در حال حاضر در شهر تهران دستگاههاي مختلف براي ساماندهي آسيبهاي اجتماعي فعال هستند ولي رنگ و چهره آسيبها را ميتوان در هر گوشه شهر به اشكال مختلف مشاهده كرد. از جمعآوري و نگهداري شبانهروزي، خدمات گرمخانهاي و ارائه خدمات به كودكان در معرض آسيب. همچنين پيشگيري، آموزش، غربالگري، مددكاري اجتماعي و شناسايي نقاط بيدفاع شهري از مواردي است كه انجام ميشود. با اين حال رسيدگي به معضلات آسيبهاي اجتماعي به دليل نبود ساختار معين و مشخص همچنان به صورت مقطعي پيگيري ميشود و ضروري است فعاليت شبكهاي بين بخشي براي ساماندهي آسيبهاي اجتماعي مد نظر قرار گيرد و نبايد فراموش كرد كه آسيبهاي اجتماعي متولي پاي كار ميخواهد. بايد توجه داشت كه موضوع آسيبهاي اجتماعي شهري در شرايط كنوني به زبان مشترك براي ساماندهي نيازمند است چراكه اقدامات صورت گرفته تاكنون كارساز نبوده است و اگر دستگاههاي مسئول فقط به دفاع از عملكرد خود قانع باشند كاري در اين حوزه كه همچون آتش زير خاكستر است صورت نخواهد گرفت و بايد منتظر تبعات آسيبها در لايههاي مختلف جامعه بود.
در اين زمينه رئيس كميته اجتماعي شوراي شهر تهران با انتقاد از عملكرد سازمان بهزيستي در خصوص كارتنخوابها، كودكان خيابان و معلولان گفت: در مسئله پيشگيري ضعيف عمل كردهايم چراكه در نهايت همه اين گروهها به خيابان كشيده ميشوند. فاطمه دانشور با تأكيد بر اينكه براساس قانون وظيفه رفاه عمومي برعهده دولت، وزارت رفاه و در نهايت سازمان بهزيستي گذاشته شده است، به طرح اين پرسش پرداخت كه تكليف خانواده يك زنداني، خانواده يك بيمار رواني كه در بيمارستان بستري است يا خانواده يك معتاد كه اعتياد شديد دارد چه ميشود و اظهاركرد: به اين دليل بود كه عدم تخصيص يارانه به سرپرستان خانوادههاي بد سرپرست را فرياد ميزديم چراكه واريز رايانه به سرپرست اين خانوادهها است كه به جايي نميرسد. رئيس كميته اجتماعي شوراي شهر با اشاره به بررسي وضعيت تعدادي از كارتنخوابها گفت: پاسخ اين كارتنخوابها به پرسشنامهها نشان ميدهد آنها دورهاي در بهزيستي بودهاند اما خدمات تكميلي به آنها ارائه نشده است و سرانجام آنها كارتنخواب شدهاند كه اين نشان از ضعف خدمات حمايتي دارد.
وي با بيان اينكه عمده كودكان كارتنخواب اعتياد دارند، اعلام كرد: مركزي براي ترك اعتياد نوزادان معتاد نداريم و نميتوان اين بچهها را در مراكز ترك اعتياد برد. از اين رو اميدواريم براي ايجاد يك مركز ترك اعتياد كودكان فكري جدي شود و البته شهرداري به اين موضوع ورود پيدا كرده و هرچند وظيفه ذاتياش نبوده است با تصويب مصوبه در شورا يك مركز داير شده است، اما يك مركز بسيار كم است.
اين عضو شوراي شهر تهران در حوزه مددكاري اجتماعي به طرح ويژگيهاي مهم يك مددكار پرداخت و گفت: زماني يك مددكار متخصص ميتواند مشكلات آسيبديدگان اجتماعي را حل كند كه داراي سه ويژگي تخصص، صاحب اختياري و مداخلهگري باشد تا بدين ترتيب اين مددكار بتواند با ورود به بحرانها مداخله كند اما در اين زمينه هم ضعف قانوني داريم. گاهي حكم قضايي براي ورود يك مددكار آنچنان با تأخير صادر ميشود كه جان خانواده آسيب ديده را به خطر مياندازد.
رئيس كميته اجتماعي شوراي شهر تهران با بيان اينكه همكاري منظم بين شهرداري و بهزيستي وجود نداشته است، گفت: اين همكاريها در قالب كاغذ بوده و اين در حالي است كه لازم است مددكاران سازمان بهزيستي در سامانسراهاي شهرداري حضور جدي و مؤثر داشته باشند.
ضرورت فعاليت شبكهاي بين بخشي براي ساماندهي آسيبهاي اجتماعي
وي همچنين از ساختار سازمان بهزيستي انتقاد كرد و گفت: كارمندان اين سازمان از رفاه كافي برخوردار نيستند و اين در حالي است كه با حقوق كم نميتوانيم نيروي متخصص جذب كنيم و زماني ميتوان خدمات خوب به مددجو داد كه به پرسنل بهزيستي توجه ويژه شود. وي پيشنهاد امضاي تفاهمنامه جامع بين شهرداري تهران و سازمان بهزيستي را مطرح كرد و گفت: ما نيازمند فعاليت شبكهاي بين بخشي هستيم تا اين مسائل را در شهر تهران مديريت كنيم.
ضرورت ايجاد مديريت يكپارچه براي مواجهه با آسيبهاي اجتماعي
در حال حاضر در شهرداري تهران خدمات متعددي به بيخانمانها ارائه ميشود. از جمعآوري و نگهداري شبانهروزي تا خدمات گرمخانهاي و ارائه خدمات به كودكان در معرض آسيب. همچنين پيشگيري، آموزش، غربالگري، مددكاري اجتماعي و شناسايي نقاط بيدفاع شهري از ديگر مواردي است كه از سوي شهرداري تهران انجام ميشود. به گفته حجتالاسلام ميثم امرودي معاون امور اجتماعي و فرهنگي شهرداري تهران به طور متوسط در سال 91 حدود 50 هزار نفر و در سال 92 حدود 52 هزار نفر در مراكز شهرداري تهران نگهداري شدهاند كه البته اين رقم در شبهاي زمستان سال 92 به 300 هزار نفر هم رسيده است.
به گفته معاون امور اجتماعي و فرهنگي شهرداري تهران: هم اكنون 16مركز از سوي شهرداري تهران آماده شده است و اين اطمينان را ميدهيم كه در زمستان امسال مشكل زيادي نداشته باشيم و تمامي اين مراكز را تجهيز كنيم. امرودي ابراز اميدواري كرد كه تفاهم همكاري سازمان بهزيستي و شهرداري تهران سريعتر تدوين شود و گفت: نبود ساختار پاسخگو در بهزيستي به صورت شبانهروزي از ديگر مشكلات موجود است؛ چراكه بسياري از كارهاي ما بعد از ساعات اداري است و از اين رو ارتباطات بايد 24 ساعته باشد.
معاون امور اجتماعي و فرهنگي شهرداري تهران با اشاره به بلاتكليفي كودكان معتاد، از ايجاد تأخير و طولاني شدن پذيرش مددجويان داراي احكام قضايي انتقاد كرد و گفت: تحويل نگرفتن كودكان زير هفت سال از ديگر مشكلات است. همچنين عدم پذيرش افراد تحت پوشش بهزيستي در مجموعه ما از ديگر موارد است چراكه به اين ترتيب آسيب ايجاد ميشود. امرودي بر ضرورت توجه به پرداخت يارانه بعضي گروههاي هدف تأكيد كرد و گفت: برخي از اين افراد شناسنامه ندارند. اين در حالي است كه آنها مستحقترين افراد براي دريافت يارانه هستند اما از اين امكان محروم هستند. اين موضوع از وظايف دولت است كه بايد انجام شود. معاون امور اجتماعي و فرهنگي شهرداري تهران در ادامه بر مديريت يكپارچه براي مواجهه با آسيبهاي اجتماعي تأكيد و بيان كرد: مقدمات تشكيل يك قرارگاه براي فوريت خدمات اجتماعي را در برنامه داريم تا بتوانيم به صورت يكپارچه عمل كنيم. اگر مديريت يكپارچه اعمال شود ميتوانيم اين معضل را در فاصله شش ماه حل كنيم.
ساماندهي آسيبهاي اجتماعي شهري تعريف مشترك ميخواهد
همچنين همايون هاشمي رئيس سازمان بهزيستي كشور در خصوص آسيبهاي اجتماعي گفت در حال حاضر توسعه نهادهاي اجتماعي در كشور رشد خوبي دارد. به طوري كه 28 هزار سمن در سازمان بهزيستي فعاليت ميكنند اما پرسش اينجاست كه در كلانشهرها چه سهمي از بودجه صرف مسائل اجتماعي شهر ميشود و رويكرد مديريت شهري نسبت به مباحث اجتماعي چيست و چه سهمي دارد.
وي عمده مشكلات كلانشهرها را شخصيت شهري دانست و گفت: حاشيهنشيني امروز به جديترين مشكل شهرها تبديل شده است و در اين راستا چارهاي جز مديريت مشاركتي نداريم. در اين زمينه اجراي طرحهاي پيشگيريمحور تنها توسط كساني محقق ميشوند كه شاهكليد شهرها در دستشان است. رئيس سازمان بهزيستي كشور تصريح كرد: ما نميخواهيم شهرداري به عنوان ارائهدهنده خدمات اجتماعي در شهر از ما اجازه بگيرد اما ميخواهيم به عنوان شريك و همراه باشيم تا از موازيكاريها كم شود و همكاريها جدي و هدفمند باشد.
همچنين بايد در خصوص كودكان خياباني، متكديان و بيخانمانها به تعريف مشترك برسيم چرا كه در بحث متكديان، پليس به دنبال دستگيري است. شهرداري به دنبال جمعآوري است و بهزيستي به دنبال ساماندهي است. يعني با وجود آنكه هدف يكي است اما تعاريف يكسان نيست.
هاشمي با اشاره به اينكه در تهران 4 ميليون و 100 هزارنفر تحت پوشش بهزيستي هستند، بيان كرد: بهزيستي توانسته است در طرح آموزش كودك خانواده، كودكان خيابان را به محيط آموزشي برگرداند و در اين راستا 900 نفر توانمند شدهاند. وي همچنين از زنان كارتنخواب به عنوان يك آسيب جديد ياد كرد و گفت: در حال حاضر بهزيستي با راهاندازي اكيپهاي خدمات فوريتهاي اجتماعي در شهرهاي بالاي 5 هزار نفر توانسته گام بزرگي در اين عرصه بردارد كه اميدواريم اين شبكه به صورت گسترده با همكاري شوراي شهر تهران در پايتخت نيز امكان فعاليت و همكاري با شهرداري را داشته باشد.
