«چندي قبل براي عيادت يكي از اقوام به بيمارستان ميلاد رفتم. با ديدن ساختمان و بناي اين بيمارستان بر خلاف ساير مردم نه تنها اصلاً خوشحال نشدم بلكه به شدت ناراحت شدم. ساخت بيمارستانهايي با هزينه ميلياردي اينچنيني در كشور مسير درستي براي حفظ سلامتي مردم نيست. اگر اين هزينههاي ميلياردي براي ساخت زمينهاي ورزشي در بين مدارس، محلهها و درون سازمانها هزينه شود نه تنها به طور كامل از انتقال بسياري از بيماريها در بين مردم به واسطه آمادگي بدني كامل آنها كاسته ميشود بلكه موفقيت در ورزشهاي همگاني و قهرماني را هم براي كشور به دنبال خواهد داشت.» اينها تنها بخشي از گفتههاي دكتر سيدمهدي آقاپور، عضو هيئت علمي دانشگاه تهران، رئيس انجمن جامعه شناسان ورزشي ايران و مدرس فوتبال تخصصي در مورد فرهنگ ورزش در بين مردم و نيروهاي نظامي كشور به ويژه سپاه است. آنچه در ادامه ميخوانيد مصاحبهاي است كه براي رسيدن به جواب بسياري از سؤالات ما در اين زمينه با دكتر آقاپور صورت گرفت.
آقاي دكتر! ابعاد تأثيرگذاري ورزش در بين افراد جامعه به چند دسته تقسيم ميشود؟
ورزش و تربيت بدني اگر چه از برخي جهات تفاوتهايي با يكديگر دارند اما دو واژه مكمل و همپوش يكديگر نيز هستند.
ورزش صرفاً به دو بعد وسيع فردي و اجتماعي تقسيم ميشود. البته از منظر بزرگان اين عرصه بعد فردي ورزش تنها به حوزههاي جسمي، عاطفي، احساسي و ادراكي تقسيم بندي ميشود اما از منظر علمي به اين سه دسته حوزه اخلاقي و اجتماعي هم اضافه ميشود. در تقسيمبندي بعدي همين حوزه به زيرمجموعههاي وسيعتري تقسيم ميشوند مثلاً در حوزه جسمي ما مجموعههاي ساختاري بدن يا آناتوميك، سازو كار بدني (شامل اندامهاي بيروني و دروني ميشود)، بهداشتي و درماني را داريم.
در حوزه ادراكي - احساسي علم ورزش محققان به اين نتيجه رسيدهاند كه فعاليتهاي ورزشي سبب ترشح هورمون سروتونين يا سلوتونين در مغز ميشود كه اين هورمون فعاليت بهتر مغز و خستگي ديرتر را به دنبال دارد. همچنين افزايش دقت، هوش بر، توجه و IQ كوچكترين محاسن ترشح اين هورمون است.
در حوزه اجتماعي زيرمجموعه ابعاد فردي ورزش دوري از اعتياد و كرختي يكي از چندين مورد زيرمجموعه بعد فردي ورزش است.
در مورد تأثيرات ورزش در سطح بينالمللي يا در زمينه فرهنگي و اقتصادي هم توضيح دهيد.
مهمترين ركن سياسي و بينالمللي هر كشوري حفظ هويتهاي ملي مردم آن كشور در ميان خودشان و ساير جوامع است كه اين امر از طريق مطرح شدن تيمهاي درون كشوري و تيم ملي هر كشور اتفاق ميافتد.
خوشبختانه ما امروز شاهد اين هستيم كه هموطنان مختلف مان مانند گيلانيها، آذريها، اصفهانيها و نظاير آن با مطرح شدن تيمهاي داماش، تراكتور، فولاد مباركه سپاهان يا ساير تيمها به جايگاهي رسيدهاند كه توانستهاند در ميان ساير قوميتهاي ايراني به جايگاه مطرح و قابل قبولي دست پيدا كنند. از منظر اقتصادي پرورش نيروها و ورزشكاران زبده، كسب مدالهاي بينالمللي و اعزام مربيان مطرح به ساير كشورها گوشهاي از نتايج ايجاد ورزش همگاني و حرفهاي در سطح وسيع كشور است. در زمينه فرهنگي هم ميشود به اين نكته اشاره كرد كه ورزشكاران ما در هر زمينه ميتوانند به الگويي در بين مردم تبديل شوند كه با پرورش جسم و بالارفتن مهارتها و خلقيات مثبت يك الگوي سازنده خواهند بود.
برخي از كارشناسان معتقدند ورزش امروز به حلقه فراموش شده زنجيره سلامتي كشور تبديل شده است، چه نظري در اين باره داريد؟
كاملاً موافقم. سلامتي ركن ركين پيشرفت بدون هزينه هر كشوري است. اگر ما به شاخههاي مختلف ورزش كشور مانند ورزش دانشآموزي، دانشجويي، كارگري، زنان و ورزش عمومي توجه ميكرديم ميتوانستيم همزمان به اهداف جانبي اين نگاه ورزشي در سطح اجتماع مانند سلامتي عمومي و ورزش قهرماني توأم با هم دست پيدا كنيم. اگر ما مسئولان سرنخهاي ورزش قهرماني را در ورزشهاي همگاني و عمومي كشورمان جستوجو ميكرديم سريعتر به نتيجه ميرسيديم اما صرفاً توجه و دنبال كردن ورزش قهرماني باعث شده كه ورزش در ساير سطحها فراموش شود. اين تفكر سبب شده كه مردم ما تندرستي و سلامت را از طريق پزشكان دنبال كنند و همين رويه سبب شده كه تعداد پزشكان در كشور، هزينههاي واردات و فروش دارو، هزينههاي ساخت بيمارستان و هزينههاي درمان مردم بالا رود.
هميشه در بين نيروهاي نظامي ورزش و تمرينات آن از جايگاه ويژهاي برخوردار هستند. ترويج بيشتر فرهنگ ورزش در بين نيروهاي نظامي چه تأثيرات مطلوبي به دنبال دارد؟
اهميت ورزش در بين تمام مشاغل يك جامعه تا اين اندازه مهم است كه سازمان آموزش و پرورش همه ساله براي تجديد كارت آموزشي معلمان اين رشته آزمونهاي سطح بالايي در ميان آنها برگزار ميكند و اگر معلمي نتواند اين آزمونها را پشت سر بگذارد از دوره بعدي مربيگري ورزش كنار گذاشته ميشود. اين مسئله شايد تا آنجا اهميت دارد كه معلمان ورزش كه در سطح امنيت جامعه نقش چندان تأثيرگذاري ندارند هم بايد مورد محك قرار بگيرند. ما انتظار نداريم نيروهاي نظامي كشور نيروهايي با شكمهاي بيرون زده و غبغبهاي باد كرده باشند كه با چند قدم دويدن نفس شان به شماره بيفتد و تا مرز سكته كردن بروند.
نيروهايي كه به گفته امام راحل امنيت كشور مرهون حضور آنهاست بايد چنان آمادگي جسمي و سلامت روحي، اخلاقي داشته باشند كه صرفاً با حضور فيزيكي بدن آماده خود در بين مردم احساس امنيت و مسئوليتپذيري خود را به مردم القا كنند. براساس تعريف سازمان جهاني بهداشت ملاك سلامت هر فرد دارا بودن درآمدهاي بالا، ماشين مدل جديد و خانه بزرگ نيست بلكه بر اساس شعار امسال علاوه بر سلامت جسم، استفاده ماهرانه از بدن هم است. در نظر بگيريد حتي اگر يك نيروي نظامي بدني بدون اضافه وزن دارد اما در تمرينات بدني شركت نميكند طبيعتاً نميتواند در مواقع لزوم از مهارتهاي بدني خود براي دفاع و نجات مردم استفاده كند پس حضور او هم در بين نيروهاي نظامي هيچ نفعي براي مردم نخواهد داشت. حتي ممكن است مردم با ديدن چنين فردي بيشتر از آنكه احساس امنيت كنند از بابت حفظ جان خود در مواقع خطر نگران شوند.
چه نقاط ضعفي در كشور ما در زمينه نگاه و جايگاه ورزش وجود دارد؟
بزرگترين نقطه ضعف كشورما در حوزه ورزش به آن دليل است كه هر سازماني كه در اين زمينه تأثيرگذار است به وظيفه خود به نحو كامل عمل نميكند. در درجه اول مجلس و دولت به عنوان سازمانهاي بزرگ تر در حوزه تصميمگيري و تصويب قوانين مربوط به ورزش كوتاهي ميكنند و در درجه دوم سازمانهاي اجرايي ورزش در بين مردم مانند آموزش و پرورش، دانشگاهها، رسانههاي عمومي به ويژه ملي و وزارت ورزش و جوانان آن طور كه بايد و شايد نقش تأثيرگذاري در بين مردم عادي ندارند. امروز ما همه هزينهها و ورزشگاههاي كشور را به سمت ورزش حرفهاي كشاندهايم غافل از اينكه اصول ورزش صحيح ريشه در بين تكتك افراد جامعه و خانوادهها دارد و اين افراد همان دانشآموزان، دانشجويان، كارگران و زنان جامعه هستند كه برنامه ويژهاي براي آنها درنظر گرفته نشده است.
علاوه براين نگاه غلط به ورزشهاي جمعي در كشور و گرايش به ورزشهاي فردي ما باعث شده آنطور كه بايد و شايد از ظرفيتهاي ورزشي استفاده نكنيم. براي مثال رشته دو و ميداني از پرش ارتفاع، پرش طول و انواع پرتابها گرفته تا انواع دوها در بين دو جنس زن و مرد بيش از112 مدال را در المپيك به خود اختصاص ميدهد در حالي كه ما در سطح مديريتي ورزش كشور باعث شدهايم با القاي نگاه ويژه غلط مان به ورزشهاي فردي مانند كشتي و وزنه برداري چنين ظرفيتهايي را از دست بدهيم. اين نكته را هم در نظر داشته باشيد كه بسياري از همين رشتهها مانند دو و ميداني اساس و پايه ورزشي هر كشور است.
