بيهوده نيست كه آن را كليد بدي ميدانند؛ خشونت، نزاع و قتل همه در يك حالت روحي رواني ريشه دارند و آن چيزي نيست جز خشم. حالا قرار است وزارت ورزش و جوانان با همكاري شهرداري تهران براي بازگرداندن آرامش به جامعه، نخستين كلينيك پيشگيري و كنترل خشم را پس از مدتها خلف وعده بالاخره سوم دي ماه در تهران افتتاح كند.
بر اساس اعلام سازمان پزشكي قانوني چيزي حدود يكسوم مراجعات به اين سازمان به دليل نزاع است. فقط در پنج ماهه نخست امسال 285 هزار و 76 نفر به خاطر نزاع پايشان به پزشكي قانوني كشيده شده است. هرازچندگاه هم خبرهايي از جنايتها يا حوادثي منتشر ميشود كه تقريباً مجرمان همه آنها در يك نقطه اشتراك دارند و آن چيزي نيست جز ناتواني از لجام زدن به اسب سركش خشم.
آموزش محدود براي يك چالش عمومي خيلي از حوادث و جنايتها درست در لحظهاي رخ ميدهد كه فرد براي يك لحظه كنترلش را از دست ميدهد و دستش روي ماشه صبر ميرود و خشاب خشمش را خالي ميكند؛ لحظهاي كه گاهي با يك عمر پشيماني همراه است. بر اين اساس آموزش كنترل و پيشگيري از خشم راهكاري ريشهاي براي پيشگيري از جرائم به شمار ميرود؛ البته آموزشي عمومي و با سازوكارهاي مبتني بر آموزههاي غني ديني و ارزشي مردم كشورمان. افتتاح يك كلينيك در يك منطقه از تهران چقدر ميتواند به كاهش خشم در كشور كمك كند؟ كلينيكي كه ساز و كار آموزشها و مشاورههايش هم چندان روشن نيست.
285 هزار و 76 نفر خشمگين و يك كلينيك قرار بود نخستين كلينيك كنترل خشم مردادماه افتتاح شود، اما راهاندازي آن به دلايل مختلفي به تعويق افتاد. به گفته مديركل دفتر ازدواج و تعالي خانواده وزارت ورزش و جوانان، اين كلينيكها توسط روانشناسان داراي مجوز كار اداره ميشوند و مجوز اين روانشناسان از سوي سازمان نظام روانشناسي صادر ميشود و آنان آموزشهاي خاص كنترل خشم را زير نظر متخصصان با نظارت وزارت ورزش و جوانان گذراندهاند. بهمن بهمني در اين باره ميگويد: مردم با مراجعه به كلينيكهاي كنترل خشم درباره ماهيت احساسات خود از جمله احساس خشم آموزش ميبينند و نسبت به علل ايجاد احساس خشم، راههاي كنترل آن و تبديل آن به روشهاي ابراز خشم رشد يافته، آگاهي پيدا ميكنند. علاوه بر اين در كلينيكهاي كنترل خشم دورههاي آموزشي براي گروههايي مانند مربيان مدارس و روانشناسان در زمينه پيشگيري و كنترل خشم برگزار ميشود. محدود كردن آموزش براي پيشگيري و كنترل خشم به خدمات كلينيكي در حالي است كه بيشتر مردم كشورمان چندان اهل مراجعه به روانشناس و روانپزشك نيستند و اگر هم باشند محدوده فعاليت اين كلينيك و كلينيكهاي مشابهي كه مطابق وعده وزارت ورزش و جوانان قرار است در كشور برپا شود، گستره آموزشهاي اين كلينيكها بعيد است به تعداد 285 هزار و 76 نفري باشد كه در پنج ماه نخست امسال به دليل نزاع به پزشك قانوني مراجعه كردهاند.
عواقب بيتوجهي به يك نياز دروني در برابر اين اما ما با ظرفيت گستردهاي تحت عنوان فضاي مذهبي و معنوي اجتماعي مواجهيم؛ ظرفيتي كه در ماههايي مانند رمضان، محرم و صفر و ديگر مناسبتهاي مذهبي و معنوي آن را به صورت كاهش معنادار آمار و ارقام جرم و جنايت و نزاع و در عوض بالا رفتن آستانه تحمل اجتماعي مشاهده ميكنيم.
دكتر فربد فدايي، روانپزشك و مدير گروه روانشناسي دانشگاه علوم بهزيستي در گفتوگو با «جوان» در اين باره ميگويد: به طور كلي آموزههاي دين مبين اسلام آموزههاي بهداشت رواني هم هست و اگر كسي آن چيزي را كه دين اسلام درباره زندگي در تمامي جزئياتش بيان ميكند، انجام دهد به خيلي از مشكلات رواني دچار نميشود. به باور وي بيتوجهي به معنويات پايهگذار مشكلات روحي رواني است.
آموزش عمومي كنترل خشم با بهرهگيري از ظرفيت محافل مذهبيبر اساس تحقيقات حتي كساني كه غيرمذهبي به شمار ميآيند، در زمانهاي مشخصي چون ماه رمضان از رفتار متعادلتري نسبت به ماههاي ديگر برخوردار بودهاند.
نرخ وقوع جرايم و بزههاي اجتماعي در ايام ماه مبارك رمضان و ماه محرم تا حد بسياري كاهش پيدا ميكند و اكثر جوانان به دليل اعتقادات مذهبي تمايلي براي بروز رفتارهاي ناشايست و خلاف عرف جامعه در اين ماه ندارند. آمارهاي ارائه شده حاكي از آن است كه ميزان وقوع جرم و جنايت در ماه محرم 40 درصد كاهش مييابد. همچنين تحقيقات در نيروي انتظامي نشان ميدهد هرساله آمار و ارقام جرايم در ماه محرم تا حد بسياري كاهش مييابد.
بر اين اساس، تسري حال و هواي معنوي برهههايي معنوي به تمامي ايام سال به نظر اصليترين گزينهاي است كه ميتواند بسياري از اختلالات خلقي را كاهش دهد و آستانه تحمل را بالا برد. از سوي ديگر محافل مذهبي و مساجد مكانهايي عمومي هستند كه با توجه به حجم مراجعات و حضور مردم در آنها و با عنايت به آموزههاي ديني و احاديث و دستوراتي كه درباره خشم و ساير چالشهاي اخلاقي وجود دارد، جامعه هدف عامتري را مورد آموزش قرار ميدهد. بيترديد همه مردم به كلينيك كنترل خشم نميروند اما اغلب آنها حداقل در مناسبتهاي خاص به مساجد و محافل مذهبي مراجعه ميكنند.
