با گذشت يك ماه از امضاي تفاهمنامه با روسيه، تنها كيوي و ليمو به اين كشور صادر شده، در حالي كه تجار تركيه خيلي زود در بازار روسيه جاي پايشان را محكم كردند و ايران با وجود توليد عمده ميوه و صيفي نتوانسته حضور فعالي دراين كشور داشته باشد.
با جدي شدن صادرات كالاهاي ايراني به روسيه، نگراني صادركنندگان از قيمت تمام شده كالاها و غير رقابتي بودن آنها افزايش يافته، به طوري كه فعالان صنايع غذايي خواستار كمك و حمايت دولت براي توليد كالا و صادرات كالا به بازارهاي روسيه شدند. به گفته يك منبع آگاه، جمعي از فعالان مواد غذايي در نامهاي به معاون اول رئيسجمهور، از دولت كمك خواستند تا با پرداخت تسهيلات ويژه توليدكنندگان به كاهش قيمت تمام شده كالاها كمك كرده و زمينه حضور در بازارهاي روسيه فراهم شود. سهشنبه شب نيز اعضاي كميسيون كشاورزي مجلس با طرح اين موضوع به رئيسجمهور، توسعه صادرات به عراق و روسيه را خواستار شدند. در اينباره محمد يوسفي رئيس انجمن توليدكنندگان مرغ در گفتوگو با «جوان» گفت: در حال حاضر مرغداران هر كيلو مرغ زنده را با 300 تومان زيان به بازار عرضه ميكنند و امكان صادرات و رقابت در بازار روسيه وجود ندارد.
وي افزود: روسيه مقررات سختگيرانهاي در بخش مرغ دارد و ترجيح ميدهد مرغ مورد نياز كشورش را از برزيل تأمين كند، اما اگر قيمت تمام شده مرغهاي ايراني كاهش يابد، به راحتي ميتوانيم استانداردهاي مد نظر روسيه را تأمين كنيم و سالانه 400 هزار تن مرغ به اين كشور صادركنيم.
يوسفي اظهار داشت: دولت تركيه 15 درصد ارزش مرغ را به عنوان جايزه صادراتي به فعالان اين حوزه تسهيلات ميدهد، و در واقع نوعي دمپينگ دولتي ايجاد كرده است. وي افزود: اما ايران قيمت تمام شده مرغ زنده 4600 تومان است در حالي كه مرغداران به دليل كاهش تقاضا در بازار، مرغ زنده را 4200 تومان به كشتارگاهها ميفروشند. وي با تأكيد براينكه هركيلو مرغ آماده طبخ 6100 تا 6300 تومان به دست مصرفكننده ميرسد، افزود: اين درحالي است كه پشتيباني امور دام هركيلو مرغ را 7000 تومان خريداري ميكند، اما ظرفيت خريد و ذخيرهسازي اين شركت بسيار محدود است. به گفته يوسفي، مرغ برزيلي در بنادر روسيه 2/2 دلار تحويل اين كشور ميشود و طبيعي است كه مرغ ايراني با اين قيمتها قابليت رقابت در بازار روسيه را ندارد.
علاوه بر مرغ، ميوه و صيفيجات نيز مشكل قيمت تمام شده بالا را دارند و توليدكنندگان و صادركنندگان، صادرات اين محصولات را اقتصادي نميدانند. به دليل اينكه ميوهها توسط واردكنندگان مختلفي تأمين ميشود، محصولات وارداتي در فروشگاههاي مختلف به قيمتهاي متفاوتي عرضه ميشوند. مثلاً قيمت كيوي و ليموي ايران به ترتيب 6/1 و 3/2 يورو در هر كيلو است. قيمت كيويهاي تركيه كه ظاهري بهتر از كيويهاي ايراني دارند 3/4 يورو و ليموهايي با اندازه اندكي بزرگتر از ليموهاي ايراني 9/3 يورو به فروش ميرسند.
ضعف در حوزه مديريت صادرات
همچنين نايب رئيس كميسيون توسعه صادرات اتاق بازرگاني با بيان اينكه هنوز ثمره تفاهمنامه امضا شده با روسيه ديده نشده، معتقد است: بخش خصوصي براي حضور در بازار روسيه نياز به ديپلماسي اقتصادي دارد. مشكلات حمل و نقل، مبادلات بانكي و رواديد در تجارت با روسيه هنوز پابرجاست و امضاي تفاهمنامه تأثيري در حل اين مشكلات نداشته است. امير عابدي اظهار كرد: جذابيت بازار روسيه در بخش مواد غذايي و صيفيجات براي همه كشورهاي صادركننده اين محصولات مشهود است. كشورهاي آفريقايي، كشورهاي جنوب شرق آسيا و ايران و تركيه كشورهايي هستند كه روسها قصد دارند كمبود كالايي خود را از آنها تهيه كنند. در اين ميان تركيه رقيب سرسخت ما در بازارهاي روسيه است.
نايب رئيس كميسيون توسعه صادرات اتاق بازرگاني ايران خاطرنشان كرد: ناوگانهاي هوايي، زميني و دريايي تركيه در حوزه تجارت و جذب گردشگر فعاليت زيادي دارند به همين دليل فرصت حضور آنها قدرتمندتر است.
عابدي گفت: ثمره تفاهمنامهاي كه امضا شده، هنوز ديده نشده است. در چند ماه اخير نوعي شتاب در عرضه كالا به روسيه ايجاد شده است اما اين شتاب بازار به دليل امضاي تفاهمنامه نيست بلكه به دليل تحرك دو طرف عرضه و تقاضا به وجود آمده است. تأثيرگذاري تفاهمنامه وقتي ديده ميشود كه به تمام بندهاي آن عمل شود و گزارش عملياتي آن داده شود.
وي افزود: سيستم بانكي هنوز با مشكل نقل و انتقال پول مواجه است. بانكها نقش اول در معاملات تجاري را دارند البته قبل از تحريمهاي ايران نيز ايران و روسيه مشكلات بانكي داشتند اتفاقات حاصل از تحريمها باعث شد به فكر پر كردن اين خلأ با روبل و ريال باشيم اما هنوز اين نقش كمرنگ است. تا زمان تشكيل بانك مشترك ايران و روسيه كه فعاليتي زمانبر است، بايد به دنبال صرافيهاي مورد تأييد بانك مركزي باشيم كه مجبور نباشيم مبادلات را از طريق بانكهاي واسطه با شش الي هفت درصد قيمت اضافه شده بپردازيم تا فعلاً بتوانيم از اين بحران عبور كنيم. عابدي مشكل ويزا و رواديد را مشكل ديگري براي افزايش مبادلات و تسخير بازار روسيه مطرح كرد كه بايد مورد بازنگري قرار گيرد. نايب رئيس كميسيون توسعه صادرات اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي ايران اظهار كرد در حوزه حمل و نقل اعم از حمل و نقل ريلي، زميني، هوايي و دريايي در حال حاضر ضعيف هستيم و بايد بررسي مجددي ايجاد شود كه بتوانيم ظرفيتها را بالا ببريم و بتوانيم در بازارهاي منطقه به خصوص در كريدور شمال و جنوب در تمامي حوزهها فعال شويم. وي گفت: تركيه به تمام نقاط روسيه پرواز دارد و تجار تركيه خيلي زود در بازار روسيه جاي پايشان را محكم كردند ولي ما هنوز در حوزه مديريت صادرات مشكل داريم و نميتوانيم با توجه به توليدات بزرگ در حوزه محصولات باغي و صيفيجات بازارهاي روسيه را بگيريم.
عابدي افزود: اين تفاهمنامه براي ما اين پيام را دارد كه به جاي تصميمگيري عجولانه براي حضور در بازار و ايجاد شوك رواني و ايجاد تورم انتظاري در جامعه مديريت صادرات و تجارت را انجام دهيم. به گفته وي در حوزه گوشت سفيد، كنسرو، شيريني و شكلات، صيفيجات و ميوه توانمند هستيم البته زنجيره توليد ميوه و صيفيجات ما فصلي است و سازماندهي مناسب ندارد اما مديريت بازاريابي و ديپلماسي اقتصادي نتيجه را تعيين ميكند.
عبادي گفت: مشتري پشت درهاي بسته نميايستد و هميشه مصرفكننده جايي را انتخاب ميكند كه امنيت داشته باشد. ما بايد در اين بازي منافع و نقطه ضعف و قدرت خود را پيدا كنيم و ديپلماسي اقتصادي كشور را مثل روابط سياسي محكم و باثبات كنيم كه اين بازار براي تجار ايراني به بازار پايدار و باثبات تبديل شود.
