مجرمان براي دنبال كردن اهداف مجرمانه خود تلاش ميكنند. وفور اين افراد در زندان نشان ميدهد كه بسترهاي بسياري براي وقوع جرم در جامعه در جريان است. بسياري از اين افراد مجرمان سابقهدار هستند كه راهكارهاي پيشبيني شده در قانون نتوانسته آنها را به عنوان افراد سالمي به جامعه بازگرداند. تعامل با رسانه براي پيشگيري از بروز جرم، تعامل پليس با رسانه و موضوعاتي كه به آن اشاره شد، همواره در رسانهها به آن پرداخته و درباره آن بحث ميشود. در اين گفتار اين بحث را در گفت و گو با قاضي محمدشهرياري، بازپرس ويژه قتل تهران، دكتر بهرام بيات، جامعه شناس، استاد دانشگاه و جانشين سابق معاونت اجتماعي ناجا، دكتر فربد فدايي، روانپزشك و مدير گروه روانپزشكي دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي و مدرس روانپزشكي كيفري دانشكده حقوق دانشگاه تهران بازكاوي كردهايم. بخش پاياني اين گفتار در پي ميآيد.
يك فرصت مناسب
دكتر بيات درباره نقش پليس در تعامل با رسانه براي پيشگيري از وقوع جرم ميگويد: «معمولاً در كشورهاي پيشرفته پليس به عنوان يك فرصت به رسانه نگاه ميكند و بايد اين وضع هم در پليس ما به وجود آيد. معمولاً ذهنيت پليس اين است كه رسانه در اين بحثها دخالت نكند. در انگلستان براي دستگيري يك قاتل فراري خشن، پليس از طريق رسانه از مردم كمك ميخواهد و جالب است كه همه كارآگاه ميشوند و به شدت پليس را ياري ميكنند اما در پليس ما اين نگاه مزاحمي به رسانه است در حالي كه رسانه ميتواند همكار خوبي براي پليس باشد.
وضعيت تعامل كنوني
دكتر بيات درباره وضعيت تعامل كنوني بين پليس و رسانه معتقد است: «اين بحث دوطرفه است. اگر بگوييم پليس به رسانه اعتماد ندارد، از طرف ديگر هم ميشود گفت رسانه هم به پليس اعتماد ندارد. در بعضي از كشورها پليس احساس ميكند خبرنگاران، همكاران و دستياران پليس هستند در حالي كه ما اكنون وضعيت مناسبي نداريم.» وي ادامه ميدهد: «به باور من پليس هر چقدر در اين زمينه هزينه كند به نظر من سرمايهگذاري است و همچنين خود رسانه اگر بخواهد وظايف خود را انجام دهد بايد با پليس تعامل خوبي داشته باشد.»
ورود رسانه باعث پيشگيري از وقوع جرم ميشود
انعكاس اخبار جنايي همواره مخالفان و موافقاني داشته است. دكتر بيات بر اين باور است: «اين دو ديدگاه متفاوت است و هر كدام استدلالهاي خاص خودشان را دارند. يك نظريه ميگويد، اگر رسانه وارد شود و شگردها آموزش داده شود باعث تشديد احساس ناامني، ترويج بزهكاري و تشويق افراد مستعد به ارتكاب جرم ميشود و وقوع جرم را امري عادي و طبيعي نشان ميدهند. در نتيجه اجتماع پس از مدتي به اين زشتيها عادت ميكند و زمينه سقوط برخي ارزشها و هنجارهاي اجتماعي را فراهم ميسازد. اما واقعيت اين است كه ما در عصر ارتباطات زندگي ميكنيم. اگر 20 سال پيش اين نظريه قابل قبول بود اما اكنون نميشود جلوي اطلاعات را گرفت و بهتر است اصل موضوع را بپذيريم و بيايم پشت سر اين ديدگاهي كه معتقد است ورود رسانه باعث ارتقاي پيشگيري از وقوع جرم ميشود.»
لزوم اعتماد به رسانه
دكتر بيات با تأكيد بر زمينه پيشگيري از وقوع جرم ميگويد: «ولي واقعيت اين است كه در سياستها و جهت گيريهاي كلان هنوز ما نپذيرفتيم كه اصل بر پيشگيري است، بلكه پيشگيري را هزينه ميبينيم نه سرمايهگذاري. از آن طرف نقش رسانه فوقالعاده جدي است و همكاري و تعامل با رسانه ميتواند در پيشگيري از جرم معجزه كند. رسانهها به علت داشتن نقش آموزشي ميتوانند به شهروندان در زمينه پيشگيري از جرم كمك كنند. از همين رو صفحه حوادث اگر كمي از زردنگاري بكاهد و از نظرات كارشناسان استفاده كند ميتواند نقش بسزايي در اين موضوع داشته باشد.
تعامل پليس با رسانه
دكتر فدايي درباره جايگاه پليس در تعامل با رسانهها ميگويد: «پليس بايد روشهاي ارتكاب جرم را كه ميتواند مردم را آگاه و محافظت كند، در اختيار رسانهها بگذارد. البته نبايد به صورت تبليغات مستقيم باشد و اسمي از پليس به ميان بيايد، چون نتيجه عكس ميدهد. بلكه بايد اين روشها از طرف كارشناسان در اختيار رسانهها قرار بگيرد. من معتقدم خبرنگاران بايد با پليس ارتباط داشته باشند. خبرنگار بايد در صحنه جرم و جنايت حاضر باشد تا تصوير درستي ارائه دهد نه اينكه پليس خبرهاي گزينشي را از بالا ارسال كند. اگر قرار است رسانهها يك ركن باشند، در اركان يك نظام حكومتي شايسته، بايد اجازه داشته باشند خودشان به اخبار دسترسي پيدا كنند نه اخبار از بالا برسد و اين مربوط به نظامهايي مانند اتحاد شوروي يا نظام فاشيست امريكا است كه عملاً از بالا هدايت ميكنند.»
درباره صفحه حوادث
دكتر فدايي درباره صفحه حوادث روزنامهها ميگويد: «هدف اين صفحه بايد آگاهيسازي عمومي باشد. اينكه چه اقداماتي انجام دهند كه كمتر در معرض قرباني شدن از سوي مجرمان قرار گيرند. توصيههاي پيشگيري پليسي هم كه از طريق راديو و تلويزين پخش ميشود كار خوبي است اما قصهپردازي درباره پليس و غيره هيچ فايده پيشگيرانهاي ندارد و فقط اين پندار غلط را بهوجود ميآورد كه سطح جرم و جنايت در كشور خيلي بالا است.»
دكتر فدايي در پاسخ به ديدگاه افرادي كه معتقدند انتشار اخبار حوادث باعث از بين رفتن قبح جرائم ميشود، ميگويد: «اين اثر در رسانههاي تصويري وجود دارد اما در رسانههاي مكتوب اين تأثير وجود ندارد، چون مردمي كه روزنامه ميخوانند اكثراً آدمهاي فرهيخته و تحصيلكردهاي هستند كه با خواندن اخبار جنايت نه تنها تمايل به آن پيدا نميكنند بلكه بيشتر از آن بيزار ميشوند.»
