برنامه مشترك اقدام
هدف از اين مذاكرات دست يافتن به راهحلي مورد توافق دوطرف، جامع و بلندمدت است كه اين اطمينان را به وجود ميآورد كه برنامه هستهاي ايران، منحصراً صلحآميز است. ايران كراراً تصريح كرده است كه تحت هيچ شرايطي در پي توليد تسليحات هستهاي نخواهد بود. راهحل جامع مذكور مبتني بر اين اقدامات اوليه بوده و به يك گام نهايي منجر خواهد شد كه دوره زماني آن مورد توافق قرار گرفته و به رفع نگرانيها ميانجامد. اين راهحل جامع، ايران را قادر ميسازد تحت مفاد مربوط در معاهده منع گسترش تسليحات هستهاي (انپيتي) و برابر با تعهداتي كه اين مفاد براي اين كشور ايجاب ميكند، از حق بهرهبرداري از انرژي هستهاي براي اهداف صلحآميز برخوردار شود. اين راهحل جامع، در برگيرنده يك برنامه غنيسازي مورد توافق دوطرف است كه با اِعمال محدوديتها و اقدامات شفافساز به منظور حصول اطمينان از ماهيت صلحآميز آن، همراه خواهد بود. اين راهحل جامع، به مثابه مقولهاي يكپارچه است كه در آن هيچ چيز مورد توافق نخواهد بود تا زماني كه در مورد همه چيز توافق صورت گيرد. اين راهحل جامع، فرايندي دوسويه و گام به گام خواهد بود و منجر به برداشته شدن كامل همه تحريمهاي شوراي امنيت سازمان ملل و نيز تحريمهاي چندجانبه و ملي خواهد شد كه بر برنامه هستهاي ايران وضع گرديده بود.
در فاصله ميان گامهاي اوليه و گام آخر، گامهاي ديگري از جمله پرداختن به قطعنامههاي شوراي امنيت با هدف پايان رضايت بخش بررسي موضوع توسط شوراي امنيت سازمان ملل متحد وجود خواهد داشت. سه كشور امريكا،چين و روسيه به همراه سه كشور اروپايي (3+3 يا 1+5) و ايران مسئول نهايي كردن و اجراي قدمهاي مورد توافق ميان مدت و راه حل جامع با حسن نيت خواهند بود. يك كميسيون مشترك از 3+3 و ايران براي نظارت بر اجراي اقدامات ميان مدت و بررسي مسائلي كه ممكن است پديد آيند، تشكيل خواهد گرديد، در حالي كه آژانس مسئوليت راستيآزمايي اقدامات مربوط به موضوع هستهاي را بر عهده خواهد داشت. اين كميسيون مشترك براي تسهيل حل و فصل مسائل نگرانكننده گذشته و حال با آژانس همكاري خواهد كرد.
عناصر گام اول
اولين گام به لحاظ زماني محدود و طول مدت آن شش ماه خواهد بود و در صورت توافق دو طرف قابل تمديد است كه در طول اين مدت همه اطراف ماجرا تلاش خواهند كرد تا فضاي سازنده براي انجام مذاكرات با حسن نيت، پابرجا باقي بماند.
ايران به صورت داوطلبانه اقدامات زير را در دستور كار قرار خواهد داد:
* نيمي از ذخيره اورانيوم 20 درصد غني شده موجود، به اكسيد اورانيوم 20 درصد تبديل ميشود تا به منظور توليد سوخت براي رآكتور پژوهشي تهران مورد استفاده قرار گيرد. مابقي
UF6 20 درصد به اورانيوم با غناي كمتر از 5 درصد تبديل ميشود. هيچگونه برنامهاي هم براي بازگشت اين فرايند در كار نخواهد بود.
* ايران اعلان ميكند كه در طول اين بازه شش ماهه، غنيسازي بالاي 5 درصد نخواهد داشت.
* ايران اعلان ميكند كه فعاليتهاي خود را در تأسيسات غنيسازي سوخت نطنز[1]، فردو[2] يا رآكتور اراك[3]، كه در آژانس بينالمللي انرژي اتمي با عنوان
IR- 40 شناخته ميشود، گسترش (further advances) نخواهد داد.
* ايران تصميم گرفته است به محض آمادگي خط تبديل UF6 با غناي 5 درصد به UO2، ظرف مدت همين بازه شش ماهه، آن ميزان UF6 را كه به تازگي تا 5 درصد غني شده است به اكسيد UF6 تبديل كند؛ مطابق با آنچه در برنامه عملياتي تأسيسات تبديل اعلان شده به آژانس بينالمللي انرژي اتمي ذكر شده است.
*تأسيسات جديدي براي غنيسازي ايجاد نخواهد شد.
* ايران به فعاليتهاي تحقيق و توسعه تحت نظارت خود ادامه خواهد داد، از جمله فعاليتهاي تحقيقاتي و توسعهاي در عرصه غنيسازي كه براي انباشت اورانيوم غني شده، طراحي نشدهاند.
* هيچگونه بازفراوري صورت نخواهد گرفت و هيچ گونه تأسيساتي كه قادر به انجام بازفراوري است، ايجاد نخواهد شد.
افزايش نظارت:
- فراهم كردن اطلاعاتي مشخص براي آژانس بينالمللي انرژي اتمي، از جمله اطلاعات مربوط به طرح و نقشههاي ايران براي تأسيسات هستهاي، توصيف و شرحي كامل از ساختمان هر يك از سايتهاي هستهاي، توصيف و شرحي كامل از گستره عملياتهاي هر يك از تأسيساتي كه به طور خاص به فعاليتهاي هستهاي مشغول هستند، اطلاعات در مورد معادن و شركتهاي نورد اورانيوم و اطلاعات در مورد مواد منبع. اين اطلاعات ظرف مدت سه ماه پس از پذيرش انجام اين اقدامات فراهم ميگردد.
- تسليم يك پرسشنامه اطلاعات طراحي (DIQ) به روز شده از رآكتور اراك كه در آژانس بينالمللي انرژي اتمي با عنوان
IR- 40 شناخته ميشود، به آژانس بينالمللي انرژي اتمي.
- برداشتن گام در جهت توافق با آژانس بينالمللي انرژي اتمي به منظور اعمال پادمانهاي آژانس در مورد رآكتور اراك كه در آژانس بينالمللي انرژي اتمي با عنوان
IR- 40 شناخته ميشود.
- در هنگامي كه بازرسان آژانس براي تأييد اطلاعات طراحي، تأييد داشتهها در خلال بازرسيها، تأييد داشتههاي فيزيكي و نظارتهاي سرزده حضور ندارند، ناظر آژانس بينالمللي انرژي اتمي اجازه خواهد داشت تا بايگاني آفلاين دوربينهاي مستقر در فردو و نطنز را بررسي كند.
- بازرس آژانس بينالمللي انرژي اتمي اجازه دارد به موارد زير دسترسي داشته باشد:
• كارگاههاي مونتاژ سانتريفيوژ[4]
• كارگاههاي توليد چرخنده سانتريفيوژ و تأسيسات ذخيره سازي
• معادن و شركتهاي نورد اورانيوم.
در مقابل، گروه
E3+3 به صورت داوطلبانه اقدامات زير را در پيش خواهد گرفت:
• متوقف ساختن تلاشهاي بيشتر براي كاهش فروش نفت خام ايران به منظور فراهم آوردن اينكه مشتريهاي كنوني ايران حجم متوسط خريد نفت خام خود را از ايران از سر گيرند. امكان بازگشت حجم مورد توافقي از عوايد مسدود شده در خارج از كشور. براي اين فرايند فروش نفت، تحريمهاي مربوط اتحاديه اروپا و امريكا برداشته خواهد شد و خدمات بيمه و حمل و نقل با آن همراه خواهد بود.
• تحريمهاي امريكا و اتحاديه اروپا در موارد زير به حالت تعليق درميآيد:
- صادرات پتروشيمي ايران و نيز تحريمهاي مربوط به خدمات مرتبط با اين صادرات. [5]
- طلا و فلزات گرانبها و نيز تحريمهاي مربوط به خدمات مرتبط با آنها.
- تحريمهاي امريكا بر صنعت خودروسازي ايران و نيز تحريمهاي مربوط به خدمات مرتبط با اين صنعت به حالت تعليق درخواهد آمد.
- صدور مجوز براي تأمين و استقرار قطعات يدكي لازم براي تأمين امنيت پروازهاي غير نظامي در ايران و خدمات مرتبط با آن. صدور مجوز براي انجام اقدامات بازرسي و تعميرات مربوط به امنيت [پروازي] در ايران به همراه خدمات مرتبط با آن. [6]
- هيچ تحريم جديدي از طرف شوراي امنيت سازمان ملل بر فعاليتهاي هستهاي ايران وضع نميشود.
- هيچ تحريم جديدي از طرف اتحاديه اروپا بر فعاليتهاي هستهاي ايران وضع نميشود.
- دولت امريكا، با همكاري مستمر و ايفاي نقش متناسب رئيسجمهور و كنگره، مانع اعمال تحريمهاي جديد عليه فعاليتهاي هستهاي ايران خواهد شد.
- ايجاد يك كانال مالي به منظور تسهيل روابط تجاري بشردوستانه براي رفع نيازمنديهاي داخلي ايران، با استفاده از عوايد نفتي خود ايران كه در خارج از اين كشور مسدود شده است. روابط تجاري بشردوستانه عبارت است از تراكنشهاي مربوط به محصولات خوراكي و كشاورزي، دارو، ادوات پزشكي و خسارات پزشكي كه در خارج بر ايران تحميل شده. اين كانال از طريق بانكهاي مشخصي در خارج از ايران و بانكهاي ايراني كه هدف تحريمها نيستند و در هنگام ايجاد اين كانال مشخص خواهند شد، باز خواهد بود.
- اين كانال همچنين اقدامات زير را ميسر ميسازد:
* انجام تراكنشهاي لازم براي پرداخت معوقات ايران به سازمان ملل.
* پرداخت حقالتدريس دانشگاهها و كالجهاي خارجي كه دانشجويان ايراني در آنها تحصيل ميكنند، تا سقف مدت زمان توافقي شش ماهه.
• افزايش آستانه اختيار اتحاديه اروپا براي انجام تراكنشهاي مربوط به روابط تجاري تحريمنشده، به ميزان مورد توافق.
مفاد اصلي گام نهايي براي رسيدن به يك راهحل جامع
گام نهايي براي رسيدن به يك راهحل جامع كه اطراف اين توافقنامه قرار است ظرف مدت كمتر از يك سال پس از پذيرش اين سند، كار مذاكرات آن را به اتمام رسانده و اجراي مفاد آن را آغاز كنند، از قرار زير است:
• مشخص ساختن يك بازه زماني بلندمدت و توافق بر سر آن.
• مشخص ساختن حقوق و تكاليف اعضاي معاهده انپيتي و توافقنامههاي پادماني آژانس بينالمللي انرژي اتمي.
• برداشته شدن كامل تحريمهاي شوراي امنيت سازمان ملل، چند جانبه و ملي وضع شده عليه فعاليتهاي هستهاي و نيز تحريمهاي مربوط به روابط تجاري، تكنولوژي، امور مالي و انرژي، بر اساس يك برنامه زماني مورد توافق دو طرف.
• در پيش گرفتن يك برنامه غنيسازي مورد توافق دو طرف با در نظر گرفتن معيارهاي منطبق بر نيازمنديهاي عملي و نيز اعمال محدوديت بر گستره و سطح فعاليتهاي غني سازي، ظرفيت آن، محل انجام آن و ذخاير اورانيوم غني شده، براي مدت زمان مورد توافق.
• بر طرف كردن كامل نگرانيهاي مربوط به رآكتور اراك كه در آژانس بينالمللي انرژي اتمي با عنوان
IR-40 شناخته ميشود. هيچگونه بازفراوري انجام نخواهد شد و تأسيساتي كه قادر به انجام بازفراوري باشد، ايجاد نميگردد.
• اجراي كامل اقدامات مورد توافق شفافسازي و تقويت و افزايش نظارتها. تصويب و اجراي پروتكل الحاقي كه نيازمند ايفاي نقش رئيسجمهور و مجلس در ايران است.
• در نظر گرفتن همكاري بينالمللي در عرصه فعاليتهاي صلحآميز هستهاي، از جمله تحصيل رآكتورهاي پيشرفته توليد انرژي و پژوهشي آب سبك و ادوات مرتبط با آنها و تأمين سوخت هستهاي مدرن و نيز ادامه فعاليتهاي تحقيقاتي و توسعهاي مورد توافق.
در پي اجراي موفقيتآميز گام نهايي براي رسيدن به راهحل جامع در طول بازه زماني مشخص شده براي آن، با برنامه هستهاي ايران نيز همانند برنامههاي غير تسليحاتي هستهاي ديگر كشورهاي عضو انپيتي برخورد خواهد شد.
* در خصوص گام نهايي و هر يك از گامهاي مياني، اين اصل اساسي كه «تا در مورد همه چيز توافق نشود، در خصوص هيچ چيزي توافق حاصل نشده است» اعمال ميشود.
پي نوشتها
[1] به عبارت ديگر، در اين بازه شش ماهه ايران UF6 را به سانتريفيوژهاي مستقر شده ولي فعال نشده خود تزريق نخواهد كرد و اورانيوم غني نميسازد. هيچ سانتريفيوژ اضافي مستقر نميشود. ايران اعلان ميكند كه در طول مدت اولين بازه شش ماهه، سانتريفيوژهاي موجود [در اين تأسيسات] را با سانتريفيوژهاي مشابه جايگزين ميسازد.
[2] در فردو، چهار آبشار مستقر شده در اين تأسيسات براي غنيسازي اورانيوم، هيچگونه غنيسازي بالاتر از 5 درصد را انجام نخواهند داد. هيچگونه UF6 به 12 آبشار ديگر تزريق نميشود و اين آبشارها در حالت غيرعملياتي باقي خواهند ماند. هيچ ارتباطي ميان آبشارها ايجاد نميگردد. ايران اعلان ميكند كه در طول اولين بازه شش ماهه، سانتريفيوژهاي موجود در اين تأسيسات را فقط با سانتريفيوژهاي مشابه جايگزين ميكند.
[3] ايران نگرانيهاي مربوط به ساخت و ساز در رآكتور اراك را بر طرف ميكند. در مدت اين بازه شش ماهه رآكتور به كار نخواهد افتاد يا سوخت يا آب سنگين به آن تزريق نميشود. همچنين سوخت اضافي براي اين رآكتور مورد آزمايش قرار نميگيرد يا سوخت بيشتري براي آن توليد نميشود و همچنين تأسيسات باقي مانده براي اتمام كار نيروگاه، استقرار پيدا نميكند.
[4] بر اساس طرح و نقشهاي اين كارگاه، توليد دستگاه سانتريفيوژ ايران در طول اين شش ماه فقط محدود به جايگزيني سانتريفيوژهاي از كار افتاده خواهد بود.
[5] «تحريمهاي وضع شده بر خدمات مرتبط» يعني هر گونه خدماتي كه موضوع تحريمهاي امريكا يا اتحاديه اروپا قرار ميگيرند، از جمله بيمه، حمل و نقل يا امور مالي تا زماني كه هر يك از اين خدمات مرتبط با تحريم وضع شده بوده و براي تسهيل تراكنشهاي مدنظر ضروري باشند، اين خدمات ميتوانند با هر نهاد ايراني كه هدف تحريمها قرار نگرفته است، صورت پذيرد.
[6] برداشته شدن تحريمها ميتواند شامل حال آن دسته از شركتهاي خطوط هوايي ايراني شود كه هدف تحريم قرار نگرفتهاند؛ همچنين اين رفع تحريم شامل حال ايران اير ميشود.
