چشمهايش را كه باز كرد از جا بلند شد و در مقابل آيينه قرار گرفت. حس ميكرد صورتش اصلاً رنگ و رو ندارد. انگار زيبا نبود و احساس زشت بودن در تمام وجودش پيچيد. شايد به همين خاطر بود كه بلافاصله به سراغ جعبه جادويياش رفت و هنرمندانهتر از نقاشان مشهوري همچون لئوناردو داوينچي شروع به رنگآميزي چهرهاش كرد. حالا كار تمام شده بود. به آيينه نگاه كرد حتي خودش هم چهرهاي را كه آيينه نشانش ميداد نميشناخت. اول كمي ترديد و هزار اگر در ذهنش نقش بست. يك بار ديگر به آيينه نگاهي انداخت، لبخندي از سر رضايت روي لبانش نقش بست و پاسخ دادن به تمام اگر و اماهاي ذهنياش را رها كرد. حالا او شبيه بسياري از همسن و سالهايش شده بود و ديگر رنگ پريده به نظر نميرسيد اما وقتي پايش را بيرون گذاشت تازه متوجه نگاههاي غير عادي رهگذران شد.
رتبهداري در مصرف به خودي خود امر ناخوشايندي است حالا اگر قرار باشد اين رتبهداري در مصرف مواد آرايشي باشد ديگر نميتوان به آن همچون يك مصرفگرايي ساده نگاه كرد بلكه رتبه هفتم مصرف مواد آرايشي در جهان و رتبه سوم اين مصرف گرايي عجيب در خاورميانه، رفتاري عجيب و سبك زندگي قابل تأملي است كه از وجوه متعدد قابل بررسي است.
چرا زنان و دختران ايراني اينقدر به تغيير ظاهر خود و استفاده از لوازم آرايش اهميت ميدهند؟ مصرف بيحد و حساب اين حجم لوازم آرايشي با مواد افزودني سمي به كار رفته در آنها چه بلايي بر سر سلامت زنان و دختران ما ميآورد ؟ با توجه به نقش زنان جامعه در پرورش نسل آينده آيا تركيبات به كار رفته در اين مواد آرايشي ميتواند بر باروري زنان و سلامت كودك آنها اثر منفي داشته باشد؟ و در نهايت اينكه چه عواملي موجب شده است تا سبك زندگي مردم ما به گونهاي تغيير كند كه ظواهر به يك ارزش تبديل شده و كم كم دارد با ارزشهاي والاي انساني جايگزين ميشود؟
روايت دنياي آمار و ارقام از دنياي لوازم آرايش در ايران
شايد برايتان جالب باشد بدانيد مطابق آمار رسمي ارائه شده از سوي وزارت بهداشت گردش مالي صنعت لوازم آرايش در كشور ما چيزي حدود يك ميليارد دلار است هر چند آمار غير وطني چيزي حدود دو برابر اين را براي اين صنعت سودآور پيشبيني ميكند؛ نكته جالب توجه اينكه 90 درصد از اين لوازم آرايشي تقلبي بوده و به صورت قاچاق از مرزهاي كشور وارد ميشود.
از سوي ديگر بر اساس تخمينهاي آماري جمعيت زنان خاورميانه 155 ميليون نفر است كه 9 درصد اين زنان يعني چيزي حدود 14 ميليون نفر از اين جمعيت در ايران زندگي ميكنند و همين تعداد 29 درصد و به عبارتي 1/2 ميليارد دلار از بازار 2/7 ميليارد دلاري لوازم آرايش خاورميانه را به خود اختصاص دادهاند. مؤسسه تحقيقات بينالمللي وابسته به مركز صادرات كانادا در گزارش سال 2007 خود اندازه بازار لوازم آرايشي را در ايران، برابر 1/2 ميليارد دلار، مركز تحقيقات بهارات كه يك مركز تحقيقات معتبر مستقر درلندن است، اين اندازه را برابر با 2 ميليارد دلار و مركز تحقيقات بازارهاي بينالملل وابسته به اتحاديه اروپا اندازه اين بازار را برابر 2/1 ميليارد دلار تخمين زدهاند.
بنابر گزارش يورومونيتور نيز، كل مصرف لوازم آرايشي در خاورميانه در سال 2008 در حدود 2/7 ميليارد دلار است كه با ميانگين رشد حدود 8 درصد در سال، بعد از كشورهاي اروپاي شرقي بالاترين رشد را دارد؛ علت ماجرا هم از اين قرار است كه تقريباً نيمي از جمعيت منطقه جوان هستند و زير 30 سال سن دارند.
در اين زمينه اما آمار ديگري هم وجود دارد كه حتي بيشتر از ميزان مصرف و رتبه بانوان كشور در مصرف لوازم آرايش زنگهاي خطر را به صدا در ميآورد؛ آماري همچون ميزان لوازم آرايش تقلبي وارداتي و ميزان سموم به كار رفته در اين لوازم و بيماريهايي نظير سرطان كه در كمين مشتريان و استفادهكنندگان پر و پا قرص اين مواد نشسته است.
لوازم آرايشي تقلبي بلاي جان سلامت
نميشود خانم باشيد و سر از فروشگاههاي لوازم آرايش در نياوريد. بيترديد شما هم با انواع و اقسام قيمتهاي يك لوازم آرايش خاص با برند مشخص روبهرو شدهايد و هر كدام از فروشندگان هم مدعي هستند كه جنسشان اصل است اما با عنايت به آمار 80 تا 90 درصدي لوازم آرايش تقلبي موجود در بازار كشورمان زياد به خودتان زحمت ندهيد و مته به خشخاش نگذاريد چراكه به احتمال 90-80 درصد آنچه ميخريد اصل نيست! مگر آنكه برچسب اصالت وزارت بهداشت را داشته باشد. سالانه ۸۰۰ ميليون دلار لوازم آرايشي قاچاق وارد كشور ميشود. واردات قانوني كشور لوازم آرايشي بهداشتي به طور متوسط 150 ميليون دلار است اما به خاطر مصرف بسيار بالاي مواد آرايشي در كشور، اين ميزان واردات، جوابگوي 10 درصد از تقاضاي اين كالاها در داخل هم نيست و از آنجايي كه تقاضا وجود دارد قاچاقچيان و افراد متقلب هم دست به كار شده و با قاچاق حداقل 800 ميليون دلاري لوازم آرايش از اين آب گل آلود ماهي خود را ميگيرند. آمار سرانه مصرف لوازم آرايش براي يك خانم ايراني حدود 150 دلار است كه اغلب آنها مواد آرايشي و بهداشتي غيراستاندارد را با ماركهاي متفاوت خريداري ميكنند.
محصولات آرايشي وارداتي تقلبي در ايران عموماً در كشورهايي همچون تايلند، چين يا تركيه توليد شدهاند و با برندهاي ساختگي و بسيار شبيه برندهاي اصلي، عمدتاً از مرزهاي غربي و جنوبي وارد كشور ميشوند.
ميكشند تا خوشگل كنند
رسول ديناروند، رئيس سازمان غذا و دارو نيز رسماً اعتراف ميكند بخش مهمي از لوازم آرايشي موجود در كشور قاچاق و تقلبي است. وي اما آمار دقيقي از ميزان اين لوازم آرايش تقلبي ندارد و اين بياطلاعي را اينچنين توجيه ميكند: با توجه به اينكه هيچ ارزي از طرف دولت براي واردات لوازم آرايشي اختصاص داده نميشود، آمار دقيق واردات اين اقلام به كشور را در اختيار نداريم.
رئيس سازمان غذا و دارو بازار پر رونق لوازم آرايشي قاچاق و تقلبي را يكي از چالشهاي مهم تمام دنيا ميداند و ميافزايد: كشورهايي وجود دارد كه رسماً در زمينه توليد و تقلب برندهاي معروف به شدت فعال و مهمترين مشتريان اين شركتها نيز كشورهاي خاورميانه هستند. توليدكنندگان لوازم آرايشي تقلبي و قاچاق تلاش ميكنند تا حد ممكن بستهبندي و شكل ظاهري كالاي خود را شبيه برند اصلي كنند تا جايي كه تقلبي بودن آن قابل تشخيص نباشد و براي اينكه محصول آنها ارزانتر و قابل رقابت باشد از انواع مواد سمي و تاريخ گذشته استفاده ميكنند.
به گفته معاون وزير بهداشت، بازار يك ميليارد دلاري لوازم آرايشي قاچاق، تقلبي و مجاز در ايران، موجب شده مبارزه با موارد غير مجاز و تقلبي در سطح عرضه كاري بسيار سخت شود.
بنا به تأكيد ديناروند مواد غير مجازي كه در لوازم آرايشي تقلبي و غير مجاز استفاده ميشوند، ميتوانند بسيار خطرناك، سرطان زا و گاهي كشنده باشند و اغلب آنها از مواد سمي يا تاريخ گذشته استفاده ميكنند.
نتايج يك مطالعه جديد از سوي كارشناسان «مركز علوم و كنترل آلودگيهاي محيط زيستي هند» نشان ميدهد كه بسياري از لوازم آرايشي نظير كرمهاي روشنكننده پوست حاوي انواعي از فلزات سمي سنگين همچون جيوه، نيكل و كروم هستند. در اين بررسي متخصصان به آزمايش روي 73 نوع مختلف از لوازم آرايشي از جمله كرمهاي پوست پرداختند. آنان دريافتند 44 درصد از كرمهاي آزمايششده حاوي مقدار قابل توجهي فلز جيوه هستند. پيش از اين نيز بررسيهاي محققان امريكايي وجود فلزات سنگين همچون سرب، آلومينيوم، جيوه و كروم را در لوازم آرايشي تأييد كرده بود. پزشكان هشدار ميدهند كه وجود اين فلزات به ويژه در رژلبها نگرانكننده است چراكه به راحتي بلعيده ميشوند و سرب موجود در آنها به سادگي از راه دهان به بدن راه پيدا ميكند.
برندهاي معتبر داراي كيفيت و تركيبات قابل اعتمادتري هستند اما به دليل قيمتهاي بالايي كه در ايران دارند، بازار فروششان كم رونقتر است و مشتريان خاص دارند بنابراين سهم مواد آرايشي سالم كمتر از يك درصد بازار تخمين زده ميشود. از اين همه آمار و ارقام كه بگذريم به يك علامت سؤال بزرگ ميرسيم؛چرا زنان و دختران و بر اساس آمار تازهتر مردان ايراني اين همه به لوازم آرايش وابستهاند؟
بيترديد براي يافتن پاسخ چنين پرسشي بايد به سراغ برخي ويژگيهاي روانشناختي برويم كه صد البته تغييرات حاصله در سبك زندگي ما نقاط ضعف روحي افراد را تشديد ميكند.
يك توهم زشت!
نميدانم شما درباره ظاهر خود چه قضاوتي داريد آيا شما هم وقتي جلوي آيينه ميايستيد به داشتن چهرهاي متفاوت فكر ميكنيد و دلتان ميخواهد با توسل به انواع و اقسام لوازم آرايش يا حتي رفتن زير تيغ جراحي صاحب بيني كوچك و خوش فرم، گونههايي برجسته، تغيير رنگ چشم به مدد لنزهاي رنگارنگ و خلاصه هفت كه نه هفتاد قلم آرايش زيبا شويد. اگر اينگونه فكر ميكنيد بايد بدانيد كه شما هم جزو آن دسته از افرادي هستيد كه در چنين دنياهايي سير ميكنند و بايد بگوييم از يك بيماري تحت عنوان «توهم خود زشت پنداري» رنج ميبريد. توهم «خود زشت پنداري» يكي از ناهنجاريهاي رفتاري است كه با عنايت به آمار و ارقام مصرف مواد آرايشي در كشور به نظر ميرسد اين مشكل رفتاري در جامعه ما جدي شده است به گونهاي كه بنا به تأكيد دكتر مجيد ابهري بررسيها نشان ميدهد سن استفاده از مواد آرايشي به 14 سال رسيده است. به گفته اين متخصص علوم رفتاري، دختران جوان بين سنين ۱۶ تا ۲۵ سال و مخصوصاً در آستانه ازدواج، دختران شهرستاني كه به شهرهاي بزرگ مهاجرت ميكنند يا در مراكز تحصيلي پذيرفته ميشوند و زنان بعد از اولين زايمان، بيشترين كانديداي ابتلا به خود زشت پنداري هستند. وي ميافزايد:۹۰ درصد زنان و ۱۰درصد مردان، مبتلا به اين بيماري هستند به نحوي كه درباره فيزيولوژي بدن خود دچار توهم زشت پنداري شده و همواره از ديگران در مورد چاقي يا لاغري اندام خود، بزرگ يا كوچك بودن بيني يا ديگر نقايص پرسش نموده و دائماً خود را با ديگران مقايسه ميكنند.
سهم خانوادهها در شكلدهي به باور معقول زيبايي
خود زشت انگاري به شكلي حكايت از ضعف اعتماد به نفس دارد و اين اعتماد به نفس پايين هم به تربيت خانوادگي بازميگردد. هر چند نميتوان فضاي كلي جامعه، اثرگذاري ماهواره و تبليغات رسانهها را هم ناديده گرفت؛تبليغاتي كه افراد را به سالنهاي زيبايي ميكشاند. ابهري درباره بيماري سالنهاي مد كه به آنوركسيا معروف شده است، ميگويد: متأسفانه تبليغات گسترده ماهوارهها و حتي بعضي از رسانههاي داخلي در مورد انواع داروهاي لاغري، تبليغات زيبايي، ليپوساكشن و حتي كاشت مو باعث ايجاد نوعي مسابقه زيباسازي در جامعه شده است. اين استاد دانشگاه و پژوهشگر آسيبهاي اجتماعي با اشاره به اينكه در ايران نحوه آرايش به عنوان معياري براي شخصيت افراد تلقي ميشود، ميافزايد: براساس نحوه و نوع آرايش جوانان شخصيت دروني و بيروني، طبقه اجتماعي و همچنين طرز تفكر و نگرش و بينش آنان مشخص ميشود.
به گفته وي دليل استفاده از لوازم آرايش از نگاه رفتارشناسي، توهم خود زشت پنداري است چراكه بعضي از بانوان بدون آرايش حتي كمترين مسافت را از خانه خارج نميشوند. اين استاد دانشگاه تصريح ميكند: يكي از اصليترين عوارض اجتماعي مصرف لوازم آرايش ضعف اعتماد به نفس و خودباوري در زنان است. يعني هر چقدر اعتماد به نفس در زنان ضعيفتر باشد مصرف لوازم آرايش در آنان بيشتر است.
ابهري بر همين اساس نقش خانواده را در برطرف كردن چنين توهمي بسيار مهم ارزيابي ميكند و ميافزايد: خانواده ميتواند در افزايش اعتماد به نفس واقعي زنان نقش مهمي ايفا كند.
به باور اين پژوهشگر رسيدن حداقل سن آرايش به 14 سال زنگ هشداري است به خانوادهها كه الگوي رفتاري مصرف لوازم آرايش را تبيين نمايند.
خودت را باور كن
زيبايي بيترديد صفتي است كه همه دوست دارند آن را داشته باشند و ديدن زيبايي همه ما را به تحسين وا ميدارد اما تفاوت ما آدمها در برخورد با زيبايي تعريف و طرز تلقي هر يك از ما نسبت به اين صفت است. در دين اسلام هم به آراستگي و زيبايي توصيه شده اما معيار اين زيبايي تنها در چهره خلاصه نميشود و قرار نيست هر چهرهاي را كه ماهواره و رسانههاي غربي به عنوان معيار زيبايي به ما معرفي كردند، بشود معيار زيبا بودن ما. در نهايت بايد باور كنيم بيترديد هر يك از ما چه در ظاهر و چه در شخصيت افرادي منحصر به فرديم كه ميتوانيم جلوهاي از عظمت خدا را به تصوير بكشيم. اگر خود ما خود را همانگونه كه هستيم بپذيريم يقيناً در نگاه ديگران نيز متفاوتتر از هميشه جلوه خواهيم كرد.
