اين موضوع نشان ميدهد كه اگر حساسيت نسبت به مترو بالاست پس در حمل و نقل درون شهري بسيار با اهميت است تا آنجايي كه با اتمام تمامي خطوط مترو ظرفيت جابهجايي مترو 9 ميليون سفر درون شهري پيشبيني شده است و اگر دولت سهم خود را در احداث مترو پرداخت كند بزرگترين مشكل حمل و نقل عمومي يعني مترو تا سه سال آينده بنا به گفته شهردار تهران به اتمام خواهد رسيد.
سرمايهگذاري مطمئن براي حمل و نقل عمومي
متروي تهران علاوه بر اينكه از نظر هزينه ساخت يكي از ارزانترين متروهاي جهان به شمار ميرود هر سال موجب صرفهجوييهاي بسيار مانند صرفهجويي سالانه ميليونها ليتر سوخت ميشود كه اين امر به صورت مستقيم و غيرمستقيم بر حفظ محيط زيست شهر تأثير بسزايي ميگذارد و بايد پذيرفت كه هر چند ساخت مترو در داخل كشور و تجهيز آن جزو گرانترين شبكههاي حمل و نقل درون شهري به حساب ميآيد اما اين هزينه كردن براي ساخت آن هزينه محسوب نميشود بلكه نوعي سرمايهگذاري مطمئن براي نسل حاضر و آينده است كه موجب حركت سريعتر كشور در مسير توسعه پايدار ميشود. شهر تهران همراه با شهركهاي اقماري آن، جمعيتي بالغ بر 12 ميليون نفر را در خود جاي داده است. تردد روزانه 3 تا 4 ميليون خودرو و موتورسيكلت اين شهر را با معضلات ترافيكي و آلودگي شديد زيستمحيطي مواجه ساخته به همين دليل برخورداري اين شهر از خطوط مترو به شكل ممكن ضروري است كه در طرح جامع حمل و نقل عمومي و شهري مترو به عنون اولويت در نظر گرفته شده است؛ اولويتي كه نيازمند حمايت هرچه بيشتر دولت و تلاش مضاعف شهرداري براي احداث خطوط باقيمانده آن است.
البته متروسازي به ويژه در شهر تهران كه زيرساختهاي لازم در آن وجود ندارد و در برخي مناطق با مشكلاتي همچون ريزش شديد آب و برخورد با سنگهاي بزرگ و قنوات و در بعضي مواقع خاكهاي ريزشي روبهرو است به طور قطع طولاني و هزينهبر است تا آنجايي كه اگر فرصت بازديد از چگونگي مراحل ساخت مترو براي شما هم پيش آيد خواهيد ديد كه در زيرشهر تهران و در داخل تونلهاي تاريك و نمناك شهري است كه متخصصان آن با جديت در حال ساخت و آمادهسازي خطوط مترو هستند؛ از پيشروي 30 سانتيمتر تونل در برخورد با كوهي از سنگ سخت گرفته تا ساخت حداكثر 500 متر تونل مترو در يك هفته گامي است كه تلاشگران عرصه مترو در حال برداشتن آن هستند.
مترو تهران گامي به سوي اقتصاد مقاومتي
اغراق نيست بگوييم مترو به عنوان پاكترين، سالمترين، سريعترين، ايمنترين و به طور كل كارآمدترين شبكه حمل و نقل عمومي شهري نقش بسزايي در حل مسائل اقتصادي، اجتماعي و محيط زيست ناشي از معضل ترافيك دارد.
خودروهاي شخصي، وسايل نقليه سنگين و نيمهسنگين با مصرف روزانه 15 ميليون ليتر بنزين و چندين ميليون ليتر گازوئيل فقط در شهر تهران خسارتهاي بسيار هنگفتي به اقتصاد ملي وارد ميكنند و بايد توجه داشت به دليل حركت مترو در زير زمين مهمترين راهكار حذف خودروهاي شخصي و تكسرنشين از سفرهاي درون شهري و حل راهبندان است كه بار ترافيكي و آلودگي هوا به شمار ميرود.
مترو تهران به گفته كارشناسان امر از نظر ميزان هزينه تمام شده به ازاي هر كيلومتر ساخت به طور متوسط 30 درصد ارزانتر از تمامي متروهاي در حال ساخت دنياست. روزانه حدود 4 ميليون سفر درون شهري با مترو انجام ميشود كه طبق آمار در هر سفر حدود 65 صدم ليتر در مصرف سوخت و 27 دقيقه در اتلاف وقت صرفهجويي صورت ميگيرد و ميتوان گفت كه براساس اطلاعات و آمار سفر با مترو صرفهجويي سالانه 350 ميليارد تومان در مصرف را به اقتصاد كشور بازميگرداند و در كشور ما با توجه به شرايط اقتصادي جهاني و كاهش قيمت نفت و مسائل سياسي ساخت مترو بهترين گام در مسير توسعه پايدار و حركت به سوي اقتصاد مقاومتي به شمار ميرود. گامي كه با كمك حمايتهاي دولتي ميتواند به رشد و شكوفايي اقتصادي شهر و حتي بخشي از اقتصاد كشور بينجامد و از سوي ديگر به صراحت ميتوان ادعا كرد كه هر چند ساخت مترو در كشور ما بسيار دير كلنگزني شده اما در حال حاضر ساخت مترو تهران تقريباً صددرصد بومي است. هماكنون در زمينه طراحي و ساخت تونل و ايستگاهها به طور كامل از توان متخصصان داخلي استفاده ميشود، همچنين بيش از 50 درصد تجهيزات ثابت و متحرك مورد نياز خطوط ساخته شده از داخل تأمين ميشود؛ روندي كه به اشتغال و توليد و رونق اقتصادي كشور كمك شاياني ميكند و اگر روزي ساخت مترو در شهر تهران به اتمام برسد، از لحاظ دانش و تجربه و وجود افراد متخصص، ايران به يكي از سرآمدترين كشورهاي جهان در زمينه احداث و توسعه خطوط مترو جهان تبديل خواهد شد؛ آرزويي كه تحقق آن چندان هم دور نيست.
مترو الگويي براي توسعه حمل و نقل همگاني شهري
هابیل درویشی در شبگردی اصحاب رسانه که در بازدید از پروژههای مترو تهران برگزار شد، با بیان اینکه در حال حاضر بیش از 200 کیلومتر مترو در شهر تهران در حال ساخت داریم، اظهار کرد: در هیچ کجای دنیا در یک شهر همزمان این میزان مترو ساخته نمیشود. این در حالیست که این میزان ساخت مترو شش خط را شامل شده که از نظر حجم و هم از نظر ریالی بزرگترین کار عمرانی و ریالی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه نمی توان گفت مترو تنها یک کار عمرانی است زیرا یک صنعت ریلی است، اظهار داشت: 40 درصد کار عمرانی و 60 درصد کار تجهیزاتی است. 100 کیلومتر مترو برون شهری و 100 کیلومتر کارهای داخل شهر در این خصوص انجام میشود که فعالیتهای برون شهری جزو پروژههای اقماری محسوب میشود. مدیرعامل شرکت مترو تهران با بیان اینکه قبل از سال 91 دولت وقت، پروژههای عمرانی را از مترو جدا کرده و قرار بود دولت این کار را انجام دهد، ادامه داد: بعد از آن دولت تصمیم گرفت پروژههای اقماری را به شهرداری واگذار کند اما در حال حاضر دو پروژه اقماری در حال انجام و دو پروژه در دست طراحی و مطالعه است. در پروژههای اقماری باید صد درصد اعتبارات از سوی دولت تأمين شود و درخصوص اعتبارات پروژههای داخل شهر 50 درصد سهم دولت و 50 درصد سهم شهرداری است.
پروژههای اقماری در مرحله مطالعه و ساخت
وی با اشاره به اینکه اولین پروژه اقماری پروژه مترو حرم مطهر و فرودگاه امام خمینی(ره) به طول 52 کیلومتر و با چهار ایستگاه است، افزود: این پروژه شامل دو فاز یکی حرم تا فرودگاه امام(ره) و فاز دوم از فرودگاه تا شهر پرند با بیش از 90 درصد پیشرفت فیزیکی است. همچنین این طرح 19 دهنه پل بزرگ و 16 کیلومتر ریل گذاری دارد که اگر اعتبار آن تأمين میشد، در سال 93 به بهرهبرداری میرسد.
وی در خصوص اینکه این پروژه میتواند در فاز اول با 300 میلیارد ریال اعتبار ریالی در شش ماه به بهرهبرداری برسد، اضافه کرد: این طرح از ایستگاه شاهد، شهر آفتاب، واوان، دو ایستگاه در فرودگاه امام(ره) و درنهایت در شهر پرند به پایان میرسد. از ویژگیهای این طرح این است که میتواند مسافران را از شهر آفتاب به میدان تجریش انتقال دهد. این طرح در مدت زمان یک سال طراحی و مطالعه و ساخته شد و تاکنون بیش از 85 درصد پیشرفت داشته است.
درویش درباره پروژه دوم خط تهران به ورامین، پیشوا و گرمسار توضیح داد: این طرح به طول 110 کیلومتر در فاز اول از تهران به ورامین و پیشوا به طول 49 کیلومتر و در مدت یک سال اجرایی شد. البته زیرساختهای این پروژه تا پیشوا انجام شده است و اگر اعتبار توسط دولت تأمين میشد، در مدت یکسال قابل بهرهبرداری بود.
وی با اشاره به دو پروژه دیگر شهرهای اقماری که پروژه تهران- اسلامشهر است که از امتداد خط 3 به بهرهبرداری خواهد رسید، ادامه داد: این خط در 600 متر تونل و 15 کیلومتر تا اسلامشهر با شش ایستگاه طراحی شده و آماده اجراست. همچنین مطالعات طرح تهران به گرمسار و پاکدشت به اتمام رسیده و در سالهای آینده در صورت تأمين مالی از سوی دولت قابل اجراست. وی در خصوص چهار خط مترو تهران که شامل خطهای 7، 6، 3 و خط فرودگاه مهرآباد است، اظهار داشت: خط 7 با دو دستگاه TBM کار میکند که از افسریه تا ورزشگاه تختی به طول 27 کیلومتر با 25 ایستگاه طراحی شده و از ورزشگاه تختی، خیابان بسیج، محلاتی، 17 شهریور، میدان قیام، میدان محمدیه به خیابان شهید نواب تغییر جهت داده و به سمت شمال، خیابان انقلاب، میدان توحید، بوستان گفتوگو، بیمارستان امام خمینی و بیمارستان میلاد گذشته به میدان صنعت میرسد و در واقع شرق را به شمال غرب متصل میکند. مدیرعامل شرکت مترو تهران با اشاره به اینکه این 15کیلومتر تونل با دو دستگاه TBM به سمت شمال و شرق حرکت میکند، گفت: این طرح با زمانبندی تا پایان سال 94 به میدان سپاه میرسد و مابقی تا پایان سال 95 به بهرهبرداری خواهد رسید. این خط 6 کیلومتر طول و 11 ایستگاه را شامل میشود.
وی با اشاره به اینکه در خط 4 خط فرودگاه مهرآباد را تعریف کردهایم، افزود: قطارهای این خط به طور ویژه برای این خط تعریف شدهاند.
حركت به سوي 9 میلیون سفر در روز
درویش با اشاره به اینکه برای ساخت خط 3 مترو در منطقه عباسآباد به دو قنات برخوردیم، ادامه داد: در عباسآباد به سنگ برخورد کردیم و پیشبینی ما این بود که روزی 30 سانتی متر بتوانیم پیشرفت کنیم اما به دلیل روحیه جهادی در لاینینگ بخش اعظم پروژه ریلگذاری شده و تا پایان سال این خط نیز به بهرهبرداری میرسد.
وی با تأکید بر اینکه با پروژههایی که تا پایان سال جاری به بهرهبرداری میرسد به بیش از 4 میلیون سفر خواهیم رسید، گفت: با زیرساختها و افزایش ناوگان، مسافرین فعلی را به دو برابر رسانده و اگر 2 هزار واگن بخریم، به 9 میلیون سفر در روز خواهیم رسید که این کار نیاز به حمایت دولت دارد. با اين حال امسال دولت فقط 5 درصد از سهم خود را تا اين زمان پرداخت كرده است.
توقف مترو در ايستگاه بودجه
در حالي كه مسئولان متولي شبكه حمل و نقل عمومي معتقد هستند توسعه خطوط مترو ميتواند به عنوان اولين گام مؤثر براي كنترل و كاهش ترافيك شهري مورد استفاده قرار گيرد، توقف مترو در ايستگاه بودجه موضوعي است كه مسئولان نيز بر آن تأكيد كرده و گفتهاند مترو يكي از اولويتهاي استان تهران بوده اما اجراي آن منوط به تأمين اعتبار است. به هر حال تأمين بودجه لازم براي توسعه خطوط مترو و تجهيزات آن با تأمين فاينانس برطرف خواهد شد. به واقع احداث هر كيلومتر مترو 70 ميليارد تومان هزينه دارد كه تأمين اين ميزان هزينه با توجه به خطوط طراحي شده براي تكميل شبكه مترو در پايتخت با بودجه اختصاص يافته از دولت امكانپذير نبوده است.
به واقع بايد پذيرفت كه با اختصاص هزينه كم نميتوان اميدي به حل مشكل مترو داشت، اما در صورت داشتن اعتبارات لازم ميتوان سه ساله خطوط مترو تهران را تكميل كرد. تلاش مسئولان براي تكميل شبكه مترو ميتواند به تكميل شبكه حمل و نقل در پايتخت منتهي شود و اين ميتواند تا حدود زيادي علاوه بر كاهش ترافيك در بحث كاهش و كنترل آلودگي و آلايندگي هوا نيز مؤثر واقع شود. بنابراين لازم است حل مشكل اعتبارات مترو به صورت همهجانبه به عنوان يك اولويت مدنظر قرار گيرد. عبور مترو از ايستگاه بودجه ميتواند محكي باشد براي طراحان طرح جامع ترافيك تا با اجراييشدن آن بخشي از مشكلات شهروندان در حوزه آمد و شد را برطرف كنند.
حال كه مترو به عنوان اولويت دولت و شهرداري در حمل و نقل عمومي به حساب ميآيد بهتر است يكرنگي اين بخشها نيز افزايش يابد تا مشكلات مترو در مباحث بودجهاي نيز برطرف شود تا بخشي از مشكلات كلانشهر تهران در حوزههاي زيست محيطي و حمل و نقل عمومي طي چند سال آينده برطرف شود و اينگونه نباشد كه فقط مسئولان در حوزه حمايت از حمل و نقل عمومي حرفهاي بيعمل بزنند.
