در اين ميان شوراياريها به دليل جلب مشاركت شهروندان در اداره محلات شهري و ارتباط مستقيم با شهروندان محله همواره به عنوان پل قابل اعتماد ميان شهروندان نواحي و محلات بودهاند كه در اين سه دوره فعاليت توانستهاند ضمن رصد مسائل و مشكلات محلات، زمينهاي براي رفع مسائل و مشكلات موجود فراهم سازند. براين اساس لازم است تا خلأهاي قانوني براي فعاليت مؤثر شوراياريها رفع شود و با اصلاح قوانين، جلوي مقاومت و سنگاندازيها گرفته شود تا شوراياريها به عنوان معتمدين محلات بيش از پيش بتوانند با رصد مسائل و مشكلات و تعامل سازنده و دوسويه زمينه ارتقا و هويتبخشي محلات در حوزههاي مختلف را فراهم آورند و به توسعه و ارتقاي زندگي شهري كمك كنند؛ گامي كه ميتواند حلال بسياري از مسائل ريزه و پنهان محلات شهري واقع شود. شوراياران بايد با تلاش و پيگيري همواره وكيلي خوب براي جامعه محلي خود باشند و از سياسيبازي و يارگيري سياسي پرهيز كنند.
شوراياري، مشاركتي از جنس شهروندي
تقويت ارتباط مستقيم اعضاي شوراياري با اعضاي شوراي شهر و همچنين شهرداران نواحي و مناطق سبب شده است تا اقدامات شهري تا حدي بر اساس اولويتهاي محلات انجام گيرد. همچنين با استقرار دفاتر شوراياري در محلات و حتي نواحي عملاً شاهد آن هستيم كه برخي از دستگاههاي شهري تعامل بسيار نزديكي را با شوراياريها برقرار كردهاند تا بتوانند در حوزه مسئوليت و وظايف براي خدمترساني بهتر وارد عمل شوند. افزايش تعامل ميان مراكز فرهنگي و اجتماعي در محلات از جمله مساجد سبب شده است تا رصد مشكلات شهري در حوزههاي مختلف ابتدا در اينگونه مراكز و كانونها طرح شود و مورد بررسي قرار گيرد، سپس براي ساماندهي و رفع آن به شهرداري ارائه شود.
با آغاز به كار شوراياريها در دوره اول، اعضاي شوراياريها كه از همه اقشار شهروندان بودند، توانستند در دوره فعاليت خود با پشت سر گذاشتن موانع و مسائل و مشكلات فراوان، اعتماد شهروندان محلات خود را جلب كنند ولي به دليل وجود برخي موانع و مقاومت عدهاي، روند فعاليت شوراياريها تا حدودي كند شده و حتي بهدليل بروز برخي مشكلات، اين نهاد محلي زير سؤال رفت اما با گذشت زمان و افزايش جلب اعتماد شهروندان به دليل فعاليت و عملكرد مثبت شوراياريها در پاسخگويي به مسائل و مشكلات محلات و انتقال آن به بدنه مديريت شهري اين نهاد محلي توانست تا حدود زيادي جايگاه خود را ارتقا بخشد.
پس از طي آزمون و خطاهاي فراوان، اعضاي شوراياري با شرح وظايف خود به تدريج آشنا شدند و با مشاركت و تعامل با دستگاهها و بخشهاي عمومي و محلي همچون مساجد، بسيج محلات و مراكز فرهنگي و اجتماعي توانستند به شكل منسجمتري نقشآفريني كنند. بر اين اساس شوراياريها موظفند ضمن شناسايي مسائل و مشكلات محلات و حتي معضلات پنهان و آسيبهاي اجتماعي و فرهنگي درخواست و نيازهاي شهروندان محلات را به شورا و شهرداري و حتي ساير دستگاهها انتقال دهند و از آنها براي ارائه راهكار پاسخ بخواهند. شركت در جلسات هيئت امنا جهت فعاليت محلهاي از جمله اين موارد است كه تاكنون نيز ادامه دارد.
در ادامه اين روند با شكلگيري ناحيهمحوري در مناطق 22 گانه شهرداري تهران نقش شوراياريها نيز پررنگتر شد تا آنجا كه در حال حاضر حضور شوراياريها را ميتوان در فعاليتهاي سراي محلات، فرهنگسراها و خانههاي فرهنگ شاهد بود. اين روند تا آنجا ادامه يافت كه شوراياريها در برنامهريزي و حتي مسائل بودجهريزي محلات و سند توسعه محلات نقش بسزايي برعهده دارند.
بازآفريني نقش شهروندان در توسعه مديريت محلهاي
برقراري ارتباط عميق و مؤثر با شهروندان محلات، كاهش شكاف بين مردم و مسئولان شهري، تلاش جهت تغيير رفتار شهروندان و افزايش حس مسئوليتپذيري، افزايش مشاركت مردمي در حفظ و نگهداري و آباداني محلات، توسعه و كمك به فعاليتهاي خيرخواهانه، ارتقاي جايگاه و نقش همسايگي در محلات بهخصوص در موضوع آپارتماننشيني، توجه به شركت شهروندان در فعاليتهاي فرهنگي، اجتماعي و تفريحي و جلوگيري از بروز آسيبهاي اجتماعي و فرهنگي و كمك به بهبود شرايط افراد و اقشار آسيبپذير در محلات را ميتوان از جمله اقدامات شوراياريها در دورههاي فعاليت آنان عنوان كرد. هويتبخشي به محلات و استفاده از پتانسيل و ظرفيتهاي نخبگان محلي براي توسعه و آباداني محلات نيز از جمله فعاليتهاي مهم اين نهادهاي مردمنهاد است كه سبب شده محلات شهر تهران جان دوباره بگيرند، هر چند طي اين مسير اعضاي شوراياري كه به صورت داوطلبانه وارد عرصه خدمت شدهاند با مشكلات و مسائل بسياري روبهرو بودهاند اما اينكه شهروندان به عنوان پشتوانه آنان هميشه در صحنه حضور دارند، سبب شده است تا تحمل مسائل و مشكلات بر آنان آسان شود، بنابراين لازم است در سياستگذاري و برنامهريزيهاي جديد به جايگاه شوراياريها توجه ويژهاي صورت بگيرد تا اعضاي جديد كه منتخب شهروندان محلات هستند بتوانند بهتر از دورههاي قبل براي خدمترساني به شهروندان محلات گام بردارند.
حضور شوراياريها از مقاومت دستگاههاي شهري ميكاهد
با برگزاري انتخابات محلهاي و آغاز به كار شوراياريها در محلات از مقاومت موجود به دليل نقشآفريني شوراياريها در تسهيل و پيگيري امور تا حدود زيادي كاسته شد، هر چند در شروع فعاليت به دليل ضعف آموزش و آزمون و خطاهاي موجود در انجام امور ايراداتي به شيوه ورود آنان به مسائل محله وارد بود. در حال حاضر در 374 محله شهر تهران اعضاي شوراياريها به فعاليت مشغول هستند و اين همراهي و تعامل با مديريت شهري و ساير مراكز محلات سبب شده است تا مسائل و مشكلات محلات استخراج شود و اقدام براي حل آنها صورت بگيرد. با گسترش فعاليتهاي شوراياريها، اعضاي اين شورا همچنين در تنظيم برنامههاي محلات و چگونگي هزينهكرد اعتبارات نيز به عنوان يك بازوي مؤثر وارد عرصه تصميمگيري و تصميمسازي شدند. در حال حاضر به دليل اتمام زمان فعاليتهاي شوراياري محلات شهر تهران، زمينه براي انتخابات جديد شوراياريها در حال فراهم شدن است اما مقاومتهايي در گوشه و كنار از سوي برخي سبب شده تا اين فرآيند با كندي پيش برود. اينگونه به نظر ميرسد كه عدهاي درصدد آن هستند تا بتوانند از فعاليتها و انتخابات شوراياريها به نفع خود بهرهبرداري به عمل بياورند، اين در حالي است كه فعاليت مؤثر شوراياريها در شهر تهران سبب شده است تا ساير كلانشهرها نيز به نوعي از اقدامات و چگونگي عملكرد شوراياريها الگوبرداري كنند.
افزايش اختيارات شوراياريها در اداره محلات
افزايش اختيارات شوراياريها ميتواند نگاه تكتك اعضاي شوراياري را نيز تغيير دهد كه اين افراد فقط ناظر نيستند بلكه ميتوانند در تصميمگيري و برنامهريزي محلات نقشآفرين باشند. به واقع با افزايش حوزه اختيارات شوراياريها، ميزان مشاركت و تعامل آنان نيز با شورا و مديريت شهري افزايش چشمگيري خواهد يافت چراكه اعضاي شوراياري به دليل ارتباط مستقيم با شهروندان محلات بهتر از هر مدير ديگري ميتوانند مسائل و مشكلات محلات در حوزههاي مختلف اعم از شهري، اجتماعي و فرهنگي را رصد كنند و پيگير حل آن باشند، بنابر اين بايد توجه داشت كه افزايش حدود اختيارات شوراياريها در حوزه شهرداري ميتواند زمينه حضور آنان را در مطالبه خواسته شهروندان از ساير دستگاههاي شهري نيز پررنگتر سازد؛ خلأيي كه هم اكنون در محلات بيشتر به چشم ميآيد.
شوراياريها؛ آخرين حلقه اتصال شهروندان به مديريت شهري
بر اين اساس حضور افراد صاحب تخصص و دلسوز در شوراياريها ميتواند نقش مهمي در برنامهريزي و تصميمسازي و تصميمگيريهاي مديريت شهري داشته باشد و حتي زمينه اجراي آنها را نيز به بهترين شكل ممكن فراهم سازد. بايد پذيرفت شوراياريها بخشي از بدنه اصلي محلات هستند كه به صورت آگاهانه و پويا وارد عرصه خدمت شدهاند، بنابراين لازم است از تجربيات و اندوختههاي آنان به بهترين شكل ممكن بهره گرفت. بايد براي ارتقاي آموزش و آگاهيبخشي شوراياريها برنامهريزي كرد تا نقش آنان تأثيرگذار و ماندگارتر شود، از سوي ديگر هر گونه وقفه در تثبيت جايگاه شوراياري محلات سبب خواهد شد در شرايط كنوني (تراكم بافت شهري و افزايش جمعيت) ساختار محلات از هم گسسته شده و از وابستگي ساكنان محلات به محل زندگي خود كاسته شود كه نتايج آن در برخي محلات شهر تهران به وضوح قابل مشاهده است. افزايش آسيبهاي اجتماعي و فرهنگي و تحميل هزينههاي بسيار به مديريت شهري براي نگهداشت محلات از جمله اين موارد است. ميتوان گفت كه شوراياريها به نوعي محوريترين نوع مشاركت در اداره امور شهري هستند و آخرين حلقه اتصال مردم به مديريت شهري انجمنهاي شوراياري است، بنابراين هر گونه بيتوجهي به نقش آنان در اداره محلات به نوعي بياعتنايي به اداره شهر به حساب ميآيد و ناكارآمدي مديريت ساير بخشها را نشان ميدهد، چراكه نتوانستهاند بخشي از مشاركت و همكاري خودجوش محلات را به كار گيرند.
حضور گسترده شهروندان در عرصه انتخابات شوراياريها به نوعي فراهم كردن عرصه مناسب براي رشد و توسعه مشاركتهاي واقعي مردم در اداره شهر است، بنابراين انتظار ميرود در انتخابات آتي افراد و گروههاي فرصتساز براي به دست گرفتن ابتكار عمل در مديريت محل وارد عرصه شورايي شوند تا شاهد رشد و ارتقاي زندگي شهروندان در اين كلانشهر باشيم.
