اين روزها كه دانشآموزان و دانشجويان در تب و تاب درس و امتحانند، بازار سياه داروهايي همچون ريتالين نيز گرم شده و افرادي كه ميخواهند ره درس خواندن در طول يك ترم را يك شبه جبران كنند، براي ميانبر زدن و بيدار ماندن در شب امتحان، چنين نسخهاي براي خود ميپيچند در حالي كه اين دارو بيشتر از آنكه دانشمند بسازد، معتاد ميسازد.
ريتالين يكي از معروفترين داروهايي است كه برخي جواناني كه براي قبولي در امتحانات يا گرفتن نمرات خوب به دنبال معجزه ميگردند از اين دارو استفاده ميكنند؛ دارويي كه به گفته معاون اسبق برنامهريزي اداره كل داروي وزارت بهداشت اختلالات خواب، اختلالات حافظه كوتاهمدت، خستگي مفرط و وابستگي فكري و بدني در افراد ايجاد ميكند.
دارويي با آثار دوگانه؛معجزه در كودكان اعتياد در بزرگسالان
چند سالي ميشود كه ريتالين و برخي ديگر از داروها پايشان به بساط شب امتحان دانشآموزان و دانشجويان باز شده و چالشهاي تازهاي را گريبانگير جوانان جامعه كرده است اما هميشه وقتي ميخواهيم از ميانبر به مقصد برسيم بايد خود را آماده كنيم تا در ازاي اين زودتر رسيدن، هزينههايي را هم پرداخت كنيم. دانشآموزان و دانشجوياني هم كه درس خواندن را به شب امتحان موكول ميكنند، براي قبولي در امتحان ناگزيرند لااقل يك شب را درس بخوانند و به همين خاطر هم هست كه مصرف ريتالين يا ديگر داروهاي خطرناك و اعتيادآور را به يكديگر توصيه ميكنند.
دكتر مجتبي بوربور درباره عوارض مصرف اين دارو به «جوان» ميگويد: هر دارويي كه مكانيسم عملش با اثرگذاري روي سيستم عصبي مركزي باشد، عوارض مخرب خود را نيز روي همين سيستم ميگذارد. به همين خاطر هم هست كه با مصرف قرص ريتالين افراد دچار اختلالات خواب و اختلال در حافظه كوتاهمدت ميشوند. بنا به تأكيد اين داروساز خستگي مفرط و وابستگي فكري و وابستگي بدني نيز از عوارض ديگري است كه پس از پايان اثر دارو در بدن فرد ايجاد ميشود.
به گفته معاون اسبق برنامهريزي اداره كل داروي وزارت بهداشت، ريتالين داراي اثرهاي دوگانهاي است؛ اين دارو براي درمان كودكان بيش فعال بسيار مفيد است اما در بزرگسالان اثرات هايپراكتيويتي دارد و در واقع آنها را بيش فعال ميكند. مهمترين عارضه اين دارو ايجاد اعتياد و وابستگي در افراد مصرفكننده است. بوربور درباره مكانيسم ايجاد اين وابستگي اين چنين توضيح ميدهد: وقتي دانشآموز يا دانشجو يك بار از اين دارو استفاده كرد تا بتواند شب بيدار بماند از نظر روحي به آن وابسته ميشود و دفعات بعد هم مجبور ميشود از اين دارو استفاده كند.
افزايش قدرت حافظه با مصرف قرص شايعه است
عباس عزيزخاني روانشناس هم با مضر خواندن مصرف داروهاي شيميايي براي بيداري در شب امتحان تصريح ميكند: مستندات علمي موجود، شايعاتي را كه ميگويد اين قرصها سبب افزايش قدرت حافظه ميشود، رد ميكند. بنا به تأكيد وي اين قرصها فقط سبب كمشدن زمان خواب ميشود و در درازمدت بسيار مضر است به گونهاي مصرف آن به هيچ عنوان توصيه نميشود، زيرا اين قرصهاي شيميايي، اعتيادآور هستند.
اختلالات اضطرابي محصول دوپينگ شب امتحاني
مواد دوپينگي شب امتحان اما فقط به قرصهاي ريتالين محدود نميشود. به گفته بوربور، نوشابههاي انرژي زا، قرصها و آدامسهاي كافئيندار و حتي مصرف زياد قهوه از جمله موادي هستند كه مصرف افراطي آنها در شرايط خاص مانند شب امتحان، ممكن است به بيدار ماندن افراد كمك كند اما از يك طرف در افراد ايجاد وابستگي ميكند و از سوي ديگر منجر به بروز اختلالات اضطرابي ميشود.
سرنخ اين ماجرا هم در بازار سياه !
مهمترين مطلب در مواجهه با مصرف خارج از عرف داروهايي همچون ريتالين، اين است كه اين دارو چگونه در اختيار يك دانشآموز يا دانشجو قرار ميگيرد؟ معاون اسبق برنامهريزي اداره كل داروي وزارت بهداشت در پاسخ به اين سؤال كه آيا ريتالين جزو داروهاي بدون نسخه است؟ پاسخ ميدهد: اين دارو نه فقط در ايران كه در تمام دنيا جزو داروهاي تحت كنترل است و ضوابط آن رعايت ميشود و هر داروخانهاي اين دارو را ندارد كه بخواهد در اختيار مراجعهكنندگان قرار دهد. بوربور درباره چگونگي رسيدن اين دارو به دست جوانان دانشآموز يا دانشجو به شبكههاي غير مجاز توزيع يا بازار سياه اشاره ميكند. بنا به تأكيد وي كساني كه در بازار سياه دارو براي خود كاسبي دارند، راههاي خارج كردن داروهاي اينچنيني را از شبكههاي دارويي نيز بلدند. اين داروساز تصريح ميكند: به طور نمونه خيلي وقتها افراد ميدانند كه اين دارو براي درمان كودكان بيش فعال تجويز ميشود و گاهي وقتها با نسخهسازي و روشهاي اينچنيني دارو وارد بازار سياه ميشود و به دست دانشآموز يا دانشجو ميرسد.
خواب كافي؛ دوپينگي سالم براي يادگيري بهتر
اين متخصص دارويي در توصيهاي به دانشآموزان و دانشجويان تأكيد كرد: كنكور هم برشي از زندگي ماست بنابراين اگر جوانان رفتار متعادلي داشته باشند و در زمان مناسب درس بخوانند، ورزش كنند و تغذيه خوبي داشته باشند، موفق خواهند بود. وي با اشاره به اهميت خواب در افزايش قدرت يادگيري خاطر نشان ميكند: بدن انسان براي داشتن يك راندمان عملكرد خوب به 6تا 8 ساعت خواب نياز دارد و در غير اين صورت يك جاي كارمان ميلنگد.
