قرار است مشق بد خط معابر اصلاح و خوانا شود تا علاوه بر عابران پياده، رانندگان وسايل نقليه هم با رعايت قوانين و عبور از ميان خطوط سفيد به بار ترافيك شهري كه همچون غولي سايه سنگين خود را بر سر شهروندان و آمدوشد شهري گسترده است نظم و انضباط ببخشند. به گفته رئيس مركز ارتباطات و امور بينالملل شهرداري تهران سالانه 120 ميليارد تومان هزينه خطكشي خيابانها و معابر شهري ميشود اين در حالي است كه اكثر عابران و بيشتر رانندگان هنوز خواندن خطوط سفيد و رنگي را كه در معابر اصلي و فرعي بر روي زمين كشيده شدهاند، نميدانند. بر همين اساس بدون توجه و ديدن خطوط سفيد خطكشي شده به هر سو ميرانند و قوانين را خواسته يا ناخواسته دور ميزنند و بر كلاف سر در گم و پيچيده بار ترافيكي ميافزايند و خسارتهاي جاني و مالي بسياري بر شهر و شهروندان تحميل ميكنند. خسارتهاي ميلياردي كه ميتوان با كمي دقت نظر و رعايت قوانين و مقررات از هدررفت آن جلوگيري كرد و اين مبالغ هنگفت را براي ارتقاي زندگي شهرنشيني و افزايش آسايش و آرامش شهروندان هزينه كرد.
شهر جايي است كه اعمال و كنشهاي روزمره افراد در آن شكل ميگيرد و در آن شهرنشيني به مثابه شيوه زندگي است. در اين ميان فرهنگ و قانونمداري در عبور و مرور بخش زيادي از فرايندهاي كلان اجتماعي و ساختارهاي رفتاري شهروندان را در برميگيرد و عامل انساني در كنار فضاي شهري و ساختار اجتماعي بخش عمدهاي از فرهنگ ترافيكي را شكل ميدهد و بر اين اساس يكي از بسترهاي مهم شهري بحث ترافيك و آمد و شد است.
شهرها گسترش مييابد، جاده و معابر يكي پس از ديگري احداث ميشود و اگر اين فرايند به مثابه محوري در توسعه شهري در نظر گرفته شود، اين محورها در تمامي جهات جغرافيايي در حال گسترش است و آنچه به اين محورها جان ميبخشد قانونمداري و نظم و انضباط در عبور و مرور است كه خود سرشاخههاي بسياري را در برميگيرد.
در بحث ترافيك به قوانين و مقررات، ايمني، آموزش و فرهنگسازي، امداد و نجات و رفتار و حقوق شهروندي همواره به معضلات و چالشهاي ناشي از ترافيك توجه ويژهاي صورت ميگيرد و آنچه فراموش ميشود الگوسازي رفتار رانندگان و همچنين رفتار صحيح شهروندان و كودكان در حوزه ترافيك است.
با وجود اينكه چه از سوي پليس و چه از سوي شهروندان و جامعه و رسانهها همواره حوادث رانندگي و رعايت نكردن قوانين و مقررات و قانون ترافيكي مورد توجه قرار ميگيرد اما سانحه تصادف خودروها، حوادث عابران پياده و رعايت نكردن قوانين راهنمايي و رانندگي در صفحات حوادث روزنامهها و برنامههاي سيما با جذابيت خاص نوشته شده يا به تصوير كشيده ميشود هرچند در پس اين اقدامات هشدارهاي تأثيرگذار نيز نهفته است اما شيوههاي تكراري اينگونه حوادث در ذهن شهروندان و به خصوص كودكان كمتر رفتارهاي صحيح عبور و مرور و ترافيك را جاي ميدهد.
مشق معابر بد خط است !
خطهاي سفيد و رنگي كف خيابانها و معابر چه نقشي در ايمني عابران و ترافيك روان بازي ميكند؟ آيا معابر و مسيرهاي عبوري مجاز براي شهروندان ايمنسازي شده است؟ تا چه ميزان مسئولان به خطكشيهاي مسيرهاي عبوري عابران و وسايل نقليه اهتمام ميورزند؟ آيا مشق بدخط معابر و جادهها و مسيرهاي عبور اصلاح ميشود يا به دليل بد خط بودن اين مشقها بايد عابران هزينههاي بسياري بپردازند؟
اين سؤالها و سؤالهايي از اين دست همچنان ميتواند در صورت پاسخگويي از سوي مسئولان متولي و ذيربط همچون شهرداري و راهنمايي و رانندگي به حفظ ايمني و جان شهروندان و حتي كاهش تصادفات و افزايش ترافيك روان كه در حال حاضر ملموسترين و حادترين مسئله شهري است، ختم شود. در بسياري از مسيرهاي عبوري اتومبيلها در معابر گوناگون شهري، خطكشيهاي بسياري بر كف خيابانها و معابر كشيده شده است كه هركدام با رنگ و شكل و فرم خطكشيها پيامهاي بسياري براي عابران و رانندگان وسايل نقليه به همراه دارد. به گونهاي كه اگر پيامي ديده نشود يا به آن بياعتنايي صورت بگيرد ديگر نبايد انتظار داشت كه ترافيك و آمد و شد شهري به نظم و انضباط ختم شود!
متأسفانه به دلايل بسياري برخي خطكشيهاي سطح معابر و خيابانها يا صورت نگرفته است يا به دليل كيفيت بد مواد مورد استفاده از روي معابر پاك شده يا در حال از بين رفتن است. گاه كيفيت بد آسفالت معابر و خيابانها و گاه كندهكاريهاي صورت گرفته، سبب ميشود تا خطكشي از فرم و نرم خاص خود خارج شود و نه تنها نقشآفرين در روانسازي ترافيك نباشد بلكه كاركرد معكوس داشته باشد.
از سوي ديگر به دليل بيتوجهي رانندگان به خطكشيها، همواره شاهد تجاوز وسايل نقليه در زمان عبور عابران به محل خطكشيها هستيم بهگونهاي كه در يك فاز زماني در مسير خطكشي عبور عابر پياده، هم عابران حضور دارند و هم وسايل نقليه عبوري حالا حق با كيست؟ درصورت نبود مأمور يا چراغ راهنمايي مشخص نيست كه مقصر كيست و حق با وسايل نقليه است يا عابر پياده؟!
گاه به دليل عمر زياد خطكشيها و كمرنگ شدن و از بين رفتن بخشي از خطكشيها رانندگان عبوري به حريم اتومبيلهاي در حال حركت ديگر وارد شده و نتيجه آن هم مشخص است؛ خسارت جاني و مالي و دردسرهاي ديگر، اين اتفاقي است كه همه از آن آگاه هستيم!
بر اين اساس بارها سفارش شده است كه اتومبيلهاي عبوري ميان خطوط حركت كنند تا زودتر به مقصد برسند چراكه كوتاهترين مسير بين دو نقطه مبدأ و مقصد، مسير مستقيم است، نه اينكه رانندگان با كشيدن لايي و عبور غيرمجاز و سبقت به مسير ديگر اتومبيلها وارد شوند. گاه به دليل تغيير مسير خيابان خطكشي باقي مانده توسط مراكز ذيربط از بين نميرود و باقي مانده آن خطكشي اگر در شب توسط رانندگان اتومبيل دنبال شود خدا ميداند رانندگان از كجا سر درميآورند!
متأسفانه رعايت و توجه به مسائل راهنمايي و رانندگي و دقت در پيامهاي خطكشي گاه از سوي عابران پياده فراموش ميشود و اين رانندگان هستند كه بايد جور بيتوجهي عابران را بكشند هرچند ميگويند حق با عابر پياده است اما نبايد به حق و حقوق رانندگان نيز بيتوجهي صورت بگيرد.
در اين ميان به دليل برخي بيتوجهيهاي صورت گرفته توسط مسئولان متولي، بحث آموزش
قوانين در مورد خطكشيها مورد بيمهري قرار گرفته و بر اين اساس برخي رانندگان و عابران حتي نميدانند كه چرا فرم اين خطكشيها اينگونه است و رنگ و پيام اين خطكشيها چيست؟
هزينه 120ميليارد توماني براي خطكشي سالانه معابر
خطكشيهاي معابر به دليل كيفيت و نبود دقت نظر لازم علاوه بر سرگرداني شهروندان، رانندگان را هم سردر گم ميكند. در اين زمينه رئيس مركز ارتباطات و امور بينالملل شهرداري تهران با بيان اينكه سالانه 120ميليارد تومان هزينه خطكشي خيابانها ميشود، افزود: اعمال اين قوانين باعث فرهنگسازي ميشود و در ابتدا بايد از خودمان اين فرهنگسازي را آغاز كنيم.
از سوي ديگر حجت الاسلام مرتضي جعفرپور، مشاور فرهنگي معاونت حمل و نقل و ترافيك شهرداري تهران با بيان اينكه خط سفيد به عنوان «خط هدايت» نامگذاري شده است، يادآور شد: متأسفانه در اين خصوص ضعف قانون داريم و بايد در اين باره يك تلنگر به جامعه وارد كنيم تا چيزي غير از جريمه پولي براي اين موضوع در نظر گرفته شود.
وي با اشاره به عوامل فرهنگي مؤثر در بروز معضلات ترافيكي در شهر تهران گفت: تفاوت رفتاري شهروندان در شرايط ديده شدن و ديده نشدن و همچنين عدم كار ارزشي و نقش خرده فرهنگها و رفتارهاي ترافيكي از موضوعاتي است كه در اين طرح مد نظر قرار گرفته است.
مشاور فرهنگي معاونت حمل و نقل و ترافيك شهرداري تهران با اشاره به آسيبهاي ناشي از فقر فرهنگي در شهر تهران اذعان كرد: يكي از مشكلات ما عدم تبيين بين خط و خطكشي است. انسان مسئول اولين رفتارهاي اجتماعي است و شهرداري بايد راه خوب تحويل مردم دهد. مساجد، مدارس و مهدهاي كودك بايد به اين زمينه ورود پيدا كنند و در اين باره فرهنگسازي عمومي و فرهنگسازي تخصصي درحوزه رانندگان تاكسي اجرا خواهد شد. در همين راستا تا پايان سال جاري رانندگان تاكسي رفتار نامناسب تردد در شهر را اصلاح خواهند كرد. در مساجد مناطق 22گانه پايتخت فرهنگسازي با محوريت كودكان و نوجوانان را در دستور كار قرار خواهيم داد و در حال حاضر نيز كار بسيار خوبي در سطح مدارس انجام شده است.
مشاور فرهنگي معاونت حمل و نقل ترافيك شهرداري تهران با بيان اينكه از 15 فروردين ماه شهري متفاوت خواهيم داشت، ادامه داد: شعار ما حركت بين خطوط و حركت به سمت زيبايي، ايمني و كاهش ترافيك شهر تهران خواهد بود.
تأثير خطكشيها در تغيير رفتارهاي ترافيكي
همچنين مهندس كامران اخباري معاون اجرايي سازمان ترافيك با اشاره به اينكه رعايت نظم و انضباط در رانندگي از جانب رانندگان، منجر به كاهش معضلات ترافيكي خواهد شد، اظهار كرد: از مصاديق اين مهم، حركت منظم خودروها بين خطوط و عدم تغيير ناگهاني خط عبوري آنهاست.
وي با بيان اينكه در اجراي تأكيدات مقام معظم رهبري مبني بر توجه مسئولان به تغيير سبك زندگي و تحقق سبك زندگي اسلامي ـ ايراني، شهرداري تهران از نخستين سازمانهايي بود كه اين مهم را مورد توجه ويژه قرار داد، تصريح كرد: رويكرد مديريت شهري، تبديل شهرداري تهران از يك سازمان خدماتي به يك نهاد اجتماعي است و بر اين اساس، در كنار توجه به ارتقاي كالبدي شهر متناسب با نيازهاي شهروندان، اصلاح رفتارهاي شهروندي و فرهنگ حاكم بر شهر را نيز مورد توجه قرار دادهايم.
وي با تأكيد بر اينكه امكانات ترافيكي از جمله خطكشيها در سطح شهر از جمله زيرساختهاي مورد نياز به منظور تغيير رفتارهاي ترافيكي در شهر محسوب ميشوند، اضافه كرد: ارتقاي سطح كيفي تجهيزات ترافيكي همچون علائم رانندگي، تابلوها، خطكشيها، تقاطعها، چراغهاي راهنمايي و ملزومات ايمني از جمله اقداماتي بود كه در مرحله نخست در دو منطقه 6 و 8 اجرا شد و هم اكنون در تمامي مناطق تهران در دست اجراست.
خط قرمز قانون براي شهروندان و رانندگان
همچنين معاون آموزش سازمان حملونقل و ترافيك شهرداري تهران با تأكيد بر اجراي طرح انضباط بخشي ترافيكي در شهر تهران گفت: نقش صددرصدي شهروندان در ارتقاي فرهنگ ترافيك و بهبود وضعيت رفتارهاي ترافيكي انكارناپذير است.
شهرام جباريزادگان با تأكيد بر اينكه با افزايش روزافزون جمعيت و ورود وسايل نقليه به شهرها وضعيت ترافيكي كلانشهرها به خصوص پايتخت بسيار نابسامان است، تصريح كرد: شهرداري تهران در برنامه پنج ساله دوم خود بازپيرايي المانهاي ترافيكي، خطكشيها و ساماندهي ترافيك را در قالب طرح انضباط بخشي ترافيك در دستور كار قرار داده است كه بر اين اساس توجه به خطكشيهاي معابر به عنوان مهمترين زبان هدايت در فرهنگ ترافيك، امري ضروري است كه از جانب شهروندان بايد مورد توجه قرار گيرد.
وي با اشاره به اينكه خطكشي معابر، خط قرمز قانون براي شهروندان است، گفت: رعايت حريم آن بايد با پشتوانه محكم قانوني و نظارتي مورد حمايت قرار گرفته و بيتوجهي به خطكشي براي متخلفان هزينه داشته باشد و بايد توجه داشت كه نوع رانندگي و رفتارهاي ترافيكي شهروندان، نمايانگر سبك زندگي آنها و معرّف ميزان توسعهيافتگي جامعه است.
به گفته وي نقش شهروندان در برقراري نظم و انضباط در شهر رعايت قوانين و احترام به حقوق شهروندان صددرصد است. اقداماتي كه در قالب ساماندهي خطكشي معابر، گذرگاههاي عابر، رفع موانع ترافيكي، اصلاح هندسي معابر و تجهيز زيرساختهاي ترافيكي انجام ميشود، با استفاده صحيح كاربران بيشك عملكرد مثبت حداقلي خواهند داشت.
جباري زادگان همچنين معتقد است وقتي موفق خواهيم بود كه مردم به نقش صددرصدي خود در ارتقاي فرهنگ ترافيك باور داشته باشند. وي با اشاره به اينكه خطكشي نمادي از نظم و انضباط شهري است، گفت: در گذشته دفترهاي تكليف دانشآموزان خطكشي حاشيه نداشت. خاطرم است با خطكش و مداد قرمز اطراف دفاتر را خطكشي ميكرديم تا منظم تر و با ترتيب بيشتر تكاليف خود را انجام دهيم. خطكشي خيابانها هم تداعي كننده همان خطكشي دفاتر است. چراكه اگر شهروندان بخواهند در برگههاي سفيد و بدون خط بنويسند به رغم تمام دقت و خوش خطي محال است متني طولاني را بتوانند كاملاً منظم بنويسند و اين همان نظم و انضباطي است كه در شهرها با خطكشي معابر مهيا ميشود. جباريزادگان اظهار كرد: بخش قابل توجهي از اختلال در جريان ترافيك شهر، مرتبط با فقر فرهنگي است. فرهنگسازي و ارائه آموزشهاي فراگير با استفاده از قالبهاي فرهنگي و هنري در تمامي عرصهها و بسترهاي اجتماعي، باعث كاهش حجم ترافيك، رعايت حقوق متقابل رانندگان و عابران پياده و نيز رانندگي اصولي و رفتارهاي منطقي در سطح شهر ميشود.
به گفته وي از منظر مديريت شهري ساماندهي معابر شهري و خطوط گذرگاهها و معابر تلنگري است براي شهروندان تا با رعايت هرچه بيشتر نظم و قوانين رفتارهاي ترافيكي خود را به طور كامل بازنگري و تغيير دهيم. وي با تأكيد بر اينكه اجراي خط هشدار در تمامي تقاطعها و اصلاح خطكشيهاي نامناسب به جا مانده از قبل، از جمله مواردي هستند كه مدنظر قرار گرفتهاند، اضافه كرد: اصلاح گذرگاههاي عرضي از لحاظ كيفيت و نوع خطكشي، پيوستگي خطوط عرضي در محل پيادهروها، رفع انسداد در گذرگاههاي عرضي، ساماندهي پيادهراهها و هدايت عابران پياده نيز از ديگر اقداماتي است كه مورد توجه ويژه مديريت شهري قرار دارد.
خط سفيد، الفباي مشق ترافيك است
خط سفيد نمايانگر مرز حركتي است كه ترافيك در طرفين آن ميتواند جريان يابد، اما رانندگان حق قطع كردن آن را ندارند. نمادسازي خط سفيد به منظور هدايت خودروها به حركت بين خطوط و رعايت حقوق عابران در گذرگاههاي مربوطه، نقش مهمي در كاهش ترافيك دارد و بر اين مبنا كمپين خط سفيد، با هدف تبيين، تبليغ و نمادسازي خط سفيد به عنوان مهمترين زبان هدايت در فرهنگ حمل و نقل و ترافيك شهروندان تشكيل شده است و تبيين و نمادسازي خط سفيد به عنوان مهمترين زبان هدايت در فرهنگ حمل و نقل و ترافيك شهروندان مدنظر قرار گرفته و بايد دانست فرهنگسازي و زمينهسازي به كارگيري خط سفيد به جاي استفاده از موانع فيزيكي در اولويت نظمبخشي به ترافيك قرار دارند.
از سوي ديگر نماد خط سفيد به عنوان زبان هدايت، اساسيترين رويكرد براي دستيابي به هدف مطلوب يعني ارتقاي فرهنگ ترافيك است و نكته مهم در تعريف طرح، تبيين تفاوت بين خط به عنوان حريم قانون و خطكشي به عنوان خطوط زيبا و رنگارنگ است كه بايد مدنظر قرار گيرد.
بر اين اساس تحقق نمادسازي خط سفيد به عنوان زبان هدايت و نيز در تصحيح فرهنگ موتورسواري و كاهش آلودگي هوا، الزاماتي همچون افزايش سطح وظيفه شناسي و نظم و انضباط اجتماعي، سطح سلامت و آرامش رواني جامعه و سطح پايبندي به رفتار اخلاق مدار بايد مورد توجه قرار گيرد و به منظور جريانسازي فراگير در اين زمينهها، فرهنگسازي در چهار حوزه عمومي براي تمام شهروندان، تخصصي براي پرسنل حمل و نقل و ترافيك از جمله رانندگان حمل و نقل عمومي، فرهنگسازي با محوريت باورهاي ديني و فرهنگسازي با محوريت كودكان و نوجوانان ضرورت دارد كه نميتوان نقش رسانهها را در ارتقاي فرهنگ ترافيك و كاهش معضلات آن ناديده گرفت.
براين اساس آنچه بايد درباره خطكشي معابر به آن پرداخته شود، آن است كه مشق جادهها، معابر و مسيرهاي عبوري خوب نوشته شود و خوب هم خوانده شود والا نميتوان انتظار داشت نظم و انضباط در ترافيك شهر سامان گيرد.
