فستفود كي به بازار آمد؟
اولين باري كه در دنيا فستفود درست شد در هفتم جولاي 1912 در امريكا بود. اين اتفاق در رستوراني به نام اتومات در نيويورك كه نوعي كافه تريا بود و غذاهاي آماده را در محفظههاي گرمكننده و شيشهاي به خريداران ارائه ميكرد افتاد. آن روزها مشتريان اتومات تنها به عشق اينكه سكهاي در دستگاه بيندازند و يك وعده غذاي كافي بگيرند راهي اين كافه ميشدند. «ما كار مادران را كم كردهايم» اين شعاري بود كه اتومات به پشتوانه آن قدرت گرفت و با افتتاح شعبههاي متعدد بيش از 20 سال در ميان ساير توليدكنندههاي غذاهاي سريع، يكهتاز ماند. دومين قدم را شركت وايت كسل با ابتكاري كه به خرج داد، برداشت. همبرگرهاي ارزان و 5 سنتياش را درست مقابل چشمان مشتريان درست ميكرد. سومين رقيب عرصه غذاهاي سريع، مك دونالد بود كه سال 1940 وارد اين بازار شد و تا امروز نامش مترادف با صنعت فستفود در ذهنها ماندگار شده است. برادران مك دونالد كار سفارش و سرو غذا را به سريعترين و راحتترين شكل تغيير دادند. غذاهاي حاضري به گونهاي در اين رستوران سرو ميشد كه لازم نبود مشتريان براي دريافت آن از خودرو پياده شوند. پس از 8 سال همبرگر به پرسودترين غذاي حاضري تبديل و بعد از مكدونالد رستورانهاي زنجيرهاي متعددي افتتاح شد.
ساندويچ گوشت كوبيده
خسرو معتضد، مورخ معتقد است كه ريشه غذاهاي سريع يا همان فستفود به ذائقه غذايي قزاقها بازميگردد. قزاقهايي كه مأمور كشيك دادن در سفارتخانهها، اماكن دولتى، خانه اعيان و اشراف بودند بعد از خوردن ديزى آبگوشت، گوشت، سيب زمينى، نخود و لوبيا داخل ديزي را با گوشتكوب كوبيده آن در يك نان سنگك دو آتشه خشخاش زده ميريختند، قطعات پياز را ريز كرده روى گوشت كوبيده ميگذاشتند، نان سنگك را به صورت لولهاى درميآوردند و با پاشيدن ادويه و دارچين كار ساندويچ درست كردن را به پايان ميرساندند. شسته رفته اينكه همان گوشت كوبيده خودمان اولين فستفود ايراني است. ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ سالهايي بود كه تعداد ساندويچيهاي تهران از مرز دههزار گذشت. اوايل سال 1340 بود كه چشم سفرههاي ايراني به همبرگر با سبك امريكايي روشن شد! كجا؟! تاپس همبرگر. همبرگرفروشي در بلوار ناهيد، خيابان جردن (آفريقا). اين اغذيهفروشي همبرگر با يك بطري نوشابه و يك پاكت سيبزميني به مشتريان ميداد كه با يك حساب سر انگشتي ميشد تنها با پرداخت ۱۳ريال يك وعده غذاي فست خورد. ديگر وقتش رسيده بود كه پيتزا هم خودش را در ميان انواع و اقسام غذاهاي فستفودي جا دهد. پيتزا پنتري اولين پيتزاي ايراني بود كه درست چند سال بعد و چند خيابان پايينتر از تاپس، بازگشايي شد. از سال 1332 به بعد درست زماني بود كه هر جاي شهر تهران را نگاه ميكردي ميتوانستي چند مغازه ساندويچفروشي را ببيني. حتي ساندويچفروشها هم يادگرفتند علاوه بر كالباس، سوسيس و ژامبون، ساندويچهايي مأنوس با ذائقه ايراني مانند كتلت، سالاد سرد، مغز، گوشت مرغ، تخممرغ و كوكوسبزي را براي مشتريان درست كنند.
موج خوردن غذاهاي سريع
زندگي ماشيني گسترش پيدا كرده، مشغله افراد زياد شده، و در طول روز براي اينكه در وقتمان صرفهجويي كنيم تنها زورمان به زمان خوردن غذا رسيده است و نهايتاً همه فستفودي شدهايم! زندگي امروز ميطلبد غذايي كه بسيار سريع آماده ميشود در دنيايي كه سرعت و تلاش نقش اصلي را بازي ميكند بيشترين طرفدار را داشته باشد. نميخواهيم شمشير اين گزارش را از اول روي فستفود بكشيم، ميخواهيم يك حساب سرانگشتي كنيم و ببينيم چه ميخوريم، چه چيزي به دست ميآوريم و در ازاي آن چه چيزهايي از دست ميدهيم! رفتن به فستفودها چند مزيت دارد، با خودتان فكر كردهايد وقتي كه غذا سفارش ميدهيد، پول را پرداخت ميكنيد و غذا را تحويل ميگيريد كمتر از 10 دقيقه زمان از دست ميدهيد؟! با خودتان فكر كردهايد كه در ازاي خوردن فستفود زحمت چيدن ميز و پهن كردن سفرههاي خانگي را از سر خودتان كم ميكنيد؟! حتي در فستفودها از جمعهاي خانوادگي چند ده نفري هم خبري نيست چون تكخوري در مرام فستفود است. اما اينها همه دلايل علاقه ما به فستفود نيست، هيچ دليلي نميتواند اشتهاي بيش از حد و پرخوري ما را در فستفودها توجيه كند پس عوامل ديگري در فريب دادن ما نقش دارد. رستوراندارها مدتهاست متوجه اعجاز رنگها شدهاند و از آنها بسيار هوشمندانه استفاده ميكنند. آنها بسيار ماهرانه ميدانند كه هدف اصلي به كاربردن رنگ قرمز، نارنجي، زرد و جيغ تحريك كردن مشتريان است. آنها حتي ميتوانند پيشبيني كنند كه در همان لحظه نخست افراد ولع زيادي نسبت به خوردن غذاهاي خوشرنگ و طعم پيدا ميكنند. قرمز از نوع رنگهاي گرم است و موجب شادي و هيجان ميشود و به اين صورت اشتهاي فرد تحريك ميشود. رنگ زرد نه تنها اشتها را بالا ميبرد بلكه فرد احساس ميكند آن قدر گرسنه است كه ميخواهد هر چه سريعتر غذا بخورد. از تصاوير با كيفيت و جذاب غذاها در اين بازار مكاره هم نبايد غافل شد!
پروژه كوتاه مدت با اثر تخريبي بلند مدت
تصور كنيد غذايتان را سفارش دادهايد، خودتان سيني غذا را تحويل گرفتهايد، در سيني كه حداقل 30 هزار تومان برايتان آب خورده چه ميبينيد؟ يك بسته چيپس يا سيب زميني سرخ كرده+ يك عدد پيتزا يا همبرگر يا ساندويچ يا فيلههاي سرخ شده+ يك بطري نوشابه+ يك بسته سالاد فصل و چندين بسته سس قرمز و سفيد، فلفل و نمك!
نوشابه: نوشيدني دوست داشتني و پاي ثابت همه فستفوديها نوشابه است. يك بمب مرگ! چرا؟! اين ديگر پرسيدن ندارد! هر يك ليوان نوشابه گازدار معادل يك قندان كامل قند و اسيدهاي نابودكننده ميناي دندان دارد كه در كمترين نوع عوارض پوسيدگي دندان، پوكي استخوان، انواع بيماريهاي ديابتي، ابتلا به فشار خون و چاقي را تنها در يك جرعه نوشيدن به شما هديه ميدهد! خودتان را با اسم نوشابههاي رژيمي گول نزنيد چون با خوردن قند مصنوعي به نام آسپارتام ندانسته اشتهايتان را صدبرابر افزايش ميدهيد.
غذاي اصلي: خوردن همبرگر و گوشتهاي قرمزي كه در غذاهاي آماده و سريع استفاده ميشوند هم خالي از عوارض نيست. در غذاهاي فستفودي انواع و اقسام مواد افزودني شيميايي را به مقدار بسيار زياد ميتوان پيدا كرد. موادي كه ميزان راديكالهاي آزاد خون را بالا ميبرند و همين راديكالهاي آزاد ميتوانند باعث التهاب و پيري سلولهاي بدن شوند. نتايج تحقيقات نشان ميدهد كه تنها يك ساعت بعد از صرف غذا در فستفودها ميزان راديكالهاي آزاد خون 125 درصد افزايش مييابد. مصرف فستفودها و چربي موجود در آن، اثر منفي بر بهداشت و سلامت پوست دارد و ضايعات پوستي و مخاطي ايجاد ميكند.
سس و ادويهها: سس و بقيه مخلفات چرب فستفود هم از عوارضي كه گفتيم مستثني نيستند. در واقع چربيهاي موجود در فستفودها از نوع چربيهاي ترانس يا اشباع شده است كه همان چربي مضري است كه ميتواند در ديواره سرخرگها رسوب و آنها را مسدود كند. در سيبزميني سرخكرده و چيپس مواد ديگري مثل «دكستروز» و «گلوتن» و تركيبات شيميايي مثل «آكريلاميد» يافت ميشود كه جزو مواد سرطانزا به شمار ميروند.
يك سيني كامل فستفود: غذاهايي كه در فستفودها طبخ ميشوند، داراي پايينترين ارزش غذايي از نظر ويتامين و املاح مورد نياز بدن هستند كه باعث كمبود ارزشهاي غذايي ميشود. ناگفته نماند كمبود ارزشهاي غذايي يكي از مشكلاتي است كه كودكان و نوجوانان را در سن رشد تهديد ميكند. اگر كودك در سنين پايين از نظر مواد مغذي كمبود داشته باشد، مسلماً در دوران نوجواني نيز دچار مشكلات عديده جسمي، كمبود كلسيم و ويتامين «د» و ضعف يادگيري خواهد شد. پرخوري يكي ديگر از مشكلات بزرگ استفاده از غذاهاي سريع است چون وعدههاي غذايي فستفود از نظر اندازه معمولاً بيشتر از يك وعده غذاي خانگي است. طرفداران پر و پا قرص فستفودها افرادي هستند كه چربي دور كبدشان را فراگرفته پس طبيعي است كه خيلي ديرتر از افراد معمولي احساس سيري كنند! ضعف سيستم ايمني بدن، آرتروز، نازايي، سوءتغذيه، بيماريهاي حاد دستگاه گوارش، آلرژي، اختلال در دستگاه عصبي، سكته مغزي و كبد چرب كه درماني ندارد از كمترين عوارض مصرف فستفودهاست. بماند از اينكه بزرگترين آفت اين نوع غذاها خوابآلودگي و خمودگي است يعني شما شادابي و سرزندگيتان را براي مدت طولاني در زمان مصرف كوتاه اين نوع غذاها از دست ميدهيد. خوردن فستفودها در طولاني مدت باعث اضافه وزن شده و مصرف بيش از يك بار در هفته سبب ايجاد چاقي به خصوص چاقيهاي موضعي در نواحي شكم و پهلوها ميشود.
بيماريهاي قلبي عروقي از عوارض شايع فستفودهاست. خوردن اين نوع غذاها افراد را چاق ميكند و در نتيجه حمله قلبي را به شدت افزايش ميدهد. از جمله بيماريهاي صعبالعلاجي كه با مصرف فستفودها براي افراد پيش ميآيد، ديابت نوع دوم است و مصرف زياد غذاهاي آماده، سوسيس و كالباس عامل مستقلي براي ابتلا به ديابت است. بيشتر غذاهاي آماده حاضر از نظر نمك، بسيار بالاتر ازحد استاندارد است كه باعث بروز فشارخون در مصرفكنندگان ميشود. اختلالات كيسه صفرا، سنگ صفرا، بلوغ زودرس در دختران، پايين آمدن بهره هوشي كودكان و ايجاد انواع بيماريهاي سرطاني مانند سرطان دستگاه گوارش، روده، معده، پروستات، پانكراس، سينه و ريه از ديگر عوارض مصرف اين نوع غذاهاست. وجود تركيبات نيتريت و نيترات به دليل واكنش و تركيب احتمالي نيتريت با آمينها عامل اصلي سرطانزا بودن فستفودهاست. خطر سرطانزا بودن فستفودها آنقدر جدي است كه فستفودها پس از سيگار، دومين عامل ايجاد سرطان شناخته ميشوند و كارشناسان تخمين ميزنند با گسترش روزافزون مصرف فستفودها احتمالاً تا 20 سال آينده رتبه اول ايجاد سرطان را به خود اختصاص دهند.
يك لقمه اعتياد با طعم ماري جوانا
در ظاهر غذا سفارش ميدهيد و با خودتان فكر ميكنيد كه داريد فستفود ميخوريد اما غافل هستيد كه در پوشش همبرگر و پيتزا لقمه لقمه افسردگي و اعتياد ميبلعيد! مصرف مواد غذايي چرب موجود در فستفودها در بدن باعث توليد مواد شيميايي با نام آندوكانابيونيد ميشود. تأثير اين مولكولها شباهت بسيار زيادي به اثرات ماريجوانا دارد، روي سيستم عصبي تأثير ميگذارد و احساس غم و اضطراب را به صورت مقطعي از بين ميبرد. جالب اين است كه اعتياد به فستفود نيز از مادر به فرزند در دوران بارداري منتقل ميشود و مادراني كه علاقه زيادي به خوردن غذاهاي آماده دارند، مغز كودك متولد نشدهشان را به شكلي برنامهريزي ميكنند كه آنها هم در آينده به مصرف اين نوع غذاها معتاد ميشوند.
نكته قابل توجه ديگر اين است كه غذاهاي خوشمزه فستفودي ميتواند به اندازه هروئين اعتيادآور باشد و مغز ممكن است به شيوهاي يكسان به فستفود و مواد مخدر واكنش نشان دهد. اين عوارض به اينجا ختم نميشود و با مصرف فستفود خطر افسردگي مزمن افراد زياد ميشود.
با گفتن همه اين موارد نميتوان از اين غذاهاي لذيذ گذشت ولي ميتوان ترجيحاً براي فرار از اين عوارض جبرانناپذير، غذاهاي سوخاري و گوشتهاي سفيد را انتخاب كرده و آنها را بدون سس، پنير و نوشابههاي گازدار مصرف كرد. هميشه در كنار خوردن فستفود از سبزيجات خام، منابع ويتامين C مانند فلفل دلمهاي، هويج، گوجهفرنگي و ذرت پخته و كاهو هم استفاده كنيد تا ضرر كمتري ببينيد.
