ارادت ايرانيها به ساحت مقدس امام حسين(ع) در دورههاي مختلف نشان داده كه بزرگترين مشكلات در عرصه زندگي فردي و اجتماعي با الگوبرداري از واقعه عاشورا رفع شدني است. همانطور كه تجربههاي بزرگان و اجداد ما با برگزاري مراسم عزاداري محرم نشان داد كه واقعه عاشورا بهترين الگو براي زندگي صحيح و پايدار است، تجربه برگزاري اين مراسم هم به ما ثابت كرده كه بايد مراقب انحرافات و تزريق خرافات در هيئتهاي عزاداري باشيم. از همه مهمتر اينكه با كمي تأمل ميتوان به اين نتيجه رسيد كه بسياري از بدعتهاي ديني و انحرافات عزاداري در زمانهاي مهمي مثل محرم و صفر ايجاد شده و گسترش يافته است.
محور قرار گرفتن مداح به جاي عالم و روحاني!
حجت الاسلام و المسلمين محمود نيكخواهبهرامي در مورد نقش تأثيرگذاري حضور روحانيون در مراسمهاي عزاداري ميگويد: مگر انسان وقتي بيماري بر او عارض ميشود خودش درمان ميكند؟ مسلماً به متخصص و پزشك مربوطه مراجعه ميكند، حال شايد خودش هم درماني براي خود پيدا كرده و نسخهاي براي دردش بپيچد اما هيچ تضميني در سلامت و صحيح بودن اقدام او وجود ندارد. موضوع عزاداري براي سيد الشهدا (ع) هم از همين امر تبعيت كرده و از اين قاعده مستثني نيست. عالم دين، متخصص در اين مسئله است و او ميداند كه چرا و چگونه بايد عزاداري كرد. اغلب هيئتهايي كه براي ثارالله برپا ميشوند فاقد روحاني و عالم هستند كه اين مسئله اصلاً مناسب شأن يك هيئت يا تكيه حسيني نيست. متأسفانه در تبليغات هيئتهاي مذهبي مشاهده ميكنيم كه براي معرفي مداح از قلم بزرگ و درشت استفاده ميشود و براي معرفي روحاني هيئت از قلم كوچك و ريز بهره ميگيرند. اين در صورتي است كه محور مورد نظر در هيئتها بايد روحاني و عالم باشد و اگر اين الگو در هيئتها نهادينه نشود بايد منتظر اتفاقات خطرناكي در عرصه عزاداري سيد الشهدا (ع) باشيم.
اصل اين است كه اعتبار هيئت اول به عالم هيئت باشد بعد مداح. مداح بايد خط و خطوط محتوايي و شعري خود را با عالم بسنجد و در غير اين صورت مطمئناً از انحراف و بدعت مصون نخواهد بود. شرع مقدس اسلام عالم و روحاني را براي رجوع مردم قرار داده است و هيچ جاي دين اسلام مداح را محل رجوع قرار نداده است. البته مداح در كنار روحاني و عالم، مكمل و خدمترسان آستان
سيد الشهدا است.
سطحينگري نسبت به عاشورا و واقعه كربلا
حجت الاسلام و المسلمين محمود نيكخواه بهرامي ميگويد: تاكنون بارها در مجالس عزاداري سيد الشهدا (ع) ديدهايم كه به دليل نداشتن عالم و روحاني، حادثه وسيع عاشورا را تنها در جنگ روز عاشورا خلاصه ميكنند و هيچ سخني از عمق حركت، هدف اصلي قيام و عمق فاجعه نميزنند؛ ريشه اين مشكل همان عدم حضور عالم ديني و مطلع تاريخي است.
هيئت بايد روحاني و عالم داشته باشد و وظيفه آن عالم، تبديل مردم از عوام به خواص است، خواصي كه عمق حركت سيد الشهدا و اهداف آن قيام پر بركت را درك كنند. با روشنگري مردم عادي به خواص مطلع تبديل ميشوند كه از مداح و شاعر خود به جاي مطالبه سطحي نوحههاي فاخر را مطالبه ميكنند و به جاي بدعتهايي كه اساساً هيچ منبعي اعم از حديث و تقرير و سيره معصوم ندارند طالب نوحههاي مستند ميشوند. سطحينگري يعني حسين بن علي (ع) را در جنگ روز عاشورا خلاصه كردن و «ما رايت الا جميلا» بودن اين حادثه را نديدن. ولايتمداري ويژگي اصلي شخصيتي حضرت زينب (س) بود كه در تمام ابعاد وجودي ايشان نمايانگر است. سطحينگري يعني اينها را نديدن. يعني نقش تك تك سربازان عاشورايي صحراي كربلا را در اين حركت عظيم الهي مشاهده نكردن. يعني تسليم كامل شدن به خدا را نديدن، سطحينگر كسي است كه خدا را ناظر بر اعمالش نميبيند و سطحينگري يعني نديدن چرايي گذشتن از جان و مال براي امام و ولي زمان، يعني گوش ندادن به فرمان نماينده ولي، يعني نديدن شكمهاي پر از مال حرام. يعني نديدن كودكان دشت كرب و بلا. يعني نديدن مقابله با ظلم و ظالم، يعني عبرت نگرفتن از واقعه كرب و بلا و نديدن عدم ترس از تعداد دشمنان. اينها همه به نوعي سطحينگري نسبت به عاشورا و واقعه كربلا است كه تنها راه برطرف كردنش وجود يك عالم و روحاني به عنوان رأس و بزرگ مجلس عزاداري امام حسين(ع) است.
براي هوس يا براي خدا؟
اين كارشناس مذهبي و پژوهشگر قرآني در ادامه تصريح ميكند: هيئت و عزاداري براي حسين بن علي (ع) يعني اخلاص و كاركردن صرفاً براي خدا. به قول مرحوم رجبعلي خياط، انسان وقتي چلوكباب هم ميخورد بايد براي خدا بخورد يعني اگر براي شكمبارگي ميخورد هوس است و اگر براي قوي شدن و خدمت به دين خدا و عبادت خدا ميخورد براي خداست. ما بايد در ماه محرم از خودمان بپرسيم غذا پختن، غذا دادن، دسته عزاداري راه انداختن، بستن خيابانها، ايجاد آلودگيهاي مختلف صوتي و رعايت نكردن حال مردم و دهها كار ديگر كه در مجلس عزاي حسين بن علي (ع) انجام ميدهيم براي هوس است، براي خداست يا چيز ديگر؟ متأسفانه در بعضي از هيئتها ديده ميشود براي اينكه از ساير رقبا عقب نمانند هزينههاي كلاني را متحمل ميشوند. واقعاً سيد الشهدا (ع) سيره اينچنيني داشته است؟ آيا امامان بعد از ايشان براي سيد الشهدا اينگونه عزاداري كردند يا حداقل تقريري از معصوم (ع) بر اين شيوه عزاداري وجود دارد؟
تجملگرايي و چشم و همچشمي
اين پژوهشگر فرهنگي در پايان ميگويد: تجملگرايي فقط در زندگي شخصي افراد صادق نيست حتي در عزاداريها هم مصداق دارد. عَلَم و كتل، تجهيزات موسيقي و. . . . اينها در سيره اهل بيت نيست حالا چگونه ميشود اين را كنترل كرد؟ با وجود عالم و روحاني و بهرهگيري از سخنان او به راحتي ميتوان جلوي همه اين بدعتها را گرفت. در غير اين صورت هيچ مصونيتي وجود ندارد و فقط از سيد الشهدا(ع) ظاهري از نحوه عزاداري در بين مردم ميماند. توصيه اساتيد اخلاق هميشه اين است كه كاري كه ميكنيد نگاه كنيد حضرت حجت (عج) راضي به آن كار هست يا نه؟
