الحاق جمهوري خودمختار كريمه به روسيه سرآغاز شرايط وخيمي است كه از حدود دو ماه پيش تاكنون محيط بينالمللي را تحت تأثير قرار داده است. پس از الحاق كريمه به روسيه با رأي مردم اين جمهوري، احتمال مجازات روسيه با تحريمهاي غرب از امريكا و غرب، در رسانهها مطرح شد.
مقامات روسيه اعمال تحريم عليه مسكو را خودكشي اقتصادي اروپا تعبير و پيشبيني كردهاند احتمالاً امريكا و غرب از گزينههاي ديگري عليه روسيه استفاده خواهند كرد. سرگئي گلازيف، مشاور رئيسجمهور روسيه در امور اقتصادي منطقهاي، اعمال تحريم اروپا عليه روسيه و كنار گذاشتن اين كشور از سامانه مالي بينالمللي دلار و يورو را همانند خودكشي اقتصادي براي اروپا تعبير كرده كه اين قاره را با احتمال تحمل خسارتهايي به ميزان يك تريليون دلار روبهرو خواهد كرد. كارشناسان نيز با توجه به وابستگي اتحاديه اروپا به نفت روسيه، اعمال تحريمهاي چندجانبه در مورد روسيه را بعيد ميدانستهاند.
با وجود هشدارهاي مكرر، در اواسط ماه مارس سال جاري امريكا، كانادا و اتحاديه اروپا، تحريمهايي را عليه گروهي از مقامها و سرمايهداران روسي اعمال كردند. در مقابل، سخنگوي وزارت امور خارجه روسيه با انتشار بيانيهاي اعلام كرد، روسيه به تمام تحريمهاي امريكا و كشورهاي غربي عليه اين كشور پاسخ خواهد داد. تنشها ميان غرب و روسيه به حدي بالا گرفته است كه استفاده از زبان تهديد و هشدار براي دو طرف تبديل به زبان ديپلماسي شده است. با توجه به چنين وضعيتي، ميتوان شرايط موجود ميان امريكا و روسيه را تحت عنوان «بحران بينالمللي» طبقهبندي كرد. بر اساس تعاريف موجود، بحران عبارت است از مجموعهاي از حوادث و وقايعي كه به سرعت رخ ميدهند و تعادل نيرو را در سيستم بينالملل يا سيستمهاي فرعي آن بيش از حد متعارف برهم زده و امكان تشديد تخاصم در سيستم را افزايش ميدهد. تهديد روسيه به استفاده از سلاح هستهاي به صورت تاكتيكي براي مقابله با تهديدهاي امريكا نشاندهنده عمق بحران ميان دو طرف ميباشد. بحراني كه در نتيجه تخاصم ميان امريكا و روسيه به وجود آمده است، تأثيراتي بر كشورهاي پيرامون نيز دارد. يكي از كشورهايي كه به روسيه نزديك است و از آثار تحريم اين كشور تأثير ميپذيرد ايران است.
اثرات بحران مناسبات روسيه با غرب
تأثيرات تحريم روسيه توسط غرب بر ايران از چند منظر قابل بررسي است. در گام اول، احتمال تغيير رفتار روسيه در برخورد با پرونده هستهاي ايران وجود دارد و در گام دوم، برخي كارشناسان احتمال افزايش قيمت نفت را پيش ميكشند. در نهايت اين رويارويي ممكن است به حساسيت بيش از پيش غرب بر عملياتي كردن تحريمهاي اعمالي بر ايران منجر شود.
تغيير رفتار روسيه
مقامات روس در كشاكش بحران اوكراين، به احتمال تغيير مشي روسيه در مقابل امريكا در مسائل هستهاي ايران اشاره كردهاند. معاون وزير امور خارجه روسيه چند هفته قبل گفته بود، روسيه ممكن است براي در تنگنا قرار دادن امريكا در مسائل هستهاي ايران تغيير رفتار دهد. با توجه به همزماني بحران اوكراين با مذاكرات هستهاي ايران و 1+5 و تلاش تهران براي اعتمادسازي و همكاري همهجانبه قدرتهاي جهاني، جهتگيريهاي سياسي روسيه در موضوع هستهاي ايران ميتواند مشكلساز باشد.
افزايش قيمت نفت
برخي كارشناسان به فوايد تحريم روسيه براي ايران اشاره ميكنند و معتقدند، با توجه به اينكه روسيه سومين توليدكننده نفت در جهان است، تحريمهاي امريكا و اتحاديه اروپا عليه اين كشور به طور چشمگيري از عرضه جهاني نفت خواهد كاست و در نتيجه، بهاي جهاني نفت افزايش مييابد. افزايش ناگهاني بهاي نفت، انگيزهاي خواهد شد تا برخي از كشورها اجراي تحريمها را ناديده بگيرند و به سمت خريد نفت از ايراني تمايل پيدا كنند كه نقدينگي كافي ندارد. اگر امريكا و اتحاديه اروپا مسئله تحريمها عليه صادرات انرژي روسيه و افزايش جهاني بهاي نفت را پيگيري كنند، ايران حتي نيازي نخواهد ديد كه براي ترغيب كشورهايي كه تحريمها را زير پا ميگذارند و نفت ايران را ميخرند، قراردادهاي مناسبي امضا كند.
حساسيت غرب به تحريمهاي اعمالي
بديهي است مقامات امريكا و غرب نسبت به فوايد بالا رفتن قيمت نفت در نتيجه تحريم روسيه براي ايران آگاه هستند. با اين حال، اروپا و امريكا قصد ندارند در آستانه مذاكرات هستهاي شرايط مناسبي را براي اقتصاد ايران به وجود آورند. برخي كارشناسان پيشبيني ميكنند كه كشورهاي غربي و امريكا تلاش خواهند كرد در كنار تحريم روسيه، بر دامنه تحريمهاي ايران نيز بيفزايند.
پيشبينيها با ارائه طرحي از سوي مقامات امريكايي براي اعمال تحريم عليه روسيه كه تشديد تحريمهاي ايران را دربرميگرفت به واقعيت نزديك شد. در اين طرح از رئيسجمهور امريكا خواسته شده با هشياري بيشتري تحريمها عليه ايران، كره شمالي و سوريه را اعمال كند. اين طرح كه تبديل به قانون شد، به رئيسجمهور امريكا اجازه ميدهد، اشخاص و گروههاي خارجي را كه مظنون به فرستادن «مواد حساس» به سه كشور ايران، كره شمالي و سوريه باشند، تحريم كند. بنابراين ايالات متحده به بهانه تحريم روسيه به تشديد تحريمها عليه ايران نيز پرداخته است. ايالات متحده تلاش ميكند از تمامي راهها براي فشار آوردن به ايران استفاده كند، به ويژه در شرايطي كه دولت ايران در حال مذاكره در مسائل هستهاي است، اعمال فشار بر ايران موضوعيت بيشتري مييابد.
به نظر ميرسد اقدامات عليه ايران در يك چارچوب منسجم از سوي امريكا و غرب پيگيري ميشود به گونهاي كه همزمان با تشديد غيرمستقيم تحريمهاي ايران از طرف امريكا، پارلمان اروپا نيز قطعنامهاي ضدايراني صادر كرد. در جمعبندي روند كنوني به نظر ميرسد امريكا و غرب در ارتباط با ايران بر سر دو راهي قرار گرفتهاند. از يك طرف واقعيتهاي اقتصادي آنها را به سمت عاديسازي روابط با ايران سوق ميدهد و از سويي ديگر مسائل سياسي مانند فشار لابي اسرائيل اعمال تحريم و قطعنامه عليه ايران را ضروري ميكند. همان گونه كه مقامات ايراني به درستي اشاره كردهاند تصويب قطعنامه عليه ايران در آستانه مذاكرات هستهاي داراي انگيزههاي سياسي و براي اعمال فشار بر ايران است. بنابراين، واقعيتهاي موجود ميان ايران و غرب، هشياري بيش از پيش سياستمداران ايراني را در ساماندهي مناسبات ميطلبد.
