با وجود تأكيد مسئولان مبني بر صرفهجويي در مصرف آب، تغيير چنداني در مصرف اين حامل انرژي به وجود نيامده است به ويژه در تهران كه وضعيت سدهاي آن بحراني است و زمزمههاي انتقال آب از ساير نقاط كشور به پايتخت شنيده ميشود.
به گزارش «جوان»، عدم همراهي مصرفكنندگان با وزارت نيرو براي كاهش مصرف آب و هدررفت اين حامل انرژي در شبكههاي انتقال و توزيع، چالش بزرگي را براي وزارت نيرو به بار داشته است به طوري كه اگر در پاييز امسال، بارندگيها به ميزان كافي صورت نگيرد جيرهبندي يگانه راهكار دولت براي سر و سامان دادن به وضعيت بحران است. وزارت نيرو ميخواهد با بارور كردن ابرها در فصل پيش رو، كمي از مشكلات فعلي بكاهد اما اين هدف، به معناي برطرف كردن بحران نيست چراكه شبكههاي انتقال و مصرف آب در كشور همچنان با چالش دست و پنجه نرم ميكنند. به عنوان نمونه هدررفت آب در شبكه انتقال و توزيع آب تهران معادل 30 درصد است كه با اصلاح شبكه فرسوده تقريباً معادل ذخيره سد كرج صرفهجويي ميشود. اين در حالي است كه ميانگين هدررفت آب در شبكههاي ساير كشورهاي جهان بين 10 تا 15 درصد است.
هدر رفت آب به دليل شكستگي لوله، برداشتهاي غيرمجاز، نشت لولهها و غيره رخ ميدهد. متأسفانه هنوز در شبكه آب تهران از لولههاي مسي و PVC كه 30 سال قدمت دارند، استفاده ميشود يا در سالهاي اخير لولههاي پلياتيلني بيكيفيت به شبكه اين شهر اضافه شده است. با اين وجود اما مهمترين عامل كمآبي در كشور، بخش كشاورزي است كه ميزان مصرف آب آن با توليدات آن همخواني ندارد.
بر اساس گفتههاي مسئولان، متوسط مصرف آب جهاني در بخش كشاورزي 70 درصد است كه اين آمار نشان ميدهد ايران 22 درصد بيشتر از متوسط جهاني مصرف دارد. جالب است بدانيد سالانه حداقل 11 ميليارد مترمكعب برداشت اضافي از آب صورت ميگيرد كه همين امر باعث كاهش افزايش عمق آبهاي زيرزميني شده است.
چالش آب كشاورزي
عضو كميسيون كشاورزي آب و منابع طبيعي مجلس در اين باره با بيان اينكه بهرهوري آب در ايران ۳۵ درصد و در ديگر كشورها ۶۰ درصد است، گفت: آبياري نوين نه تنها باعث كاهش مصرف آب ميشود، بلكه افزايش توليد محصولات كشاورزي را هم دنبال دارد.
سيد راضي نوري در گفتوگو با فارس در مورد چگونگي افزايش بهرهوري آب در بخش كشاورزي با توجه به كمبود آب و خشكسالي در كشور، گفت: ايران با توجه به بارندگي حدود 250 ميليمتر در سال، كشوري خشك و نيمهخشك به شمار ميرود. وي با بيان اينكه حدود 90 درصد آب موجود در بخش كشاورزي مصرف ميشود، اظهار داشت: بهرهوري از آب در بخش كشاورزي حدود 35 درصد است، در حالي كه اين ميزان در كشورهاي ديگر به 60 درصد هم ميرسد. عضو كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي بيان داشت: به دليل شرايط كمآبي و خشكسالي بايد آب در كشور مديريت شود و شرايط سخت آينده را پيشبيني كرد و از همين حالا به فكر افزايش بهرهوري در مصرف آب باشيم. نوري اظهار داشت: خشك شدن درياچه اروميه، هامون و كاهش منابع آب زيرزميني زنگ خطري است كه مدتها در حال نواخته شدن است، اما متأسفانه توجه كافي به حل اين بحران نشده است.
وي افزود: بهرهگيري از روشهاي نوين آبياري مثل آبياري تحت فشار، قطرهاي و غيره نه تنها باعث كاهش مصرف آب ميشود، بلكه ميزان توليد در محصولات كشاورزي را هم افزايش ميدهد. رئيس كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي بيان داشت: مديريت مصرف آب به حمايت دولت و همكاري مردم و توليدكنندگان در بخش كشاورزي و در بخشهاي ديگر وابسته است و يك عزم ملي و مديريت جهادي را ميطلبد.
ممنوعيت كشاورزي؟
بحران مصرف آب در بخش كشاورزي به ويژه در برخي استانها تصميماتي را رسانهاي كرد كه بر اساس آن، كشت محصولات كشاورزي در برخي استانها ممنوع شد. كرمان يكي از اين استانها بود. گويا براي حل بحران آب در استان كرمان مقرر شده است از كشت هر نوع محصول پرآب در كرمان جلوگيري شود و استفاده از آب دربخش كشاورزي در سراسر كرمان ممنوع شد.
در پي اعلام اين خبر، مشاور عالي وزير جهاد كشاورزي اعلام كرد كه هيچ ممنوعيتي در اين استان وجود ندارد و هدف اين است كه بهرهوري آب در اين بخش را افزايش دهيم.
محمدحسين شريعتمدار افزود: مسئلهاي مبني بر توقف كشاورزي در اين استان مصوب نشده و همه مسئولان اين استان به دنبال بالا بردن بهرهوري آب در بخش كشاورزي هستند كه در اين زمينه همه دستگاههاي اجرايي از جمله وزارت نيرو به دنبال حل اين مسئله در بازه زماني كوتاه هستند. همچنين قائم مقام وزير جهاد كشاورزي اظهار كرد: هيچ ممنوعيتي براي كشاورزي در كرمان مصوب نشده اما اگر در منطقهاي به دليل نبود منابع آبي ممنوعيت كشت اعلام شود اين ممنوعيت وظيفه وزارت نيرو است.
آمار وزارت نيرو
براساس آمار و اطلاعات منتشره، از كل اراضي 164 ميليون هكتاري كشور، درحال حاضر 8/18 ميليون هكتار در چرخه توليد محصولات كشاورزي قرار دارد. از اين مقدار حدود 8 ميليون هكتار به صورت آبي و حدود 3/6 ميليون هكتار به صورت ديم و بقيه به صورت آيش آبي و ديم مورد بهرهبرداري قرار دارند. در ارتباط با منابع آب نيز از حدود 93 ميليارد مترمكعب منابع آب مصرفي كشور حدود 86 ميليارد مترمكعب به حساب مصارف كشاورزي منظور ميگردد.
بخش كشاورزي با 92 درصد بزرگترين و مهمترين مصرفكننده آب در كشور به شمار ميرود. بيش از 80 درصد اتلاف منابع آب به دليل عدم استفاده از تكنولوژيهاي پيشرفته آبياري در اين بخش به هدر ميرود. تعدادي از كارشناسان معتقدند كه مديريت منابع آب كشور در شرايط فعلي مديريت مناسبي نيست و موجب شده طي سالهاي اخير شاهد كاهش منابع آبهاي زيرزميني و نيز كاهش سطح زيركشت كشاورزي در برخي مناطق باشيم. الگوي مصرف آب آشاميدني بر اساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر در سال، يك متر مكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر اين اساس، در كشور ما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف ميشود! همچنين براساس آمار اعلام شده، ميانگين آب مصرفي سرانه جهان (صنعتي، كشاورزي و آشاميدني) در حدود 580 مترمكعب براي هر نفر در سال است كه اين رقم در ايران حدود 1300 مترمكعب در سال است كه اين امر بيانگر اتلاف منابع آب و اسراف بيش از حد منابع حياتي است.
براساس گزارشهاي موجود ميزان هدررفت آب در كشور ما 28 تا 30 درصد است درحالي كه اين
مقدار اتلاف در دنيا 9 تا 12 درصد گزارش شده است كه يكي از عوامل اصلي آن برداشتهاي غيرمجاز از شبكه آبرساني و فرسودگي تأسيسات آب و شبكههاي آبرساني است.
اصلاح الگوي مصرف، تنها راه براي گذر از بحران كم آبي، با توجه به مصرف بيش از حد انرژي در كشور و همچنين كاهش منابع آبي، اصلاح الگوي مصرف در بخشهاي مختلف، مناسبترين و منطقيترين راهحل براي گذر از بحرانهاي موجود به نظر ميرسد. صرفه جويي در مصرف آب با استفاده از روشهاي نوين براي آبياري مانند: قطرهاي، باراني، كوزهاي، تراوا زيرزميني، تانكر و... ميتواند بسيار تأثيرگذار باشد.
روش آبياري قطرهاي ساليان دراز در فرانسه و در كشورهاي ديگر براي آبياري در گلخانهها مورد استفاده بوده است. در ايران اين روش در دهه 50 ابداع شد و سطوح بزرگي با اين روش آبياري شدند ولي با مرور زمان مزايا و معايب اين روش مشخص شد. هزينههاي زياد و تكنيكهاي نسبتاً پيشرفته اين روش و نمكها و مواد جامد معلق در آبهاي ايران از معايب آبياري قطرهاي بوده و باعث شده كه كشاورزان كمتر از اين روش آبياري استفاده كنند ولي اين دليلي نيست كه روش آبياري قطرهاي را مطرود بدانيم و بايد در پي رفع معايب آن باشيم. به ياد داشته باشيم با استفاده از روش آبياري قطرهاي نسبت به روش غرقابي ميتوانيم پنج الي شش برابر مصرف آب را كاهش دهيم.
