع رياض را به خطر انداخته است، بهخصوص اينكه در آنسوي مرزهاي يمن، شيعيان عربستان در استان الشرقيه قرار دارند كه عربستان سالهاست براي سركوب آنها تلاش ميكند. نگراني رياض از تحولات يمن طي هفتههاي اخير به حدي تشديد شده كه هفته گذشته پارلمان عربستان، سعود الفيصل، وزير خارجه بركنار شده اين كشور را براي پاسخ دادن به كمكاري در تحولات يمن احضار كرد.
سناريوهاي رياض
در شرايط كنوني، تقويت گروه تروريستي القاعده در يمن و كشاندن آن به جنگ با حوثيها، يكي از گزينههاي جدي رياض براي ايجاد جنگ داخلي است. در ماههاي اخير، رياض با چراغ سبز به سازمان القاعده، اين سازمان تروريستي را به تحرك در بخشهاي داخلي يمن واداشته و با تجهيز آنها به سلاح سعي در به انحراف كشيدن انقلاب داشته است. آلسعود با استفاده از اين مسئله به بهانه مقابله با گروههاي تروريستي ميتواند زمينه مداخله خود در يمن را نيز فراهم كند. پايگاه اينترنتي «اگزماينر» اخيراً در گزارشي از فعاليت شبكه مخفي جاسوسان سازمان اطلاعات عربستان سعودي با 30 هزار مزدور در يمن خبر داد و به نقل از يك مقام عرب، اعلام كرده است كه جاسوسان عربستان تقريبا از طريق بودجههاي نامحدود در يمن مشغول عمليات هستند و نفوذ قابل توجهي در اين كشور دارند.
عربستان در ماههاي اخير با كمك منصور هادي عبد ربه، رئيسجمهور مستعفي يمن سعي داشت با طرح فدرالي كردن اين كشور، قدرت حوثيها را كاهش دهد كه اين طرح با مخالفت انقلابيون به نتيجه نرسيد. رياض به اين دليل سعي ميكند جنوب و شمال يمن را جدا كند كه از روند تحولات شمال كاملاً مأيوس شده و اگر استان مأرب را كه منطقه گازي و نفتي است، از دست بدهد حوثيها كل شمال يمن را از دست سعوديها ساقط ميكنند و منافع عربستان بهطور جدي در خطر خواهد افتاد. سعوديها البته در بحث جنوب تلاش ميكنند بابالمندب در درياي سرخ را حفظ كنند تا دست حوثيها نيفتد و همچنين بتوانند پايگاهي در جنوب يمن مستقر كنند تا فشارهاي شمال يمن را متوازن كنند و حوثيها را در محاصره قرار دهند. در حالتي كه انصارالله موفق شوند سيستمي در شمال يمن ايجاد كنند، اين گزينه ميتواند يك اهرم فشار در برابر انصارالله باشد. بابالمندب در جنوب يمن يكي از چند تنگه مهم دنيا به شمار ميرود كه هر قدرتي بر آن مسلط شود، خواهد توانست بخشي از امنيت عبور و مرور دريايي دنيا را در دست بگيرد.
قطع كمكهاي مالي عربستان به يمن، يكي ديگر از ابزارهاي مهمي است كه مقامات سعودي پس از قدرت گرفتن حوثيها در صنعا، پايتخت يمن، آن را در دستور كار خود قرار دادند و به نظر ميرسد با قدرتيابي بيشتر انقلابيون، رياض سعي دارد اين سياست را از مجراي شوراي همكاري خليجفارس به مرحله اجرا درآورد. گزينه ديگري كه شايد مقامات سعودي آن را بهكار بگيرند، تحريك كشورهاي غربي و سازمان ملل براي تحريم اقتصادي انقلابيون يمن است تا آنها را وادار به مصالحه كنند؛ چيزي كه در روزهاي اخير از سوي شوراي امنيت سازمان ملل نيز مطرح شده است و با تعطيلي سفارتخانههاي امريكا، فرانسه و انگليس در يمن اين امر محتمل به نظر ميرسد.
مقابله با نفوذ ايران
يكي از دلايلي كه عربستان را از قدرتيابي حوثيها در يمن نگران كرده، افزايش نقش و نفوذ ايران در اين كشور است. خيزش ناگهاني حوثيها و سهيم شدن چشمگير آنها در قدرت، سبب شده كه موازنههاي امنيتي در منطقه تا حد قابل توجهي به نفع ايران تغيير كند و عربستان از بروز اين وضعيت، نگراني جدي دارد. ايران و عربستان نسبت به تحولات منطقه نگاه متفاوتي دارند و رقابت سختي بين دو كشور در جريان است. بدون ترديد، تثبيت موقعيت انصارالله در يمن و ارائه برخي اقدامات موفق در حوزههاي اقتصادي و اجتماعي اين كشور موجب تغيير بيش از پيش معادلات در منطقه خواهد شد. مواضع حوثيها در همسويي با ايران و حزبالله و سياست مقابله با تكفيريها و مواضع كشورهاي مرتجع عرب و همچنين مخالفت با سياستهاي امريكا و رژيم صهيونيستي نويد پنج ضلعي شدن محور مقاومت متشكل از ايران، سوريه، حزبالله، جنبش حماس و انصارالله را ميدهد. تشكيل ضلع جديد مقاومت در مرزهاي جنوبي عربستان و محاصره اين كشور از سوي رقبايش، با خواسته سعوديها در تضاد است و رياض همه تلاش خود را براي مقابله با آن بهكار ميگيرد.
اكنون با قدرت گرفتن انصارالله در يمن، تلاش كشورهاي مرتجع عرب براي مقابله با انقلابيون نيز بيش از پيش تشديد شده است. عربستان سعودي كه از تحولات يمن متضرر شده، سعي دارد بخشي از منافع خود در اين كشور را حفظ كند. حداقل كاري كه عربستان براي تضعيف حوثيها انجام خواهد داد حمايت از استقلال جنوب يمن خواهد بود، جايي كه مردم آن به شوراي كميته انقلاب نپيوستهاند و به طور مستقل عمل ميكنند. عربستان سعودي همچنين تلاش خواهد كرد تا با دامن زدن به تنشهاي قومي و قبيلهاي در يمن، درگيريها را در اين كشور گسترش داده و در فرصت مناسب زمينه مداخله در اين كشور را فراهم كند.
