در اين ميان بايد توجه داشت اقتصاد شهري به نوعي ارتباط مستقيم با اقتصاد ملي دارد و هر گونه تلاش براي توسعه اقتصاد شهري از مسير دستيابي به اقتصاد مقاومتي ميسر خواهد شد و مديريت شهري در كنار اهتمام دولت زماني ميتواند به اين هدف نائل آيد كه توسعه تجاري و اقتصاد شهري را با جذب سرمايههاي سرگردان و فراهم آوردن امكان سرمايهگذاري در بخشهاي مختلف شهري مدنظر قرار دهد تا تحول اقتصادي صورت بگيرد.
شهر تهران به عنوان پايتخت ايران اسلامي بيش يكهفتم جمعيت كشور را در خود جاي داده است و از سوي ديگر به دليل نگاه مديريت سنتي از گذشته در برنامهريزيهاي شهري زيرساختهاي آن با مسائل و مشكلات متعددي روبهرو است كه به دليل پيچيدگي مسائل و مشكلات حل هر يك از مسائل و معضلات شهري به نوعي به ساير عوامل وابسته است كه در اين ميان توجه به اقتصاد شهري و تحول آن ميتواند راهكاري اساسي براي برونرفت از مسائل و مشكلات شهري به حساب آيد.
هزينهها و درآمدهاي شهري باهم همخواني ندارد
در ابرشهري همچون تهران كه در آن فعاليتهاي اقتصادي، تجاري، سياسي، فرهنگي و اجتماعي زيادي در حال انجام است، اين اقدامات و فعاليتهاي كلان به مركزيت بسياري از همايشها، كنفرانسها، نمايشگاهها و ساير فعاليتها تبديل شده است و هر يك از مؤلفههاي ياد شده به نوعي به شهر هزينه بسياري را تحميل ميكند كه ارائه خدمات گوناگون شهري، حملونقلي و اسكان را ميتوان از جمله اين اقدامات برشمرد. در مقابل بخشهاي شهري حتي هزينههاي جاري را هم دريافت نميكنند از سوي ديگر اين كلانشهر با توجه به جمعيت و وسعت آن نيازمند هزينه جاري بسياري براي نگهداشت شهري است كه در اين ميان توسعه شهري، ارتقاي زندگي شهرنشيني و گام برداشتن به سوي شهري مدرن با تكنولوژيهاي روز دنيا، نيازمند درآمد و هزينههاي بسيار بالايي است كه لازم است براي كسب درآمد پايدار آن فكر اساسي صورت بگيرد.
فروش تراكم؛ راهكاري موقت!
يكي از منابع درآمد شهري به خصوص در شهر تهران، درآمد حاصل از فروش تراكم در بخش ساختوساز شهري است كه از گذشته تاكنون با شدت و ضعف در حال انجام است.
به واقع فروش تراكم و كسب درآمد از اين مسير هر چند ميتواند به نوسازي شهري كمك شاياني بكند، در مقابل به ازاي ساخت هر مترمربع بناي مسكوني و تجاري به گفته كارشناسان حدود چهار مترمربع فضاي خدمات اعم از فضاي سبز، مسير جادهاي و ساير فضاهاي خدماتي بايد به سرانه شهري افزوده شود و به دليل هزينه بالاي نگهداشت شهري عملاً هزينه فروش تراكم درشهر و در بخش ارائه خدمات صرف ميشود و باز هم شهر در بخش توسعه عمران با كمبود و كسري بودجه و اعتبار مواجه ميشود.
همچنين بخشي از درآمدهاي شهري از طريق عوارض نوسازي، عوارض جمعآوري پسماند و كسب و پيشه، دريافت بخشي از جرايم راهنمايي و رانندگي و دريافت بخشي از ماليات ارزشافزوده در مجموع بخشي از درآمد پايدار شهري پايتخت را شامل ميشود ولي همان گونه كه اشاره شد به دليل وسعت فعاليتهاي شهري و ارائه خدمات، عملاً منابع درآمد ناشي از درآمد پايدار جوابگوي هزينههاي بسيار بالاي شهري نبوده و نخواهد بود و بايد به فكر چاره و راهكار راهبردي براي كسب درآمد پايدار شهري بود.
شهرداري تهران ناگزير است به منابع جديد درآمدي دست يابد
در زمينه كسب منابع جديد درآمد پايدار شهري سيددادوش هاشمي معاون جديد مالي و اقتصادي شهرداري تهران در نخستين نشست شوراي مديران معاونت مالي و اقتصادي شهرداري گفت: شهرداري تهران بايد به دنبال منابع درآمدي باشد و اين ظرفيت در شهر وجود دارد.
اين مسئول ضمن قدرداني از زحمات كشيده شده در راستاي نظاممند نمودن نظام مالي شهرداري تهران افزود: در شرايط كنوني لازم است همواره به سمت بهتر شدن پيش برويم و برنامههاي نويني را در حيطه كاري خود فراهم سازيم. معاون مالي و اقتصاد شهري شهرداري تهران با تأكيد بر ضرورت تأسي از ديدگاه وسيعتر و فكر بلندتر در انجام امور جاري تأكيد كرد: بايد به گونهاي عمل كنيم كه قادر باشيم شهرداري را از لحاظ درآمدهاي پايدار طبق برنامه پيش ببريم.
هاشمي خاطر نشان كرد: شهر تهران صاحب منابع فراواني است كه بايد شناسايي و روي آن برنامهريزي بهتري صورت پذيرد تا نهاد اجتماعي بزرگ شهرداري تهران از دغدغه روزمرگي فاصله گرفته و به صورت ساختاري مولد، خودنمايي كند.
شهر بايد در اختيار مديريت شهري باشد
نبايد فراموش كرد كه اگر خواستار توسعه و ارتقاي زندگي شهري به خصوص در پايتخت هستيم بايد شهر در اختيار مديريت شهري قرار گيرد و تمامي فعاليتهاي شهري به صورت متمركز توسط شورا و شهرداري برنامهريزي و پيگيري شود، بر اين اساس ميتوان اميدوار بود شهر تهران بتواند پلههاي ترقي را سريعتر طي ميكند.
به واقع بايد به شهر تهران و منابع درآمدي آن نگاهي دوباره صورت گيرد، در اين زمينه ميتوان به افزايش ظرفيت گردشگري شهري به خصوص در ايام تعطيلات نوروزي اشاره كرد. به گفته برخي مسئولان و اعضاي شوراي شهر تهران، ظرفيتهاي گردشگري و توريستي پايتخت ميتواند زمينه مناسبي باشد براي توسعه و رونق اقتصاد شهري كه اين امر ميتواند به عنوان يكي از منابع درآمد پايدار شهري مورد توجه قرار گيرد.
بر اين اساس ميتوان با توسعه زيرساختهاي گردشگري و استفاده از سرمايهگذاري داخلي و خارجي زمينه توسعه گردشگري شهري را در شهرهاي كشور به خصوص تهران گسترش داد.
تأثير قانون هدفمندسازي بر توسعه شهري
به باور به بسياري از صاحبنظران حوزه اقتصادي با اجراي صحيح و مناسب هدفمندسازي يارانهها و اختصاص سهم شهرداريها ميتوان به توسعه شهري دست يافت، اين امر محقق نميشود مگر آنكه آثار اين قانون را تعديل كرده و تهديدها را به فرصت تبديل نمايند و بايد توجه داشت كه اجراي صحيح و دقيق قانون هدفمندسازي فرصتهاي درآمدي را براي شهرداريها و به خصوص شهرداري تهران به اشكال مختلف فراهم خواهد ساخت، به عنوان مثال در بحث عوارض سوخت و بحثهاي درآمدي مانند قانون ماليات بر ارزشافزوده بخش از منابع درآمد پايدار شهري محقق ميشود، با اين حال بايد توجه كرد با اجراي قانون هدفمندسازي يارانهها بخشي از هزينه و عوارض شهري نيز افزايش مييابد كه اين موضوع ميتواند فشار مضاعفي را بر شهر و فعاليتهاي آن وارد سازد كه بايد در اين زمينه با تبديل تهديد به فرصت به سمت درآمدهاي پايدار گام برداشت چراكه با اجراي قانون هدفمندي يارانهها به خصوص در فاز اول مشخص شد در مباحث حاملهاي انرژي و آيتمهاي هزينهاي مانند آسفالت، سيمان، آهنآلات و سوختهاي مصرفي هزينههاي شهرداري با افزايش زيادي مواجه گشت.
توجه به اقتصاد مقاومتي در بستر شهري
در شرايط كنوني كه كشور در برخي بخشها با مشكلات و مسائل اقتصادي فراواني روبهرو است گام برداشتن به سوي اقتصاد مقاومتي در حوزه شهري ميتواند بستر مناسبي باشد براي هزينهكرد صحيح و كاهش هزينههاي شهري. گردش مالي در اقتصاد شهري بسيار بالاست، بر اين اساس بايد به مقوله اقتصاد شهري اهتمام ويژهاي صورت گيرد چراكه با مديريت هزينهها از سوي مديريت شهري و هزينه كردن در بخش ضروري ميتوان جهت توسعه شهري گام برداشت، در اين ميان ابرشهر تهران ميتواند حتي به سمت ثروتسازي و سرمايهگذاري گام بردارد، به شرط آنكه با شناخت صحيح منابع درآمد پايدار شهري گامهاي توسعهاي را نيز بر اساس آن بردارد. بر اين اساس ميتوان با مديريت كاهش هزينهها و شفافسازي فعاليتهاي مالي و اقتصادي جهت اقتصاد مقاومتي گام برداشت و بايد توجه داشت از آنجا كه دامنه فعاليتهاي شهري بسيار زياد است و اين فعاليتها با درآمدها و هزينهها رابطه مستقيم دارد، بنابراين هر گونه توجه به كاهش صحيح هزينهها در هر بخشي ميتواند ضمن جلوگيري از هدررفت منابع درآمد به پيشبرد صحيح برنامهريزيها نيز كمك شاياني كند، به عنوان مثال با مديريت صحيح استفاده از مواد اوليه مرغوب در بخش آسفالت، استفاده صحيح از معابر و بزرگراهها و نگهداشت آن و همچنين ساماندهي مديريت مراكز گردشگري و تفريحي و ورزشي ميتوان در زمينه كاهش هزينههاي شهري گام برداشت. به واقع شهرها بستر اصلي براي اجرا و عملياتي كردن اقتصاد مقاومتي به حساب ميآيند كه اين امر نيازمند پيشنيازهاي دقيقي است كه بايد اعضاي شوراي شهر و شهرداري بر آنها اهتمام ويژهاي داشته باشند، بنابراين براي دستيابي به اهداف پيشرو بايد علاوه بر مديريت هزينهها در شهرها به سمت منابع درآمدهاي پايدار گام برداشت و بايد توجه داشت كه فعاليتهاي صورت گرفته در كنار تعامل با دولت و مجلس ميتواند اثربخشي بسياري داشته باشد.
توجه به حوزه سرمايهگذاري، جذب سرمايه، برگشت سرمايه
همچنين محمدباقر قاليباف در مراسم تكريم و معارفه معاون مالي و اقتصاد شهري شهرداري تهران گفت: از وقتي شهرداريها شكل گرفت، بنا شد طرح خودكفايي و استقلال درآمدي شهرداري طي لايحهاي به مجلس برود. قرار بود اين لايحه در اوايل دهه 60 به مجلس ارسال شود اما هنوز اين اتفاق نيفتاده و همچنان هزينههاي شهرها به قوت خود باقي است، بنابراين بايد تدبير جدي براي خروج از تك پايه بودن اقتصاد - چه در حوزه دولت، ملي و چه در حوزه مديريت شهري – داشته باشيم.
شهردار تهران معتقد است بايد تكليف مديريت شهري روشن شود كه درآمدهاي مديريت شهري از كجا تأمين ميشود. روشن است كه حتماً نبايد درآمدهاي مديريت شهري تكپايه و مبتني بر ساختوساز باشد. به نظر ميرسد راهكارهايي براي اين مسئله وجود دارد و يكي از توقعات ما از معاونت مالي و اقتصاد شهري نيز اين است كه به طور اساسي و ريشهاي به همين بحث بپردازند چراكه بايد درآمدهاي خود را متنوع و پايدار كنيم.
وي گفت: گاهي در بازديدها و گفتوگوها با شهروندان، ميگوييم شما براي حق شارژ آپارتمان 100 متري خودتان در ماه چقدر پرداخت ميكنيد؟ نصف آن را در سال به شهرداري پرداخت نميكنيد كه چند برابر آن ميزان به شما خدمات ميدهد. غرض آن است كه متأسفانه حتي در تعيين عوارض و اخذ بهاي خدمات نيز عدالت را رعايت نميكنيم. امروز با كسي كه در شهر روزانه 300 گرم زباله توليد ميكند و كسي كه در روز سه تن زباله توليد ميكند، يك رفتار را داريم. اين مسائل مربوط به كهنگي و فرسودگي سازمان است.
دكتر قاليباف با تأكيد بر ضرورت استفاده از فرصتهاي موجود در حوزه سرمايهگذاري، جذب سرمايه و برگشت سرمايه تصريح كرد: در حال حاضر در اقتصاد مقاومتي بر شركتهاي دانشبنيان تأكيد شده است. محل استقرار اين شركتهاي دانشبنيان نيز در وسط بيابانها و جادههاي شهري نيست بلكه محل استقرار اين شركتها در مراكز شهري و جمعيتي مخصوصاً در كلانشهرهاست اما در اين ميان سهم مديريت شهري كجاست؟ بايد در نظر داشت مديريت شهري نقش بسيار كليدي و بيبديلي را در اين موضوع دارد.
وي با تأكيد بر ضرورت توجه به درآمدهاي پايدار گفت: وقتي قانون بلديه نوشته شد و درآمدها را نوشتند همه چيز مشخص بود. ما نيز بايد همان قانون را جلوي خود بگذاريم و بنا به پيشرفت زمان، بررسي كنيم. به اين ترتيب درآمدهاي پايدار خود را نشان ميدهند. اين موضوع بيانگر آن است كه چه فرصتهاي جديدي براي ما فراهم شده است.
