آن روز وقتي دخترك براي اولين بار در لاين با فريد آشنا شد هيچ وقت فكر اين را هم نميكرد كه اين ارتباط ساده و اوليه از طريق اين شبكه مجازي به چنين فرجام بدي كشيده شود و حالا او در اين روزهايي كه به سياهبختي او تبديل شده در گوشهاي از سلولش در زندان با آه و حسرت به روزهاي خوب گذشته فكر ميكند.
ريحانه از ابتداي ورود شبكههاي اجتماعي عضو اين شبكهها شد و بعد از مدتي در لاين با پسري آشنا شد كه خودش را فريد معرفي ميكرد و اين ارتباط رفته رفته شكل حقيقي به خود گرفت و اگرچه ابتدا حرف از عشق و عاشقي، ازدواج و زندگي زير يك سقف بود اما ريحانه وقتي فهميد در چه گردابي گرفتار شده كه ديگر كار از كار گذشته بود و او حالا با پسري هوس باز روبه رو بود كه تعداد زيادي عكس و فيلم شخصي از ريحانه در اختيار داشت و هر بار ريحانه را تهديد ميكرد كه اگر به خواستههاي شيطانياش تن ندهد عكس و فيلمهايش را منتشر خواهد كرد. ريحانه كه به فكر حفظ آبرويش بود چارهاي جز تن دادن به اميال شيطاني فريد نداشت تا اينكه يك روز تصميم گرفت هر طور است اين بازي را تمام كند، براي همين آن روز وقتي وارد خانه فريد شد فكري به سرش زد و با خودش گفت اگر بتوانم عكس و فيلمها را از چنگ فريد در آورم او ديگر نميتواند كاري انجام دهد براي همين هر طور بود رمز گاو صندوق فريد را به دست آورد اما وقتي در حال باز كردن گاو صندوق بود سايه فريد را روي سر خود احساس و دست و پايش را گم كرد. بيچاره دخترك در حالي كه حسابي ترسيده بود بريده بريده شروع كرد به صحبت كردن، اما ناگهان با ضربه مشت فريد روبهرو شد و طولي نكشيد كه با هم درگير شدند. دخترك هنوز هم نميداند دقيقا چه اتفاقي افتاد اما وقتي به خودش آمد جسد خونين فريد گوشهاي از اتاق افتاده بود و ريحانه در شوك شديدي فرو رفته بود.
فيس بوك، تانگو، وايبر، لاين، واتس آپ و... بيشتر از اينكه در خدمت خانوادهها و توسعه ارتباطات باشند ضربات مهلكي را به كاربران خود وارد كردهاند به گونهاي كه كارشناسان معتقدند اين ابزار ارتباط جمعي در كنار مزاياي خوبي كه دارند، باعث به وجود آمدن مشكلات عديدهاي شده است.
ديگر دوران آن گذشته است كه وقتي پدر و مادر از ارتباط فرزندشان با كسي احساس نگراني كردند زماني كه او تلفني با دوستش ارتباط برقرار ميكند پدر يا مادر پشت در اتاق بايستند و يواشكي حرفهاي فرزندشان را با دوستش گوش كنند يا اينكه اگر دو گوشي تلفن در منزل داشته باشند در اتاق ديگري گوشي دوم را بردارند و بدون اينكه فرزندشان متوجه باشد استراق سمع كنند.
حالا با اين شبكههاي پيچيده و نو ظهور اجتماعي كنترل رفتارهاي نوجوانان و جوانان توسط پدر و مادرها سخت شده است، خصوصا اينكه پدر و مادر خود با اين شبكههاي نوظهور آشنا نباشند و نحوه كار كردن آن را ندانند. در اين ميان خانواده ايراني و سبك زندگي ايراني – اسلامي يكي از مهمترين موضوعاتي است كه مورد تهديد شبكههاي اجتماعي است و اتفاقات ناگواري كه در اين حوزه رخ داده باعث شده تا نگرانيها از شيوع و افزايش حملات به خانواده ايراني و سبك زندگي ايراني – اسلامي بيشتر شود. در اين ميان خانوادههايي كه نگران آينده فرزندان خود هستند بيش از ديگران و با ديدهاي نگران و مبهم به شبكههاي نوظهور اجتماعي نگاه ميكنند و هر روز كه ميگذرد نگراني آنها از نحوه كنترل بر رفتارها و نحوه دوستيابي فرزندان و چگونگي برقراري ارتباط بيشتر و بيشتر ميشود.
اگر در سالهاي نه چندان دور خانوادهها با به كارگيري روشهاي مختلف قادر به كنترل رفتارهاي فرزند خود با هدف جلوگيري از آلوده شدن وي به خطرات و ناهنجاريهاي اجتماعي احتمالي بودند اما در حال حاضر با وجود شبكههاي اجتماعي گسترده و پيچيده اين امكان از خانوادهها گرفته شده و شايد براي همين است كه وقتي صحبت از خريد گوشيهاي جديد براي فرزندان ميشود والدين با نگراني اين موضوع را دنبال ميكنند.
چند نمونه تلخ
وقتي به برخي از خبرهاي صفحات حوادث روزنامهها نگاه ميكنيم يا از اتفاقات ناخوشايندي كه براي كاربران شبكههاي اجتماعي رخ داده آگاه ميشويم بيش از پيش به نگراني والدين حق ميدهيم چراكه اعتقاد بر اين است كه پدر و مادرها خير فرزندشان را ميخواهند و نگران آينده او هستند.
براي اينكه با خطرات و تهديدهاي شبكههاي اجتماعي بيش از پيش آشنا شويم و به آنچه والدين از آن نگران هستند بيشتر پي ببريم مرور برخي از خبرهاي منتشر شده در صفحات حوادث روزنامهها يا سرويس حوادث خبرگزاريها خالي از ضرورت نيست.
در صفحه حوادث يكي از روزنامه آمده است دختر جواني كه بعد از عضويت در يكي از شبكههاي اجتماعي با پسري آشنا ميشود و بعد از مدتي فريب او را ميخورد چند قطعه عكس خانوادگي و شخصي خود را براي او ارسال ميكند و حالا با اين تهديد جوان رو به رو شده كه اگر به خواستههاي شيطاني او تن ندهد عكسهاي شخصي وي را در شبكههاي اجتماعي منتشر خواهد كرد.
بر اساس آنچه در اين خبر آمده است: اين دختر جوان از روي بياطلاعي زماني كه عضو يكي از شبكههاي اجتماعي ميشود با پسري آشنا ميشود كه خود را مسعود معرفي ميكند و بعد از مدتي اين ارتباط مجازي به مرحله خواستگاري و اقدام به ازدواج ميرسد و دخترك بيگناه كه فريب چرب زبانيها و ظاهر فريبنده جوان را خورده و فكر ميكند كه كار تمام است و آنها به زودي با هم ازدواج خواهند كرد به او اعتماد كرده و تعدادي از عكسهاي شخصي خود را براي اين جوان ارسال ميكند و حالا مسعود از او اخاذي ميكند و دخترك در گردابي ميافتد كه براي بيرون آمدن از آن دست به دامن پليس ميشود.
يكي ديگر از روزنامهها نيز در خبري به شرح يك حادثه مشابه ميپردازد و از مشكلي كه براي يك خانم متأهل اتفاق افتاده گزارش ميدهد. بر اساس آنچه اين روزنامه منتشر كرده است خانم متأهلي كه داراي همسر و فرزند است چندي پيش از طريق يكي از شبكههاي اجتماعي با پسري آشنا ميشود كه اگرچه ابتدا تنها از سر كنجكاوي و به خاطر سرگرمي وارد اين بازي خطرناك شده اما وقتي به خودش ميآيد متوجه ميشود با اين آتشي كه روشن كرده است چيزي نمانده كه خود و خانوادهاش را بسوزاند. او حالا چند عكس شخصي براي پسري كه او را تا چند هفته پيش اصلاً نميشناخته ارسال كرده است و حالا پسرك درخواست 3 ميليون تومان پول از زن كرده و تهديد كرده است اگر اين پول را به حسابش واريز نكند قضيه را به همسر زن خواهد گفت. زن بيچاره كه براي حفظ آبرويش چارهاي جز اين كار ندارد 3 ميليون تومان به حساب او واريز ميكند اما درست چند روز بعد پسرك دوباره درخواست پول ميكند و زن كه خود و خانوادهاش را در خطر ميبيند چارهاي جز گفتن حقيقت ماجرا به همسرش نميبيند بنابراين راه عاقلانهاي را انتخاب ميكند و قبل از اينكه اتفاقات بدتري برايش رخ دهد موضوع را به همسرش ميگويد. اگرچه با رفتار عاقلانه همسر اين زن و سرعت عمل پليس و مقام قضايي جوان فرصت طلب و سودجو دستگير ميشود و اين موضوع خاتمه مييابد اما بدون شك زن هر بار كه به رفتارهاي خود فكر ميكند حسابي خجالت ميكشد و از نگاه كردن به همسرش شرم دارد.
اما ضررهاي شبكههاي اجتماعي تنها به اين موارد محدود نميشود بلكه اين شبكهها به محلي براي كلاهبرداران نيز تبديل شده است. همين چند روز پيش بود كه روزنامهها از دستگيري يك باند كلاهبرداري چهار نفره خبر دادند كه از طريق فعاليت در شبكههاي اجتماعي موفق به كلاهبرداري از تعداد زيادي از شهروندان جمعاً به مبلغ بيش از يك ميليارد تومان شده بودند.
اين افراد از طريق تبليغات در شبكههاي اجتماعي اجناس و كالاهايي را براي فروش معرفي ميكردند و وقتي افراد براي خريد اعلام آمادگي ميكردند به آنها يك شماره حساب ميدادند تا بعد از واريز پول كالا را ارسال كنند اما شهروندان سادهاي كه فريب اين تبليغات مجازي را خورده بودند بعد از ارسال پول هرقدر منتظر ميماندند از كالا خبري نبود و تازه آنجا بود كه متوجه ميشدند با يك باند كلاهبردار روبهرو هستند.
هشدارهايي كه بايد جدي گرفته شود
اين سه اتفاق تنها نمونه كوچكي از اتفاقات و رويدادهايي است كه در شبكههاي اجتماعي رخ داده و باعث به وجودآمدن مشكلاتي براي برخي از شهروندان شده است.
در اين ميان با توجه به اتفاقات ناگواري كه از طريق شبكههاي اجتماعي رخ داده است تا كنون شاهد هشدارهايي از سوي كارشناسان، مسئولان و افراد مختلف بودهايم.
اظهارت اخير برخي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و كارشناسان فرهنگي درباره مضرات زياد برنامههاي موجود روي گوشيها كه امروز استفاده از آن فراگير شده بار ديگر زنگ خطر را براي خانوادهها در اين زمينه به صدا در آورده است.
زهره طبيبزاده يكي از اين نمايندگان مجلس است كه در خصوص شبكههاي اجتماعي جديد چندي پيش اظهار داشت: يكي از عوارض و آثار منفي فضاي مجازي، روابط نامناسب اخلاقي بين دختر و پسر است و نرمافزارهاي جديد مانند «ويچت» و «تانگو» آسيبهاي جبرانناپذيري براي نوجوانان و جوانان به همراه دارد.
اين نماينده مجلس در گفتوگو با تسنيم، با بيان اينكه گردانندگان نرمافزار و شبكههاي اجتماعي جديد، اعتقادي به كنترل مسائل اخلاقي ندارند و باعث ناهنجاريهاي اخلاقي ميشوند، ادامه داد: شبكههاي اجتماعي جديد فيلتر نبوده و اين خود مشكلي اساسي است. اين شبكهها جوانان را ترغيب به روابط نامشروع و غيراخلاقي ميكنند.
وي با بيان اينكه شبكههاي اجتماعي جديد مانند «ويچت» و «تانگو» باعث رشد جرائم ميشود، اظهار داشت: چنين شبكههايي نه تنها براي نوجوانان و جوانان مشكلساز است بلكه منجر به عاديسازي روابط مردان با زنان در شبكههاي اجتماعي ميشود و آسيبهايي مانند طلاق را پيش رو دارد؛ در حقيقت ثبات و بنيان خانواده دچار اختلال و تزلزل شده و در نهايت باعث اختلاف بين زوجين و طلاق ميشود.
چه بخواهيم قبول كنيم و چه نخواهيم يكي از عوارض و آثار منفي اين نوع شبكهها روابط نامناسب اخلاقي بين كاربران است. معمولاً شبكههاي اجتماعي ابزارها و امكاناتي را در اختيار كاربران خود قرار ميدهند كه تصاوير، ويدئوها و اطلاعات خصوصي خود را در صفحه شخصي شان قرار دهند.
مشكلاتي از قبيل ساخت پروفايلهاي تقلبي در شبكههاي اجتماعي و نبود امكان كنترل آنها به علت حجم زياد اين هرزنامهها، باعث ميشود افرادي با پروفايلهاي تقلبي به شبكههاي اجتماعي وارد شوند و با ورود به حريم خصوصي افراد مدنظر، تصاوير و اطلاعات آنان را سرقت و آنها را در اينترنت منتشر كنند.
به عقيده كارشناسان حوزه رسانه، استفاده بيش از حد از شبكههاي اجتماعي براي كاربران تاثيرات منفي بسيار زيادي دارد و يكي از اين تاثيرات منفي اين است كه استفاده از شبكههاي اجتماعي حريم خصوصي افراد را به خطر مياندازد.
آنان بر اين اعتقاد هستند كه عدم فرهنگسازي صحيح در خصوص استفاده از شبكههاي اجتماعي باعث به وجود آمدن مشكلات عديدهاي براي برخي از شهروندان شده است. به عنوان مثال اولين و پيش پا افتادهترين مشكلي كه براي كاربر رخ ميدهد اين است كه استفاده از شبكههاي اجتماعي افراد را به شدت بيخواب ميكند.
به عقيده كارشناسان استفاده از شبكههاي اجتماعي حريم خصوصي كاربرها را به خطر مياندازد و مقايسه پيوسته كاربر با ديگران در شبكههاي اجتماعي او را به نابودي خواهد كشاند.
كارشناسان ميگويند: استفاده بيش از حد از شبكههاي اجتماعي خلاقيت افراد را نابود ميكند، كار با شبكههاي اجتماعي خطر ابتلا به افسردگي را افزايش ميدهد و توجه كاربر را از اهداف زندگي واقعي منحرف ميكند.
