جوانآنلاين: دو انفجار تروريستي در روسيه آن هم در آستانه سال نو ميلادي واكنشهاي بسياري در پي داشت. حمايت دولت روسيه از بشار اسد و نزديكي با ايران باعث شد بسياري از كارشناسان عربستان و آمريكا را عامل اين جنايت بدانند و اين در حالي است كه پوتين نيز عربستان را به عنوان يك تروريست معرفي ميكند. ناصر نوبري، سفير ايران در شوروي سابق و كارشناس مسائل بينالملل در گفتوگو با «جوانآنلاين» در اين خصوص به بيان مواضعش پرداخت.
به نظر جنابعالی حملات تروریستی در روسیه، آن هم در آستانه سال نو میلادی متأثر از چه مسائلی است؟
منطقه جنوب روسیه اعم از چچن و اینگوش و داغستان و ... مسلماننشین است و عمدتاً مسلمانانی متعصب و سلحشور هستند. بطوری که کاملاً قالب و محتوای دینی خود را در تمام اعصار و دوران تزار و کمونیسم و بعد از آن حفظ کردهاند، البته عمدتاً مسلمانان سنی هستند اما سنی دوستدار اهل بیت بوده و از نوع وهابی و تکفیری نیستند. این مناطق عمدتاً اسلام خود را از ایران گرفتهاند و لذا از نوع سنی ایرانی هستند تا نوع وهابی عربستانی، تقریباً تمام مردم این مناطق آرزوی خودمختاری و استقلال دارند و این علاقه ذاتی است و تحولات نمیتواند این سرشت ذاتی آنها را حذف كند. مردم این مناطق به سرکوب شدن و جوشش دوباره عادت کردهاند و این هم جزو عادات و فرهنگ زندگی تاریخی آنها شده است.
اساساً روی کار آمدن پوتین و بالا رفتن معروفیت و مقبولیت وی در بین روسها مرهون توانایی وی در سرکوب و کنترل این مناطق مسلمان نشین در دوره یلتسین بود. ایران به دلیل اهمیتی که به روابط با روسیه قائل است همیشه سعی کرده خود را از تحولات این مناطق دور نگه دارد و بی طرف بماند. اما با توجه به استراتژی آمریکا در تضعیف و تجزیه روسیه، این منطقه که بالقوه همیشه آبستن بحران است، در این اواخر مورد توجه ویژه و بیش از پیش آمریکا و متحدینش قرار گرفته است. هرازگاهی بالا رفتن تنش و خشونت در روسیه توسط گروههایی که از این مناطق هدایت میشوند جدید نیست و در گذشته هم تکرار شده است، لذا با توجه به مجموعهی نکاتی که ذکر کردم، این وقایع لزوماً نمیتواند در ارتباط مستقیم با مواضع روسیه در سوریه باشد. البته باید توجه داشت که در هر حال رشد جریانات خشونتگرا در منطقه و در جهان عملاً موجب فعالتر شدن بحرانها در مناطق بحران خیز نیز میشود.
آیا ممکن است آمریکا در این انفجارات نقش مستقیم داشته باشد؟
سال گذشته دو برادر و جوان مسلمان چچنی انفجار مهیبی را در بین انبوه راه پیمانان آمریکایی ایجاد کردند. بیوگرافی آنها نشان داد که آمریکاییها براساس یک استراتژی درازمدت سعی میکنند جوانان مسلمان جنوب روسیه را به آمریکا ببرند و در حال سرمایهگذاری درازمدت روی آنها هستند. این دو برادر نیز پس از آموزشهایی که در آمریکا دیده و پرورش یافته بودند مانند القاعده که پرورده آمریکا هستند ولی علیه آمریکا عمل کردند یا با هدایت و پیش دستی از سوی طرف مقابل، بجای اقدام در روسیه در آمریکا اقدام کردند. اتفاقات اخیر در روسیه میتواند نوعی واکنش از سوی آمریکاییها بر آن عملیات باشد.
وظیفه دولتهای منطقه در قبال این حملات تروریستی در روسیه چیست؟
رشد جریانات خشونتگرا در جهان و منطقه در درازمدت به نفع هیچ کشوری نیست و با توجه به رشد جریان اطلاعات و آگاهی در جهان، عناصری که برای خشونت پرورده میشوند لزوماً تا آخر در جهت اهداف سازندگانشان نمیمانند بنابراین خردورزی و دوراندیشی دولتها ایجاب میکند که همگی با هرگونه جریان تروریستی و خشونتگرا مقابله كنند.
نقش عربستان را در این حملات تروریستی چگونه ارزیابی می کنید؟
همانطور که گفتم نوع اسلام در این مناطق لزوماً با نوع ایدئولوژی عربستان مطابقت ندارد و بحران در این مناطق حتی قبل از موجودیت کنونی عربستان نیز وجود داشته، اما به نظر میرسد، حاکمان کنونی عربستان به دلیل احساس خطر نسبت به موجودیت و بقاء خود، مدتی است میانه روی را کنار گذاشته و حامی جریانات افراطی و تروریستی شدهاند. آنها تلاش دارند با پولهای نفتی خود و در حمایت و کمک به استراتژی آمریکا در این مناطق، جریان خشونت را دامن بزنند و با توجه به زمینههای بالقوه موجود در این مناطق نفوذ خود را بالا ببرند و نوع اسلام این مناطق را به اسلام وهابی تکفیری متحول كنند.
آینده این حملات تروریستی را چگونه پیش بینی میکنید؟
آینده تحولات در این مناطق بستگی به درایت پوتین دارد، وی در سالهای گذشته دور با سرکوبی مسلمانان جنوب روسیه روی کار آمد اما این بار ممکن است با اتخاذ همان روش و سرکوب مسلمانان جنوب روسیه نتیجه معکوس شود، امروز شرایط منطقه و جهان و به ویژه جهان اسلام کاملاً با آن دوره متفاوت شده است. یک اشتباه ممکن است منطقه را به آتش بکشد، بشار اسد در سوریه از مدل سی سال پیش پدر خود تقلید کرد و با آغاز اولین تظاهرات مسالمت جویانه در سوریه آنها را شدیداً سرکوب کرد، بنده در همان ابتدا طی یک مناظره با سفیر سوریه در حضور رسانهها علناً هشدار دادم که دولت سوریه باید با تظاهرات سازگاری کند و نه سرکوب و تصریح کردم که روش سرکوبگرانهی پدر اسد دیگر در شرایط کنونی منطقه و جهان نتیجه نمیدهد. البته آنها توجه نکردند و امروز دولت سوریه نه باخواسته مسالمت جویانه مردم خود بلکه با جنگ گروههای تروریستی خارجی افراطی تکفیری و وهابی مواجه است که دیگر این بحران راه حل سوری ـ سوری ندارد. آقای اسد اخیراً به اشتباه روش خود در برخورد با تظاهرات مسالمت جویانه اولیه مردم سوریه اعتراف کرده ولی اکنون دیگر دیر شده است.
آقای پوتین نیز باید توجه کند که چه بخواهد و چه نخواهد آمریکا و متحدین جهانی و منطقهاش به این مناطق چشم دوختهاند و نمیتواند با تهدید اتمی مخالفین در دکترین دفاعی امنیتی خود بحران را در شرایط حاد در این مناطق کنترل کند. به نظر من هنوز فرصت باقی است و تا دیر نشده آقای پوتین باید استراتژی جدیدی در این مناطق اتخاذ كند. این استراتژی باید دارای دو محور باشد، محور اول اینکه به طور جدی و نه تصنعی با خواستهای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی این مناطق همراهی كند و یک خودمختاری همه جانبه و کاملاٌ واقعی در این مناطق ایجاد کند. محور دوم آنست که باید مردم مسلمان این مناطق را از انزوا خارج كند، زیرا در شرایط کنونی جهان و منطقه نمیتوان ملتها را در انزوا نگه داشت، اگر ما راهی برای ارتباط و تنفس مردم باز نکنیم، رقبا و دشمنان این کار را خواهند کرد و شرایط کنونی جهان این امکان را به رقبا میدهد. روسیه باید از ایران درخواست کمک و همکاری كند و راه ایران را برای ورود به این مناطق و همکاری با مسلمانان آنجا باز كند.
همانطور که گفتم اسلام این مناطق بالقوه از نوع سنی ایرانی است و این امکان بالقوه ارزشمند و استراتژیکی است. البته اگر غفلت شود در طول زمان و در فشار و انزوا از یک طرف و حمایت و پول عربستان در کریدور آمریکا از طرف دیگر میتواند موجب تحول ایدئولوژیک به سوی اسلام سنی از نوع افراطی تکفیری و وهابی بین اکثریت مسلمان این مناطق شود.
