برخي مواقع هم هست كه آنها به اجبار تن به اين كار ناپسند ميدهند. در دين مبين اسلام بر پرهيز از قهر و پيشقدم شدن در امر آشتي بسيار تأكيد شده و مسئله قهر در دين مطهر اسلام يك حركت و عادت ناپسند به حساب ميآيد. در اين زمينه با حجتالاسلام والمسلمين حميد قربانپور كارشناس مسائل خانواده و استاد حوزه و دانشگاه به گفت و گو نشستيم كه مشروح آن در پي ميآيد.
قهر كردن و اثرات آن
حجتالاسلام والمسلمين حميد قربانپور معتقد است: فراهم شدن زمينههاي قهر انسانها با يكديگر به عوامل متعددي بستگي دارد اما از شايعترين و رايجترين نوع آن ميتوان به دو مورد اشاره كرد. اول اينكه فردي با ديگري مشاجره ميكند و اين بحث و جدل به يك نزاع و درگيري شديد ختم و در نتيجه آن زمينههاي قهر كردن با او فراهم ميشود.
نوع ديگري هم وجود دارد كه اولين جرقههاي پيدايش قهر كردن افراد را زده و به آتشافروزي در روابط آنها و ايجاد كينه و دشمني در دل آنها منتهي ميشود. انسانهاي بيشماري وجود دارند كه صرفاً به خاطر بيعلاقه بودن و بيميلي نسبت به احوالپرسي و رفت و آمد با شخص مقابل، به او كممحلي ميكنند و در نهايت با او قهر ميكنند. آنها فقط به اين فكر ميكنند كه راحت شدهاند و حالا ديگر وقت راحت نفس كشيدن است.
قربانپور، استرس را يكي از تأثيرات مخرب و جبرانناپذير قهر كردن بر روي جسم، جان و روح آدمها ميداند و اظهار ميكند: شك نكنيد كه اين افراد بعد از گذشت مدت كوتاهي از قهر كردنشان با فرد ديگر دچار استرس و خودخوري ميشوند. با كمي دقت متوجه ميشويم وقتي با دوستان و آشنايان خود قهر ميكنيم هجوم افكار منفي را به ذهنمان شديداً احساس ميكنيم. به همين دليل است كه دين اسلام تأكيدات فراواني بر پرهيز از قهر و اقدام سريع براي آشتي كردن مسلمانان با يكديگر دارد و قهر كردن را يكي از منفورترين عادات ميداند، لذا همه ما بايد سعي كنيم تا از اين اخلاق ناپسند دوري كنيم.
اين كارشناس مسائل خانواده تصريح ميكند: قهر كردن براي آدميزاد يك خطر بزرگ است كه از نظر پزشكي و روانپزشكي هم روح و روحيه آدمي را تحتالشعاع قرار ميدهد. خطري بد كه گاهي افكار انسان را چنان درگير مسائل واهي ميكند كه انسان با خودش هم قهر كند. بيشك كسي كه با خودش هم قهر ميكند در واقع نميگذارد روحش نفس بكشد و در اصل روح خود را ميكشد. بنابراين همگي بايد تلاش كنيم با تمرين مستمر و با بالا بردن اعتماد به نفس و رغبت براي آشتي كردن در خود و با اهميت دادن و بهجا آوردن سنت حسنه ائمه معصومين (ع) از اين پديده ناپسند دوري كنيم.
سيره علما و پيامبران در آشتي دادن
گاهي اوقات اتفاق ميافتد كه دو فرد يا دو خانواده تنها به دليل وجود برخي مسائل جزئي و بياهميت با يكديگر قطع رابطه كرده يا به قول معروف با هم قهر ميكنند. اكثر مواقع بهانههاي قهركردن به قدري بيارزش و پوچ هستند كه افراد خجالتزده ميشوند كه دليل قهر كردن خود را به ديگران بازگو كنند.
اين استاد حوزه و دانشگاه ميافزايد: روزي امام صادق (ع) در خانه خود نشسته و در گفت و گويي كه با يكي از ياران و دوستداران خود داشتند فرمودند: اگر آشتي دادن دو نفر نيازمند صرف هزينههاي مالي بود تو آن را بپرداز، من بعداً آن را به تو پس ميدهم. يار امام رفت و روزي در گذر از جايي متوجه قهر شخصي با دامادش شد. در ابتدا با آنها صحبت و هر دويشان را به خانهاش برده و آنها را موعظه كرد. بعد از اينكه فهميد دليل قهر آن دو بر سر مسائل مالي بوده سخنان گوهربار امام صادق را به ياد آورد كه فرموده بودند: اگر آشتي دادن دو نفر نيازمند صرف هزينههاي مالي بود تو آن را بپرداز، من بعداً آن را به تو پس ميدهم. پس با خوشحالي و رضايت خاطر دست در جيب خود كرد و با پرداخت مقداري پول به آنها آتش قهر و كينه را در دل آن دو خاموش كرد. در آخر هم رو به آنها گفت: آگاه باشيد كه پولي كه به شما پرداختم مال خودم نبود بلكه از آن امام صادق (ع) بود.
نگاه ائمه و معصومين به قهر و آشتي
ائمه اطهار با نگاهي دقيق و حساسيتي بالا به موشكافي اين مسئله پرداخته و هميشه انسانها را از اين مسئله نهي ميكردند. در حديثي پيامبر عظيمالشأن اسلام(ص) ميفرمايند: از يكديگر نبريد و با هم قهر نكنيد و با هم دشمنى نورزيد و نسبت به يكديگر حسادت نورزيد و اى بندگان خدا با هم برادر باشيد. بر هيچ مسلمانى روا نيست كه بيش از سه روز با برادرش قهر كند.
در حديث شريف ديگري داريم كه امام باقر (ع) فرمودهاند: هيچ دو مؤمنى بيش از سه روز با يكديگر قهر نكردند، مگر اينكه در روز سوم من از آن دو بيزار شدم. عرض شد: يا ابن رسولاللّه آنكه ظالم و مقصّر است، درست [چون حقّش همين است] اما مظلوم چرا؟ فرمود: چرا آن مظلوم پيش مقصّر نمىرود و نمىگويد: مقصّر منم، تا آشتى كنند؟
همانطور كه از اين احاديث برميآيد ائمه و معصومين ما به شدت با قهر كردن و قهر بودن دو مؤمن مخالف بودهاند تا جايي كه ما ميخوانيم امام باقر(ع) ميفرمايند چنانچه دو مؤمن تا سه روز با هم آشتي نكنند من از آنها بيزار خواهم شد. لذا ما كه خود را شيعه و پيرو معصومين (ع) ميدانيم نيز بايد همين نگاه را به اين مسئله داشته باشيم.
چه خوب ميشد روزي را به نام روز بدون قهر نامگذاري ميكردند تا همانند عيد سال نو كه همه مردم براي صله رحم به خانه يكديگر ميروند در اين روز هم همه در خانه بزرگاني همچون پدربزرگها و مادربزرگها جمع ميشدند تا اگر كسي از اعضاي خانواده با ديگري قهر است كدورت بين آنها برطرف ميشد.
پيشقدم شدن در امر خير و آشتي
حجتالاسلاموالمسلمين قربانپور با بيان اين مطلب كه پيامبر گرامي اسلام بر روي پرهيز از قهر تأكيد ويژهاي داشتهاند ميگويد: از رسول خدا روايات زيادي در اين مورد هست. ايشان ميفرمايند: قهر كردن بيش از سه روز روا نيست. پس اگر با هم روبهرو شدند و يكى از آن دو سلام كرد و ديگرى جواب سلامش را داد هر دو در ثواب شريك هستند، ولى اگر جوابش را نداد، آن كه سلام كرده از گناه مبراست و ديگرى گناهكار است.
اهميت پيشقدم شدن در آشتي به حدي بالا است كه خداوند آن را بر مؤمنان واجب دانسته و رسول خدا نيز ميفرمايند: آن كس كه در امر آشتي از برادرش پيشي بگيرد در روز حساب هم جلوتر از او به بهشت وارد خواهد شد.
بنابراين با اطلاع از مضرات و آثار مخرب پديده قهر بر جسم و جان آدمي و همچنين اهميت مسئله پيشقدم يا واسطه شدن در امر آشتي، پسنديده و شايسته است كه همه ما در رابطه با اين مسئله تلاش كنيم تا روزي كه انشاءالله اين موضوع در جامعه، خانواده و به خصوص دلهاي ما به طور كامل ريشهكن شود. دين اسلام دين وصل و دوستي و آشتي است و از اين روست كه ميگوييم: «ما براي وصل كردن آمديم ني براي فصل كردن آمديم».
