پيش از اين تهران مجموعهاي بود از دهكدههاي سبز ييلاقي در اطراف ري و سپس تهران و اين مناطق جايي بود براي رهايي، شادي، سلامتي و... و اين چنين بود تا پادشاهان قاجار از شكارگاه خود خوششان آمد و ورق برگشت. ورق برگشت و بخت از تهران نيز. كار به جايي رسيده كه امروز ما در تهران به جاي هر درخت يك ستون از سيمان يا پولاد كاشتهايم: باغشهر تهران به انبار آهن و سيمان تبديل شده و شادي و سلامتي از تهران كوچ كرده است.
ماجراي خانههاي محصور در باغهاي سرسبز را بسياري تهرانشناسان امروز و ديروز پذيرفتهاند. تهران آن روزگار منطقهاي سرسبز و خوش آب و هوا بوده كه چشمهها و رودهايش از شمال سرازير و به جلگهاي سبز وارد ميشده است. زمينهاي واقع در بين كوه توچال در شمال تهران و چشمهعلي در ري باستان مسكوني بوده است. دروس و قيطريه هم گروههايي را در خود جاي داده بودند. بخشي از جمعيت هم در زمينهاي قابل كشت در پاي البرز بين كوير و كوه ساكن شده بودند و بخش قابلتوجهي از جمعيت در شهر ري و خانههاي تهران آن روزگار كه در يك فرسخي ري و شامل 12 محله بوده و محصور در ميان باغهاي ميوه و سبزيكاري جاي گرفته بودند.
گرچه امروزه انتخاب تهران به عنوان پايتخت ايران از ديد كارشناسان محيطزيست خبطي بزرگ و خطايي نابخشودني به شمار ميآيد اما آن روز كه آقا محمدخان قاجار اين دهكده كوچك را پايگاهي براي استقرار حكومت قاجار قرارداد، تصميمي درست، بجا و سرنوشتساز گرفت و به دليل موقعيت جغرافيايي و نظامي اين خطه به عنوان پايتخت انتخاب شد.
اين روزهاي تهران شايد حال چندان خوبي نداشته باشد اما با تكيه بر همين تاريخ ميتوان كمي به فضاها بهتر پرداخت و به آن بيشتر رسيد. سازمان زيباسازي شهر تهران در تازهترين انتشار خود، كتاب «روايت تهران» را به بازار داده است كه در آن با تكيه بر همان فضاهاي قديمي شهر تهران جاني دوباره گرفته است.
كتابهايي كه فضاهاي شهري را
زنده ميكند
رضا خدادادي، دبير بخش انديشه نو در مورد طرح در مورد طرح پيشواز بهار ميرويم، گفت: از 11 عنوان برنامه پيشبيني شده در بخش انديشه نو در طرح پيشواز بهار، پنج عنوان برنامه تاكنون برگزار شده و آخرين برنامه سال 92 اين بخش رونمايي از كتاب روايت تهران است كه شنبه در خانه هنرمندان برگزار شد.
كتاب «روايت تهران» شنبه (24 اسفند) با حضور دكتر احمد مسجد جامعي رئيس شوراي شهر تهران، دكتر جمال كامياب مديرعامل سازمان زيباسازي شهر تهران و دكتر عليزاده معاون برنامهريزي و توسعه شهرداري تهران در خانه هنرمندان، رونمايي شد و مورد توجه بسياري از آنها كه در اين رونمايي حاضر بودند، قرار گرفت.
دبير بخش انديشه نو با بيان اينكه كتاب «روايت تهران» به فضاهاي عمومي شهر پرداخته است،گفت: در آن با عناويني نظير جامعهشناسي فضاهاي عمومي شهر، كاربرد پيادهروها، جسميت بخشيدن به دموكراسي، قدم زدن در تهران ناصري، سرخوشي در آزادي است، مجسمه سربند، تكيه دولت، تعزيهخوان خوشخوان و ميدان اسبدواني پرداخته است.
به گفته وي تاكنون كارگاه تخصصي نورپردازي شهري، نقد و بررسي كتاب آشنايي با طراحي شهري، پروژه نقش پيادهراه در بهبود وضعيت محيط شهري و زيبايي شهر (مطالعه موردي پياده راه امام حسين(ع) تا ميدان شهدا)، رونمايي از كتاب عودلاجان و همچنين نقد و بررسي پروژه تحقيقاتي طرح جامع مجسمههاي شهري برگزار شده است و پنج عنوان برنامه نيز از اوايل بهار تا اواسط ارديبهشت ماه برگزار خواهد شد كه شامل رونمايي كتاب نخستين جشنواره عكاسي بافت تاريخي «ته ران»، كتاب باغ نگارستان، رونمايي از آلبومهاي تصويري عناصر بصري شهري، رونمايي از مجموعه 40 جلدي دانش زيباسازي شهري و رونمايي منشور زندگي پياده خواهد بود.
خدادادي با اشاره به اينكه طي سه سال گذشته چندصد كتاب و چندده پروژه تحقيقاتي در معاونت توسعه سازمان انجام شده گفت: اكنون اين معاونت و سازمان زيباسازي تبديل به يك قطب آموزشي و پژوهشي شده است و اين كارها در سازمان زيباسازي بيسابقه بوده چراكه بيشتر فعاليت سازمان تا پيش از اين جنبه اجرايي داشته است. امروز اين نگرش ايجاد شده است كه سازمان علاوه بر كارهاي اجرايي بايد دنبال كارهاي پژوهشي هم باشد.
وي ادامه داد: در اين سالها اين فعاليتها به طور مداوم صورت ميگرفت اما از آنجا كه امسال اين طرح برگزار شد و همه بخشها تجميع شدند، مناسب ديده شد اين عناوين تحتعنوان بخش انديشه نو در طرح ديده شود چراكه لازم بود اهميت بحث پژوهش در مباحث اجرايي ديده شود. كار صحيح اين است كه پژوهش اصل قرار بگيرد تا بر اساس آزمون و خطا پيش نرويم. پژوهش ما را از سردرگمي نجات ميدهد و در مطالعات شهري جايگاه ويژهاي دارد. اهل هنر با آثارشان با مردم در سطح شهر صحبت ميكنند اما مبناي كار آن هنرمندان چون شهري است بايد دانش مطالعات شهري نيز براي آن هنرمندان در دسترس باشد. پژوهشهاي انجامشده در اين بخش نيز بخشي بنيادي و بخشي كاربردي است.
خدادادي اضافه كرد: تنها مشكل بخش پژوهش اين است كه شما اثر اين بخش را شايد در لحظه در سطح شهر نبينيد، يعني آن طور كه يك هنرمند اثري را خلق ميكند و سريع به سطح شهر ميآيد و بازخورد آن را ميبينيم و تأثيرش را در شهر، بخش پژوهش زمان ميبرد تا اثرش را در شهر و در كار همان هنرمندان نشان دهد اما مطمئناً ميتوان بنيانها را بهبود ببخشد.
دبير بخش انديشه نو با اشاره به اينكه برعكس آنكه در بخش پژوهشهاي هنرهاي شهري جوان هستيم، گفت: پژوهشهاي هنري كه مرتبط با مسائل شهري باشد، بسيار اندك بوده و برخي از اين عناوين براي اولين بار صورت گرفته است پس ميتواند نقاط ضعفي هم داشته باشد، خصوصاً اينكه هنرمندان ما بيشتر متمايل به خلق اثر هستند تا ورود به مبحث پژوهش اما لازم است در اين زمينه اساتيد دانشگاه وارد مباحث علمي شوند. خصوصاً اينكه يك دهه است در تمام دنيا اين بحث مطرح است كه بايد محيطزيست شهري و توسعه پايدار شهري در اولويت قرار بگيرد و دنيا به اين نتيجه رسيده است كه از طريق فرهنگ و هنر ميتوان كيفيت محيطزيست شهري را بهبود بخشيد. شايد در حال حاضر بخشي از اقبال پژوهشگران ما به اين امر نيز به واسطه اين اقبال جهاني و نگرش جهاني باشد.
