در روز فناوري فضايي امسال بيشتر از اينكه شاهد اقدام فضايي باشيم، خبر فضايي ميخوانيم؛ از انحلال و ادغام سازمان فضايي تا توقف پرتاب ماهوارهها به دلايلي كه بنا به گفته مسئولان فضايي كشور نبايد رسانهاي شوند.
با اين حال پرتاب چهارمين ماهواره بومي ايران توسط وزارت دفاع با نام «فجر» به فضا و در مدار زمين قرار گرفتن آن در آستانه 14بهمن براي اين صنعت راهبردي كشور آبروداري كرد. به تمام اين موارد، تأخير در برگزاري مراسم روز فناوري فضايي به دليل مشغله زياد رئيسجمهور را كه اضافه كنيم، مجموعه فضاي پرحاشيه صنعت هوافضاي كشور كامل ميشود.
بي سازماني فناوري فضايي در روز ملي فناوري فضايي امسال بسيار مشهود بود، آن هم در شرايطي كه تنها صحبت از انحلال يا ادغام سازمان فضايي به ميان آمده و هنوز دستوري مبني بر اين اقدام صادر نشده است، يعني توسعه فناوري در كشور ما به اندازهاي ميتواند لرزان باشد كه تنها يك شايعه يا يك اظهار نظر غيركارشناسي ميتواند آن فناوري را حداقل در برونداد رسانهاي رو به احتضار نمايش دهد.
پراكندگي سياستگذاريها و انتشار روز به روز اخبار ضدو نقيض درباره بودن يا نبودن سازمان فضايي در اين حوزه به حدي است كه خارج از مجموعه كارشناسان صنعت هوافضا، افكار عمومي را نيز حساس كرده است.
معاون علمي تصميم ميگيردمنصور كبگانيان، قائممقام ستاد راهبري نقشه جامع علمي كشور با بيان اينكه مرجع سياستگذاري كلان فضايي، شوراي عالي فضايي است، به «جوان» ميگويد: رئيسجمهور به عنوان رئيس شوراي عالي فضايي اختيارات ويژه خود را به معاونت علمي و فناوري تفويض كرده است و معاون علمي و فناوري براساس سند توسعه هوافضا بايد سياستها را به تصويب شوراي عالي فضايي برساند كه در اين حوزه برنامهريزي شده است تا هماهنگيهاي كلان انجام شود. وي ادامه ميدهد: براساس سند توسعه هوافضا بايد سازماني مقتدر به عنوان سازمان فضايي جمهوري اسلامي ايران در جايگاه بالا و فرابخشي كه متعلق به يك وزارتخانه هم نباشد، تشكيل شود كه در جلسه شوراي عالي فضايي در اين مورد تصميمگيري ميشود تا اساسنامه چنين سازماني تدوين شود و فعاليتهاي فضايي بايد طبق الزام سند توسعه هوافضا اجرا شود كه در جلسه با حضور معاون علمي و فناوري رئيسجمهور بخشي از سند را قرائت كردند و حالا قرار است معاون علمي فناوري تصميمگيري كند. از سوي ديگر و درست يك روز بعد از اينكه معاون علمي و فناوري رئيسجمهور از پرتاب يك ماهواره (كه احتمال ميرود شريف ست در نوبت مانده باشده) در چند روز آينده خبر ميدهد؛ خبر پرتاب ماهواره ملي فجر و در مدار زمين قرار گرفتن آنها رسانهاي ميشود.
پرتاب در سكوتگزارش پرتاب ماهواره ملي فجر را كه با شعار اللهاكبر و با رمز يا محمد رسولالله و با دستور رئيسجمهور پرتاب شد و با موفقيت در مدار زمين قرار گرفت، سردار دهقان وزير دفاع كشور اينطور بيان كرد: طراحي و ساخت ماهواره ملي فجر حاصل تلاش مؤمنانه، خالصانه و جهادي دانشمندان و محققان فضايي شركت صنايع الكترونيك ايران و شركتهاي دانشبنيان داخلي و مراكز تحقيقاتي، علمي و دانشگاهي كشور بوده و نشان ديگري بر تداوم رشد بالنده علمي كشور در عرصه فناوريهاي پيشرفته است. اين در حالي است كه تمام مراحل آمادهسازي و پرتاب ماهواره ملي فجر در سكوت خبري صورت گرفت كه همين مسئله ميتواند از چند وجه قابل بررسي باشد؛ اول اينكه مسئولان كشور به پيشرفتهاي عرصه هوافضا علاقهمند هستند و تنها به دليل اينكه توجه طرف مقابل مذاكرهكننده با كشورمان بر سر رفع تحريمها جلب نشود، اعلام رسانهاي آن را از دستور كار خارج كردند و اين به نوبه خود نشان ميدهد به رغم تكذيبها، مسئله توسعه دانش، فناوري و صنايع فضايي و هوايي رو يا پشت ميز مذاكره كشورمان با گروه 1+5 مطرح شده است.
فضاي پرحاشيه هوافضاعلاوه بر اين، چنين برخوردهايي شايعات مربوط به انحلال سازمان فضايي، محدود كردن فعاليتهاي آن در حد يك سازمان زير وزارتخانهاي و كاهش بودجه اين سازمان را تقويت ميكند، در حالي كه پيشرفت در فناوري هوافضا به همراه فناورى اطلاعات و ارتباطات، فناورى هستهاى، فناورىهاى نانو و ميكرو، فناورىهاى نفت و گاز، فناورى زيستى، فناورىهاى زيستمحيطى و فناورىهاى نرم و فرهنگى جزو هشت اولويت نقشه جامع علمي كشور هستند كه از درجهبندي الف برخوردارند و اجراي اين سند بالادستي مورد تأكيد و پيگيري مقاممعظم رهبري و لازم الاجرا است. علاوه بر اينكه اين سند در يك چشم انداز 15 ساله دستيابي به فناوري اعزام انسان به فضا و كسب دانش طراحي و ساخت و پرتاب ماهواره به مدار زمين (GEO) با مشاركت جهان اسلام و همكاريهاي بينالمللي را مورد تأكيد قرار داده است.
علاوه بر اين در صورت ناديده گرفته شدن توسعه فضايي كشور و خارج كردن آن از اولويتهاي برنامهريزي به هر دليلي خسارتهاي مختلفي متوجه زنجيره و شبكهاي از شريانهاي اصلي كشور ميشود. توقف تحقيقات و پيشرفتهايي كه تاكنون به دست آمده و كم شدن دستيابي به فناوريهاي سطح بالا در حد استانداردهاي جهاني، سرخوردگي و مهاجرت بدون بازگشت دانشمندان و متخصصان اين عرصه و به دنبال آن از بين رفتن سرمايهگذاريهايي كه براي تربيت اين افراد از بيتالمال شده است و ضررهاي اقتصادي بزرگتر بخشي از آفتهايي است كه كشور بعد از از اولويت خارج شدن هوافضا متحمل ميشود.
با اين وجود، گفتني است امسال با توجه به اينكه رئيسجمهور قصد دارد در مراسم روز فناوري فضايي شركت كند، اين مراسم 14 بهمنماه برگزار نميشود و به دو هفته آينده با كاهش حجم كاري رئيسجمهور و برگزاري در سالن اجلاس سران كشور موكول شده است. اين گزارش ميافزايد: در اين مراسم، علاوه بر تقدير از پژوهشگران برتر فناوري فضايي، نمايشگاه دستاوردهاي فضايي نيز داير است و همچنين رونمايي از دستاوردهاي جديد نيز انجام ميشود.
