بلندهمتي از خصوصيات و صفات نيك و يكي از علائم و نشانههاي بزرگي روح آدمي است و نشانههاي آن را ميتوان در رفتارهاي شخصي جستوجو كرد، اما خود بزرگبيني يكي از نواقص اخلاقي و از جمله صفات ناپسند انساني است كه از نظر دانشمندان، روانشناسان، جامعهشناسان، مشاوران، علما و فقهاي مختلف متفاوت است. اينها بخشي از گفتههاي محمد مهدوي، مشاور و مددكار اجتماعي است. وي معتقد است: خود بزرگبيني داراي يك سري نواقص اخلاقي است؛ نواقصي كه در وجود برخي از انسانها فعال و پويا بوده و در وجود برخي افراد غيرفعال و خاموش است. در اصل اين موضوع به مهارت فرد و تلاش او براي بهتر زيستن بستگي دارد. محمد مهدوي كارشناس، مشاور و مددكار اجتماعي از مرزهاي ظريف دو مفهوم «خود بزرگبيني» و «بلندهمتي» ميگويد.
مهم بودن يا بزرگ بودن؟
به نظر من انسان بايد در طول زندگي خود بلندهمت بوده و آن را در تمام مراحل زندگياش به كار ببندد. خود بزرگبيني تعريف خاص و دقيقي ندارد اما همانگونه كه از اسمش پيداست، احساسي است كه تأكيد بر مهم بودن خود در حد غير واقعي و آسيبهاي متعددي را به همراه دارد. خود بزرگبيني باعث ميشود فرد احساس كند كه تواناييها و استعدادهايش بالاتر از حد واقعي خود است و همين امر باعث عوارضي همچون تنهايي و انزواي فرد از جمع، اعتماد به نفس كاذب، غرور و منيت، عدم درخواست كمك از ديگران، كامل انجام ندادن كارها، ناكامي در انجام امور محوله، افسردگي و عدم پيشرفت و در نهايت عدم رشد فرد ميشود. فرد با اعتماد به نفس توانايي و استعدادهاي واقعي خود را يافته و به آنها اعتماد پيدا ميكند اما خود بزرگبيني باعث ميشود كه فرد نقص خود را ناديده گرفته و خود را بالاتر از همه افراد ببيند.
با توكل از اين توهم زشت جدا شويم
بهترين راهكار درمان خودبزرگبيني بندگي خداوند و توكل هرچه بيشتر به خالق هستي و كمك خواستن از اوست. ما انسان نيازمندي بيش نيستيم و فقط به كمك و ياري خداوند است كه قادر به ادامه زندگي و انجام كارها هستيم و اگر از خداوند متعال استمداد نكنيم هميشه درگير مسائل واهي خواهيم بود. ما انسانها بايد ياد بگيريم كه از خود خداوند مدد بگيريم تا نواقص خود را شناخته و در نهايت براي از بين بردن آنها با افراد صالح و مجرب مشورت كنيم. راهها و روشهاي ديگري هم هست كه از اين توهم خود بزرگبيني رها شويم.
راهكارهايي مثل آموختن مهارتهاي زندگي، تمرين فروتني كه نقطه مقابل و عكس خود بزرگبيني است. مطمئن باشيم ما ميتوانيم فروتن بوده و در كنار آن اعتماد به نفس نيز داشته باشيم. از فردي كه به او اعتماد داشته و با او صميمي هستيم درخواست كنيم كه هر جا نقص خود بزرگبيني ما نمايان شد به ما به صورت پنهاني گوشزد كند تا با تامل بيشتر و دقيقتري به وجود و شخصيت و ذات خود پي برده و خود را بهتر بشناسيم و در نتيجه به اصلاح اخلاق، رفتار و كردار خود و از همه مهمتر به اصلاح اين نگرش خطرناك بپردازيم.
بلندهمتي مستلزم خودباوري است
تا به اينجا راجع به نقص خود بزرگبيني صحبت كرديم و به اين نتيجه رسيديم كه براي اصلاح نواقص و رذايل و رسيدن به فضايل اخلاقي به كوشش، تلاش و همت بالايي براي حذف اين اخلاق و تفكر نياز است و بايد خودمان هرچه سريعتر دست به كار شده و با وجود هر شرايطي خود را باور داشته باشيم.
مسلما بارها از خود پرسيدهايد كه چطور اين كار را انجام دهم؟ چه كار بايد كنم تا بلند همت شوم؟ اصلاً خود بزرگبيني و بلندهمتي چه فرقي با هم دارند و ريشه اين صفات به كجا برميگردد؟ در اين زمينه عزت نفس نكتهاي است كه فوقالعاده حائز اهميت بوده و به توجه بيشتري از سوي فرد نيازمند است. عزت نفس يا همان احساس ارزشمند بودن، احساسي است كه از همراهي، تلفيق و به هم پيوستن تفكر، احساس، عاطفه و تجربه ما در مدت زمان زندگي نشئت ميگيرد.
به عنوان مثال پيش خود فكر ميكنيم كه شخصيتي فوقالعاده باهوش يا خيلي ساده و بيآلايش هستيم، احساسمان به ما ميگويد كه در نگاه ديگران فردي دوست داشتني يا بر عكس خيلي مضحك و نفرتانگيز هستيم، تصور ميكنيم مورد قبول، امين، مورد اعتماد و اطمينان افراد ديگر هستيم يا اينكه نه اين حس كاملاً عكس است و با چيزي كه نمود دارد اصلا همخواني ندارد.
مزايا و محاسن همت بلند
بلندهمتي تنها خواست انجام كار را شامل نميشود بلكه اراده انجام كار و ثابت قدمي در كار و پيگيري ما در عمل را در برميگيرد. به طور مثال نميتوان نواقص اخلاقي را كه مدتي در ما نمايان بوده با يك بار تلاش يا با انجام يك راهكار از بين برد بلكه نياز به همت بلند دارد. ياد بگيريم كه با تمرين و تكرار نابودي نقص مورد نظر را در خود نهادينه كنيم. همت بلند و پشتكار در زندگي محاسني هم دارد كه به چند مورد از آن اشاره ميكنيم. همت بلند مزايايي همچون اعتماد به نفس، شخصيت باثبات، مورد احترام و دوست داشتن واقع شدن از جانب اطرافيان، رضايت از زندگي، شاد بودن، توانايي انجام كارها، توانايي كمك به ديگران و در نهايت تغيير در سبك زندگي، رشد و پيشرفت در زندگي و... را به همراه خواهد داشت.
باز هم تأكيد ميكنم از مسائل و نكات مهم ديگري كه بايد آن را در دستور كار خود قرار دهيم و هميشه آن را مد نظر داشته باشيم اين است كه براي اينكه بتوانيم از همتي بلند و روحي آزاد و بيآلايش برخوردار شويم سعي كنيم رابطه خود را با پروردگار و خالق هستي افزايش دهيم.
ما بايد هر طور كه ميتوانيم و راحتتر هستيم با خداوند ارتباط برقرار كنيم و بعد از آن به خودشناسي بيشتر بپردازيم كه قطعاً در نتيجه آن متوجه ميشويم تواناييهاي انسان به عنوان اشرف مخلوقات بيشتر از آنچه ما تصور ميكرديم است، فقط بايد همت داشته و به اين باور قلبي رسيده باشيم كه در زندگي با نشستن يا غصه خوردن كارها انجام نميشود، برنده كسي است كه هميشه به خود بگويد كه زمان گذرا است و بهتر است كه هر چه زودتر دست به كار شده و همت كنم. بهتر است جلوي ضرر را زودتر بگيرم كه خود اين هم به نوعي منفعت است.
هميشه از انسانهاي موفق و بلندهمت الگوبرداري كنيم، با افراد مجرب و متخصص مشورت كرده و براي زندگي كه دوست داريم برنامهريزي كنيم. با تمرين و تكرار روزانه براي هر كاري كه در پيش داريم هدفي تعيين كرده و راه رسيدن به هدف از پيش تعيين شده خود را در نظر بگيريم.
