افرادي كه براي انجام امور منزل دعوت به كار ميشوند، عموماً شامل پرستار كودك يا افراد كهنسال، نظافتچي، باغبان و پرستار هستند. هر چند آشپز، خياط، فيزيوتراپ، تزريقاتچي، گفتاردرمان، معلم خصوصي موسيقي، زبان انگليسي، ورزش، نقاشي و... هم در زمره افرادي هستند كه كار در منزل را تجربه ميكنند، ولي تعداد اين افراد به نسبت نيروهاي خدماتي خيلي كمتر است. طريقه يافتن اين افراد نيز مراجعه به دفاتر خدماتي يا كاريابي است و البته برخي از آنها نيز داراي كارت ويزيت هستند يا از طريق دوستان و آشنايان به ديگران معرفي ميشوند. اكثر اين افراد دوره خاصي را نگذراندهاند و بيشتر به منظور فرار از مشكلات مالي و بهبود اوضاع معيشتي گام در اين راه نهادهاند.
پرستار در منزل
بهكارگيري پرستار در منزل به دلايل گوناگون صورت ميگيرد. نگهداري از كودك، افراد سالمند و افراد بيمار از جمله دلايل استفاده از پرستار در منزل ميباشد. هر چند مراقبت از كودكان و افراد مسن نيز شرايط خاص خود را داراست ولي پرستاري از افراد بيمار در منزل از حساسيت بيشتري برخوردار است. طولاني شدن دوره نقاهت بيمار و عدم امكان مراقبت از بيمار در ساعات اداري يا غيراداري توسط افراد خانواده باعث ميشود تا برخي افراد جهت مراقبت از بيمارشان از پرستار يا بهيار كمك بگيرند. اما يك پرستار خوب چه ويژگيهايي دارد؟
اطلاع از ويژگيهاي يك پرستار خوب خانه همواره از سؤالات مورد بحث خانوادهها بوده و هست و افراد علاوه بر تلاش در جهت يافتن فردي مناسب از نظر اطلاعات پزشكي، نگران انطباق شرايط پرستار با ساختار فرهنگي و اجتماعي خانواده خويش نيز هستند.
ذكر اين نكته ضروري است افرادي كه قصد دارند از پرستار در منزل كمك بگيرند، بايد به دو بُعد شخصيتي و پزشكي قضيه توجه كنند و يكي را فداي ديگري نكنند.
هر چند صحت در اجراي فرامين پزشك مهمترين وظيفه يك پرستار در خانه است ولي شخصيت، رفتار و نوع نگرش او در قبال نيازهاي بيمار نيز از ضروريات است. پزشك مسئول معاينه، تجويز دارو و كنترل علائم و نشانههاي تشديد يا بهبود بيماري است و اين بيمار، خانواده و شخص پرستار هستند كه بايد از فرامين پزشك تا بهبودي كامل، پيروي كنند.
بنابراين صرف معرفي يك شخص از سوي شركتهاي خدماتي يا دوستان و آشنايان به عنوان پرستار، نميتواند ملاك خوبي در واگذاري اين مسئوليت حساس به افراد باشد. چراكه گاهي مشاهده شده برخي افراد از روي دلسوزي يا ترحم يا وجود مشكلات مالي، اقوام، دوستان يا آشنايان خود را به عنوان پرستار به ديگران معرفي نموده و راهي منازل افراد ميكنند كه به علت نداشتن تخصص كافي، مشكلات عديدهاي را به وجود ميآورند. بنابراين به كارگيري نيروهاي متخصص و استعلام از مراكز كاريابي مجاز در انتخاب پرستار( به ويژه پرستار متخصص) امري ضروري و لازم است.
بايدها و نبايدهاي پرستاري در منزل
يك پرستار در منزل بايد داراي ويژگيها و روحيهاي منحصر به فرد باشد و هيچگاه خود را همرده با پزشك يا گاهي بالاتر از پزشك احساس نكند. احساس رجحان و برتري نسبت به پزشك يا اقدام پزشكي خودسرانه از سوي پرستار، خطرناكترين موردي كه ميتواند در زمان نگهداري بيمار به وسيله پرستار رخ دهد. در واقع پرستار هيچگاه حق ندارد اظهارات و نظرات خود را بر فرامين پزشك ارجح بداند يا در موارد اورژانسي خود اقدام به تجويز دارو يا تغيير در شرايط بيمار كند و بايد بلافاصله با پزشك، اورژانس يا بستگان بيمار تماس حاصل كند.
وضعيت جسماني و فيزيكي پرستار نيز در انجام امور محوله بسيار مهم است. در مراقبت از بيماران خاص، پرهيز از خواب آلودگي و نداشتن خواب سنگين امري بسيار حياتي است. در حقيقت يك پرستار بايد بتواند با كوچكترين صدا يا تماس از خواب بيدار شود. پرستار بايد سعي كند اين قابليت را در خود تقويت كند چراكه علاج واقعه را بايد قبل از وقوع كرد و چه بسا يك چرت كوتاه در يك لحظه بحراني، منجر به بروز حوادث ناگواري خواهد شد.
هوشياري و به اصطلاح گوش به زنگ بودن، از ديگر خصوصيات يك پرستار شش دانگ است. يك لحظه كوتاهي ممكن است منجر به سقوط بيمار از روي تخت شود يا ممكن است در موارد حادتر، بيمار از روي پله يا بالكن به زمين بيفتد.
به هرحال همانطور كه در بيمارستان وظيفه محافظت و مراقبت از بيماران، بر عهده پرستاران كشيك است، در منزل نيز وظيفه مراقبت از بيمار به عهده پرستار است.
خوراندن قرص و دارو بر اساس تجويز پزشك و انجام تزريقات ( در صورت داشتن تخصص) در ساعات مقرر نيز از جمله موارد حساسي هستند كه پرستار بايد بموقع در اجراي آن انجام وظيفه كند. در ضمن در صورتي كه تعداد داروها زياد باشد يا زمان مصرف آنها متفاوت باشد، بهتر است پرستار به جاي اعتماد به حافظه خود، مطالب را يادداشت كند و بعد از مصرف دارو يا تزريق آمپول، روي برگه مخصوص علامت بگذارد تا علاوه بر اطمينان از انجام وظيفه، گزارش به پزشك نيز با سهولت انجام شود. تغذيه صحيح بيمار نيز از اصول مهم در پرستاري محسوب ميشوند كه عليالاصول ملاك دستور پزشك است و پرستار نبايد از بيمار سؤال كند كه چه غذا يا نوشيدني را دوست دارد؛ بلكه بايد طبق دستور پزشك عمل كند و اتخاذ تصميمات احساسي در اين مورد اصلاً به صلاح نيست!
ويژگيهاي شخصيتي و رفتاري
يك پرستار قابل اطمينان؟
يك پرستار در منزل علاوه بر اينكه بايد از نظر فني و پزشكي در كار خود مهارت داشته باشد تا بتواند وظايف محوله خود را به نحو احسن انجام دهد، از نظر اجتماعي و شخصيتي نيز بايد در سطح بالاي اجتماعي قرار داشته باشد. عطوفت و مهرباني، داشتن تحصيلات مرتبط، محتاط و هوشيار بودن، ساكت بودن (انجام كار بدون سر و صدا) و شاد بودن از مؤلفههاي يك پرستار خوب و موفق به شمار ميرود.
علاوه بر موارد مذكور يك پرستار در خانه بايد از ويژگيهاي شخصيتي ديگري نيز برخوردار باشد:
خونسردي و كنترل اوضاع: بدون شك حفظ خونسردي در شرايط بحراني يكي از اولين اصول در كمكهاي اوليه ميباشد. اگر در شرايط بحراني پرستار به خود و اوضاع مسلط شود، قطعاً از بروز حوادث ناگوارتر جلوگيري خواهد كرد.
همدردي با بيمار: همدردي با بيمار در كاستن رنج بيمار مؤثر است. صبر بهترين ابزار در نگهداري بيمار است. صبر و همدردي موهبتي است كه افراد خودخواه ندارند و با پول هم قابل خريداري نيست؛ بلكه فقط از عشق و مهرباني قلبي حاصل ميشود.
درك و فهم بالا: داشتن شعور و درك و فهم بالا اين توانايي را به پرستار ميدهد تا اصول و مقدمات نگهداري از بيماران را به خوبي فراگيرد و در موقعيتهاي مختلف به كار ببندد.
رعايت موارد ايمني: بدون شك احتياط شرط عقل است. ضرورت احتياط نيز بر همگان آشكار است. كسي كه بدون توجه به دستور پزشك يا نوشته روي شيشه دارو به بيمار دارو ميدهد، يا به جاي 10 قطره، 20 قطره دارو به بيمار ميدهد، علاوه بر ايجاد خطرات جسمي، باعث ميشود تا صلاحيت حرفهاي خود را نيز زير سؤال ببرد.
فرز و چالاك بودن: مهارت داشتن و چالاك بودن نيز از موقعيتها و شرايط لازم در انجام هر كاري ميباشد. هرچند چالاك بودن در انجام همه امور يك ضرورت محسوب نميشود ولي بيشك نداشتن اين خصيصه باعث بروز آسيبها و گرفتاريهاي مختلف ميشود. افراد زيادي هستند كه با وجود مهارت و تخصص زيادي كه دارند ولي به علت فرز نبودن همواره با مشكلاتي مواجه ميشوند.
شادي و سرزندگي: اتاق بيمار بايد مملو از شادي و طراوت باشد. شادي همانند نور خورشيد لذتبخش است بدون اينكه به كسي آسيب برسد، همه از آن بهرهمند ميشوند. ديدن يك صورت محزون يا شنيدن غرولند در اتاق بيمار جايي ندارد، چراكه در اتاق بيمار به اندازه كافي رنج و غم وجود دارد و افزودن غم و ناراحتي به اين اتاق باعث تشديد بيماري فرد ميشود. تنظيم نور اتاق، باز كردن پنجره در زمانهاي مناسب، استفاده از موسيقي يا روشن كردن تلويزيون در ساعات مناسب در تغيير روحيه فرد بيمار مؤثر است. در واقع همه بايد تلاش كنند كه اميد به خانه برگردد. يك ضربالمثل قديمي ميگويد: «هرجا زندگي هست، اميد هم هست».
رعايت نظم و بهداشت: تميز نگهداشتن اطراف بيمار، نظافت پوشاك بيمار و استفاده از پيشبند در هنگام تغذيه، توجه به گرما و سرماي اتاق از جمله موارد مهم در نگهداري بيمار ميباشد. در اطراف بيمار همه چيز بايد مرتب و تميز باشد.
پرهيز از سروصداي بلند: از ديگر موارد مهم در اتاق بيمار سكوت و حفظ آرامش بيمار ميباشد. بلند صحبت كردن با تلفن همراه، ايجاد سر و صدا با كفش هنگام راه رفتن، ايجاد سر و صدا با حركت دادن مبل و صندلي، استفاده از راديو و تلويزيون با صداي بلند، بستن و بازكردن محكم درها و پنجرهها، تاكردن و تكاندن لباسها با سرو صدا، زنگ نامناسب تلفن همراه، از مصاديق ايجاد مزاحمت صوتي و برهم خوردن آرامش در اتاق بيمار ميباشند كه پرستار بايد به آنها توجه كافي داشته باشد.
صداقت در گفتار و رفتار: يكي ديگر از مهمترين خصايص شخصيتي يك فرد داشتن صداقت در رفتار و گفتار ميباشد. شهامت گفتن خطا يا بيان قصور در انجام وظيفه محوله علاوه بر جلوگيري از بروز مشكلات بعدي، باعث افزايش اطمينان خانواده ميشود و صلاحيت شغلي پرستار نيز خدشهدار نميشود، چراكه انسان جايزالخطاست.
توجه به شرايط رواني بيمار: صحبت در مورد علائم بيماري (مگر با پزشك)، ياد كردن از مرگ و مير ديگران، تشابه علائم بيماري فرد با ديگران و مقايسه كردن افراد در اتاق بيمار اصلاً به صلاح بيمار نيست. از نظر روانشناسي، صحبتهاي نااميدكننده و فرستادن موج منفي در حضور بيمار، بخشهاي ديگر مغز را كه در حال مرمت و بازسازي كلي بدن ميباشند، درگير بيماري ميكند و باعث تشديد بيماري يا بروز افسردگي در فرد بيمار ميشود.
پايان سخن
سلامتي موهبتي الهي است كه با خود مراقبتي و توجه به توصيههاي پزشكان قابل محافظت است. از سويي بروز بيماري نيز در افراد امري اجتنابناپذير است و هر انساني در مراحلي از زندگي خود دچار بيماري و گرفتاري ميشود. توجه به بيمار و بيمارداري مناسب در كوتاه شدن دوره نقاهت بسيار تأثيرگذار است و اكثر روانشناسان به لحاظ عاطفي نگهداري از بيمار را توسط اطرافيان و وابستگان توصيه ميكنند، اما اگر شرايطي پديد آمد و افراد مجبور به استخدام پرستار در خانه شدند، عمل به توصيههاي بالا و توجه دقيق به نكات ذكر شده ميتواند در كاهش دوره نقاهت يا كاستن از درد و رنج بيمار مؤثر باشند. دستهاي مهربان يك پرستار خوب ميتواند بهترين مرهم بر زخمهاي بيمار باشد.
