سكوت آنكارا در برابر جنايات داعش در عراق و نپيوستن به ائتلاف بينالمللي ضد تروريسم، شك و ترديدها را درباره سياست تركيه در مورد داعش افزايش داده است. در زماني كه امريكا با اقدامات نمادين تلاش ميكند خود را دشمن گروه تروريستي دولت اسلامي (داعش) نشان دهد و با ائتلاف بينالمللي سعي در مقابله با آن را دارد، برخي متحدان اصلي امريكا مثل تركيه از پيوستن به ائتلاف امتناع ميكنند.
در شرايطي كه خطر تروريسم تمامي كشورها را تهديد ميكند و ائتلاف بينالمللي براي مقابله با آن شكل گرفته تركيه كه هممرز با تروريستها است و بدون هيچگونه نگراني سكوت اختيار كرده است. انتظار ميرفت تركيه با تهديد مرزهايش از سوي داعش زودتر از سايرين به اين ائتلاف بپيوندد اما آنكارا به وضوح اعلام كرده كه هنوز از طرح باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا براي بمباران داعش در سوريه و عراق قانع نشده است. البته موضوع به سكوت تركيه در قبال ائتلاف بينالمللي براي مبارزه با داعش محدود نميشود، بلكه حتي برخي منابع به صراحت از بيرغبتي تركيه براي پيوستن به هرگونه ائتلافي سخن گفتهاند كه هدف از آن مبارزه با داعش در منطقه است. زماني كه داعش در مقابل دولت سوريه قد علم كرد، كشورهاي غربي نه تنها در مقابل آن سكوت كردند بلكه گزارشهايي هم درباره كمك آنها به اين گروه منتشر شد. اما وقتي نشانههاي سركشي و نافرماني اين گروه عليه خودشان نمايان گشت، بسيج بينالمللي براي رهايي از شر اين گروه را آغاز كردند.
تركيه از شروع بحران در سوريه كه منجر به شكلگيري گروههاي تندروي سلفي تكفيري در منطقه شد در كنار برخي كشورهاي مرتجع عرب نقش حامي تروريستها را بازي كرد و اكنون نيز اين حمايتها در سطح گستردهاي نمايان است. زماني كه داعش شهر موصل عراق را اشغال كرد و 80 نفر از اتباع تركيه را به گروگان گرفت هيچگونه نگراني در بين مقامات آنكارا مشاهده نشد و آنها در نهايت آرامش خاطر اعلام كردند كه جاي نگراني نيست و اين گروگانها به زودي آزاد ميشوند. آرامش حاكم بر لحن مقامات ترك در سخنرانيهاي مربوط به داعش تأييدي بر اين ادعاست كه تركيه سياست مبهمي در قبال داعش دارد. ماجرا زماني شكبرانگيزتر ميشود كه امريكا با ائتلاف بينالمللي سعي دارد با داعش مقابله كند اما در مقابل دولت تركيه متحد اصلي غرب از هيچ طرحي براي رهايي از گروههاي تروريستي در منطقه سخن نميگويد. برخي اين سكوت را به اميد آنكارا براي سرنگوني نظام سوريه نسبت ميدهند. جناح مخالف دولت تركيه معتقدند كه سكوت تركيه گواهي قاطع بر حمايت دولت اين كشور از تروريسم و پناه دادن آن در خاك تركيه و تسهيل بخشيدن ورود عناصر تروريستي به كشورهاي همجوار است. گزارشهاي غيررسمي هم نشان ميدهند كه حتي سلاحهاي ساخت تركيه نيز در اختيار تروريستهاي داعش هستند.
آنكارا به همپيمانان خود اعلام كرده كه به آرامي پشت صحنه خواهد بود ولي نظاميان خود را وارد عمليات رزمي عليه داعش نميكند. آنكارا حتي حاضر نشد كه به ناتو اجازه دهد از پايگاهها و قلمرو اين كشور براي آغاز حملات هوايي عليه داعش استفاده كند. مسئولان دولتي تركيه ادعا ميكنند عاملي كه پيوستن اين كشور به ائتلاف عليه داعش را با محدوديت روبهرو ميكند، 46 گروگان ترك از جمله تعدادي ديپلمات، كودك و سربازهستند كه داعشيها آنها را در محل كنسولگري تركيه در موصل ربودند.
تركيه، گذرگاه نفت داعش
بيشك قدرتيابي و پيشروي تروريستها نميتواند بدون كمك مالي تداوم داشته باشد. تاكنون در دهها گزارش اعلام شده كه داعش با در اختيار گرفتن مناطق نفتي در عراق و سوريه به فروش اين منابع اقدام ميكند. تركيه يكي از كشورهايي است كه به دليل نزديكي به تروريستها به عنوان گذرگاه اصلي انتقال اين منابع به شمار ميرود. رسانههاي تركيه و حتي ديگر كشورها از نقش تركيه در انتقال نفت استانهاي رقه، ديرالزور و موصل و ديگر مناطق تحت كنترل داعش به بازار جهاني خبر دادهاند. برخي گزارشها حاكي از اين است كه داعش روزانه سه ميليون دلار از انتقال نفت به دست ميآورد و چنين تأمين مالي ميتواند به ادامه حيات و قدرتيابي تروريستها كمك كند. كساني كه به تركيه سفر كردهاند از حمايت علني هواداران دولت تركيه از داعش خبر ميدهند. در شبكههاي اجتماعي تصاوير بسياري از فروش تيشرتها و ديگر وسايل با نماد گروه تروريستي داعش در تركيه منتشر شده است.
اهداف تركيه در قدرتمند ساختن داعش
برخي ناظران معتقدند تركيه پس از شكست استراتژيك خود در سوريه، مصر و نيز با عربستان سعودي، راه چارهاي جز فرار رو به جلو از طريق كمك به گروههاي افراطي و بازكردن مرزها براي آنها نيافت تا هم حكومت سوريه و هم حكومت عراق را در وضعيت چالشي قرار بدهد. به نظر ميرسد، با توجه به مناسبات تنگاتنگي كه آنكارا طي يكي دو سال اخير با اقليم كردستان برقرار كرده، تقسيم عراق و برپايي دولت تروريستي داعش به تركيه ضرري نميرساند و سركردگان داعش با تركيه به عنوان تنها گذرگاه خشكي خود روابطشان را ادامه خواهند داد. از سويي تركيه نيز ميتواند بر داعش نفوذ داشته باشد و از اين فرصت براي دريافت نفت و همچنين رويارويي با عربستان استفاده كند. تركيه در سوداي تجديد امپراتوري نوعثماني خود در تلاش براي بازگشت به مناطقي است كه در گذشته تحت كنترل عثمانيها بود.
شهر استراتژيك موصل كه در حال حاضر به جولانگاه اصلي داعش تبديل شده از دلايل عمده حمايت آنكارا از اين گروه به شمار ميرود. در شرايطي كه داعش بتواند بر مناطق نفتخيز عراق و سوريه تسلط پيدا كند تركيه ميتواند نيازهاي انرژي خود را با بهاي كمتري از داعش تأمين كند. از سوي ديگر، اظهارات مقامات تركيه نشان ميدهد كه عراق متحد و يكپارچه تحت نفوذ ايران و شيعيان نميتواند منافع تركها را تأمين كند به همين خاطر آنها خواهان اين هستند تا دولت سني و دوست با تركيه در كنار مرزهايشان داشته باشند تا نفوذ شيعيان در عراق كاهش پيدا كند.
تركيه مركز حاميان داعش
تركيه علاوه بر حمايت مالي و نظامي از داعش، پذيراي حاميان اصلي داعش نيز هست و شهرهاي اين كشور به مركزي براي نشستهاي مهم رهبران تروريستها تبديل شده است. گزارشهاي مختلفي درباره حضور عناصر داعش در تركيه منتشر شده است. چندي پيش رسانههاي تركيه با انتشار گزارشهاي موثق و تصويري اين ارتباط را بيش از پيش برملا ساختند، در اين تصاوير كه در اكثر رسانههاي ترك منتشر شد، نشان ميداد ياسين القاضي حامي شماره يك و عربستاني گروه القاعده كه به دليل اين فعاليتها در بسياري از كشورهاي جهان ممنوعالورود بوده در آنكارا با رجب طيب اردوغان رئيسجمهور تركيه ديدار كرده است. جدا از تصاوير و فيلمها، اطلاعات مستندي دال بر تبديل شدن بخشهايي از خاك تركيه به پايگاههاي آموزشي گروه داعش هم وجود دارد، اطلاعات موجود نشان ميدهد كه بسياري از عناصر تروريستي داعش كه از اقصي نقاط جهان به عراق و سوريه ميآيند، از فرودگاههاي تركيه عبور ميكنند. گزارشهاي ديگري هم از استقبال از زخميهاي داعش در بيمارستانهاي تركيه و درمان آنها براي فرستادن دوباره به عراق و سوريه منتشر شده است.
هر چند سياستهاي آنكارا خاك سوريه و عراق را به جولانگاه گروههاي مسلح تروريست تبديل كرده است ولي دولت تركيه دير يا زود هزينهاي گزاف براي حمايت از داعش خواهد پرداخت و در آينده از گزند اين گروهها در امان نخواهد بود. در حال حاضر، داعش مرزهاي تركيه را تهديد نميكند ولي تجربه رفتار اين گروه تروريستي با كردستان عراق نشان داد داعش ممكن است رودرروي حاميان خود نيز قرار بگيرد. اينجاست كه تركيه از كرده خود پشيمان خواهد شد.
