اين را ميگويد و ادامه ميدهد: قديميترهاي محله سالهاي سال 60 روز محرم و صفر هر روز صبح در خانه كربلايي جمع ميشدند و زيارت عاشورا ميخواندند. مراسم مختصر اما واقعاً زيبا و دلنشيني كه هنوز يكي از خاطرات ماندگار اهالي اين محله است. منزل كوچك كربلايي هر روز صبح ميزبان مردمي بود كه 60 روز محرم و صفر ميآمدند و پاي منبر «حاج علي آقاي قمي» مينشستند و بعد از آن زيارت عاشورا ميخواندند. بعد هم صبحانه سادهاي را كه «بي بي» همسر كربلايي آماده كرده بود دور هم ميخوردند و بعد از آن هركسي ميرفت دنبال كار و زندگي خودش. پيرمرد آه بلندي ميكشد و ميگويد: اين رسم همه ساله كربلايي محمد توي محله بود كه مردم به آن عادت كرده بودند. كربلايي نذر داشت از همان شبي كه بيبي همسر كربلايي نزديك بود موقع وضع حمل از دنيا برود. كربلايي نذر كرد و نذر كربلايي هم جواب داد و با اينكه نوزاد مرده بود اما بيبي سالم ماند و كربلايي نذر خودش را ادا كرد، نذري كه 50 سال ادامه داشت از زمان جواني كربلايي تا وقتي كه به رحمت خدا رفت.
حرفهاي اين پيرمرد و خاطراتش از نذريهاي ساده كربلايي محمد شنيدن دارد. او اينقدر از مرام و معرفت كربلايي به شيريني ياد ميكند كه واقعاً دلم ميخواست آن روزها را از نزديك ميديدم و من هم يكي از كساني بودم كه طعم نذريهاي ساده كربلايي محمد را چشيده بودم.
اداي نذري، اعلام هويت شيعه
نذري دادن آن هم در ماههاي محرم و صفر و در هنگام برگزاري مراسم سوگواري اهل بيت(ع)، يكي از سنتهاي ديرين ايرانيان است كه از روي ارادت و به عشق اهل بيت عصمت و طهارت (ع)، از مال و دارايي خود به اندازه توان و گاه بيش از توان خود مايه گذاشته و به عزاداران و سوگواران سيد و سالار شهيدان حضرت امام حسين (ع)، نذري ميدهند.
اين سنت حسنه كه ريشهاي ديرينه دارد در ماههاي محرم و صفر پررنگتر ميشود و رنگ و بوي ديگري به خود ميگيرد. سنت حسنه نذري دادن به عنوان يكي از سنتهاي ماندگار ايرانيان دوستدار پيامبر و خاندان مطهر او در طول تاريخ ادامه داشته و در اين بين حتي اقليتهاي مذهبي ايران نيز به خاطر ارادت و علاقهاي كه به پيامبر گرامي اسلام و اهل بيت مكرم او دارند در محرم و صفر نذري ميدهند.
ارامنه ايران ارادت خاصي به حضرت عباس (ع) دارند براي همين در روز تاسوعا در محله ارمنيها شاهد برگزاري مراسم عزاداري و توزيع نذري بين عزاداران و سوگواران هستيم.
در حقيقت اداي نذر، نوعي اعلام و ترويج هويت است. بسياري از نذر دادنها به شكل علني و با حضور يا در فرآيند فعاليتي جمعي اتفاق ميافتد. اين فعاليت دسته جمعي حاكي از آن است كه فرد يا افراد نذر كننده به يك نظام اعتقادي تعلق قلبي عميقي دارند، چراكه داوطلبانه و با ازخودگذشتگي چيزي را به شكرانه، هبه ميكنند. در حقيقت اداي نذر، موجب اجتماعي شدن و دروني كردن ارزشها و اعتقادات ديني ميشود.
گناه جاي ثواب در نذري
با فرا رسيدن ماه محرم و صفر شاهد برگزاري مراسم عزاداري در خيابانهاي مختلف و محلات گوناگون شهر هستيم و در بسياري از اين هيئتها و مجالس شاهديم كه به عزاداران غذاي نذري يا چاي و نوشيدني نذري ميدهند. اما نكتهاي كه در اين بين آزار دهنده است اسراف در نذريها و ريخت و پاش است به گونهاي كه گاهي اوقات شاهد هستيم غذاهاي نذري كه در ماه محرم توزيع ميشود اسراف ميشوند. در تهران وضعيت توزيع نذريها به شكل متفاوتي است و با توزيع نذري در شهرهاي ديگر فرق دارد. در پايتخت ايران هيئتهاي بسيار زيادي وجود دارد كه در ماه محرم و صفر در بين عزاداران و سوگواران نذري توزيع ميكنند كه مشاهدات عيني گزارشگر ما نشان ميدهد متأسفانه در برخي از هيئتها نذريها اسراف ميشوند.
نذريها در ايران اگرچه بيشتر غذا و خوراكي است اما به شكلهاي مختلفي است از يك پرس عدسي ساده گرفته تا قيمه و قورمه سبزي و زرشك پلو با مرغ يا شله زرد و حلوا در كنار آش و انواع نوشيدني مانند چاي، شير كاكائو، آبميوه، شير و. . . كه به طور حتم اين نذريها از سوي بانيان آن در راه رضاي خدا و با هدف خشنودي حضرت سيد الشهدا (ع)، است اما متأسفانه اسراف و بريز و بپاش در برخي از هيئتها و مراسم عزاداري به گونهاي است كه از آنچه ميبينيم رنج ميبريم. به طور حتم اسراف گناه است و در قرآن كريم نيز به اسراف انتقاد شده است و در اين ميان وقتي اسراف در نذري و غذاهاي متبرك همراه ميشود رنج آورتر و آزاردهندهتر ميشود.
اينكه گاهي اوقات ميبينيم غذاهاي نذري دستنخورده باقي ميماند يا اينكه اينقدر غذاي نذري توزيع ميشود كه فرد در يخچال منزلش جاي نگهداري براي آنها ندارد و در نهايت بيشتر غذاها فاسد ميشوند و بايد دور ريخته شوند و اينكه فرد بعد از خوردن چند قاشق، باقيمانده غذا را به دليل اينكه از طعم غذا خوشش نيامده روانه سطل آشغال ميكند همه و همه اسراف و گناه است.
از چنجه تا ميگوي سوخاري
دراين ميان اما گاهي اوقات شاهد توزيع نذريهايي هستيم كه در نگاه اول به نظر ميرسد علاوه بر اسراف و ريخت و پاش، چشم و همچشمي نيز هست. اينكه در يك هيئت شبها ميگوي سوخاري ميدهند يا در يك هيئت ديگر با پيتزا از مهمانان پذيرايي ميكنند روشهاي درستي به نظر نميرسد.
شايد باور كردنش كمي سخت باشد اما با گشت و گذاري در مناطق شمال شهر در تهران شاهد توزيع نذريهايي در برخي از هيئتها هستيم كه نامتعارف به نظر ميرسد.
متأسفانه گاهي اوقات در برخي از هيئتهاي تهران شاهد توزيع غذاهايي به عنوان ناهار يا شام هيئت به صورت نذري هستيم كه با اصل برگزاري مراسم عزاداري و روح برگزاري هيئت و فلسفه توزيع نذري تفاوتهاي زيادي دارد.
بر اساس آنچه برخي از سايتها و خبرگزاريها نوشتهاند و همچنين مشاهدات عيني گزارشگر ما از هيئتهاي مختلف تهران در برخي از هيئتها شام چلوگوشت به عزاداران توزيع ميشود آن هم هر شب حدود هزار پرس غذا كه در 10 شب رقم بسيار بالايي است و حال اينكه اگر غذاي نذري يك هيئت را ساده بگيرند و هزينه سرسام آور تهيه چلوگوشت را صرف نيازمندان كنند علاوه بر اينكه ثواب بيشتري دارد از اسراف، ريخت و پاش، خرج اضافي و نيز خداي نكرده چشم و همچشمي جلوگيري ميشود.
جالب است بدانيد يكي از هيئتهاي معروف تهران صبحانه كله پاچه ميدهد و يكي ديگر از هيئتها نيز در ميدان تجريش ظهر تاسوعا با فسنجان و زرشك پلو با مرغ از عزاداران پذيرايي ميكند.
چنجههاي ظهر عاشوراي يكي از هيئتهاي منطقه پاسداران هم خيلي معروف شده است و براي تهيه يك پرس باقلا پلو با گوشت در منطقه نياوران هر روز صف طولاني تشكيل ميشود.
سبزي پلو با ماهي غذاي نذري يكي ديگر از هيئتهاي تهران است و در يكي ديگر از هيئتهاي شمال پايتخت جوجه كباب مخصوص يا چلو كباب با برنج ايراني در بين عزاداران توزيع ميشود.
شام هيئت منوي رستوران معروف
در اين ميان اما در يكي از هيئتهاي بزرگ در منطقه خوش آب و هواي تهران كه يكي از افراد سرشناس و سرمايهدار باني اين هيئت است شام هيئت منوي انتخابي يك رستوران معروف است. يك پرس غذاي كامل به همراه سالاد، ماست، زيتون، نوشيدني، ژله يا كارامل. آن هم به مقدار هزار پرس براي 10 شب. حسابش را بكنيد هر پرس غذا با مخلفات كامل آن چيزي حدود 25 هزار تومان ميشود. 10 شب، هر شب هزار پرس غذا و هر پرس غذا حدود 25 هزار تومان. ميبينيد چه رقم عجيب و غريبي براي يك دهه صرف ميشود. در حالي كه چند كيلومتر پايينتر جايي كه خيليها منطقه محروم ميخوانندش مردم شريفي زندگي ميكنند كه خرج يك شب هيئت ميتواند زندگي آنها را متحول كند و گرههاي زيادي از زندگي اين آدمهاي زحمتكش باز كند.
مطمئناً هيچ كس حتي همان افرادي كه در هيئتهاي معروف اين غذاهارا مصرف ميكنند راضي نيستند كه به اسم امام حسين(ع) و به نام هيئت اين همه هزينه شود و اسراف و ريخت وپاش را شاهد باشند.
جاي خالي نذريهاي فرهنگي
اين دغدغهها را وقتي با حجت الاسلام و المسلمين ميركريمي استاد حوزه و دانشگاه و پژوهشگر ديني مطرح ميكنم او نيز با نظر من موافق است و اعتقاد دارد هزينه بيش از حد و غير معمول در هيئتها علاوه بر اينكه اسراف است خداي ناكرده گناه نيز به حساب ميآيد.
وي ميگويد: اطعام و نذري يكي از شيوههاي شيعيان براي مقابله با ستمهاي امويه و بنيعباس بود و در حقيقت اين كار براي حفظ هويت شيعيان صورت ميگرفت و ريشه نذري دادن در ايران به سالها قبل بازميگردد و همه ساله در ايام محرم و صفر يا مناسبتهاي مذهبي افرادي پيدا ميشدند كه باني اطعام و نذري دادن به سوگواران و شركتكنندگان در مراسم عزاداري بودند. اين پژوهشگر ديني ميافزايد: هيچ عقل سليمي نميتواند قبول كند كه مثلاً ظهر روز عاشورا يا در روز تاسوعا يا در شبهاي ماه محرم هزار پرس غذاي گرانقيمت در بين عزاداران توزيع شود چراكه فلسفه نذري، رساندن غذا به دست انسانهاي نيازمند است و اينكه يك هيئت غذاي گرانقيمتي مانند چلوگوشت، چنجه يا جوجه كباب و فسنجان به عزاداران بدهد با فلسفه نذريدادن مغايرت دارد. حجت الاسلام و المسلمين مير كريمي يادآور ميشود: در خصوص نذريها و توزيع غذا در بين عزاداران و اطعام سوگواران نيازمند يك تجديد نظر اساسي هستيم و ضرورت كار فرهنگي و فرهنگسازي در اين خصوص به شدت احساس ميشود.
وي ميافزايد: يكي از كارهاي مهمي كه ضرورت دارد افراد آگاه و دلسوز به آن ورود پيدا كنند فرهنگسازي توزيع صحيح نذري و اطعام عزاداران است.
به گفته اين پژوهشگر ديني حتماً نذريها نبايد غذا و خوراك باشد بلكه نذريهاي فرهنگي نيز يكي از مهمترين موضوعاتي است كه ميتواند جايگزين نذريهايي مانند غذا شود. وي با بيان اينكه امروزه بصيرت افزايي به عنوان يكي از مهمترين دغدغههاي رهبر معظم انقلاب مطرح است ميافزايد: توزيع نذريهاي فرهنگي مانند كتاب، سي دي يا جزوههايي كه بتواند به بالابردن سطح دانش و بصيرت و آگاهي عزاداران كمك كند بسيار بسيار ارزشمندتر از نذريهايي است كه فقط باعث رفع گرسنگي عزاداران شود. وي به تأكيد امام راحل و مقام معظم رهبري مبني بر برگزاري مراسم عزاداري به شيوه سنتي اشاره ميكند و ميافزايد: اين موضوع بالاخره بايد از جايي شروع شود و خوشبختانه بر اساس آنچه شنيدهام در برخي از هيئتها موضوع بصيرت افزايي و توزيع اقلام فرهنگي به عنوان هديه و نذر بين اعضاي هيئت و عزاداران آغاز شده كه اميد ميرود اين حركت ارزشمند هرچه بيشتر تداوم يابد.
حجت الاسلام و المسلمين مير كريمي در پايان صحبتهاي خود خاطرنشان ميكند: در گذشته وضعيت عزاداري و توزيع نذري بين مردم به شيوهاي ساده و دوستداشتني بود و در حال حاضر نيز ضرورت دارد تا به آن زمان بازگرديم.
صحبتهاي پاياني حجت الاسلام و المسلمين ميركريمي دوباره مرا به ياد خاطرات پيرمردي مياندازد كه در ابتداي گزارش از نذريهاي ساده و مراسم سوگواري صميمي و پرمحتواي كربلايي محمد تعريف ميكرد. راستي چقدر دلم براي يك هيئت سنتي و يك نذري ساده تنگ شده است...
