تازه در مقايسه آن خاطرات با تجربههاي بچههاي امروز بود كه فهميدم تا چه اندازه ما نسل قديم با اين نسل تجربههاي متفاوت و صدالبته متضادي داريم!
خاطرم هست بدترين بخش درمان زمان ما برميگشت به وقتي كه ميخواستيم همراه مامان به دندانپزشكي برويم. تصور يك آقاي دكتر خشن يا يك خانم دكتر عصبي در لباس سفيد و انبر به دست كه تنها راه درماني كه به ذهنش ميرسيد كشيدن دندان بود جزو بدترين كابوسهاي زندگي من و خواهرم بود. مطمئناً به همين خاطر هم بود كه در همان سالهاي كودكي يا نوجواني از شب تا صبح و از صبح تا شب دندان درد را تحمل ميكرديم اما دم نميزديم.
من و خواهرم ميدانستيم اگر در اوج خوش شانسي باشيم و دكتر خوبي به پستمان بخورد باز فضاي دلهرهآور درمانگاه و وسايل پزشكي خشن ناخودآگاه احساس ترس را در وجودمان ايجاد ميكرد اما وقتي كه ديگر كارد به استخوانمان ميرسيد ديگر چارهاي نداشتيم و بايد ميپذيرفتيم كه دكتر همين است و درمانگاه هم همين و ما ناچاريم!
نميدانم اين خاطرات وحشتناك و اين ترسهاي از دندانپزشكي چقدر با ما همراه بود تا چه سالهايي با ما ماند كه امروز ديگر هم قد و قواره خود ما نسل قبل شده است. باز جاي شكرش باقي است كه اوضاع بدتر از اين نبود كه اگر ميشد چه فاجعهاي بود.
همه اين ترسها و خاطرات را يادآوري كردم تا به يك نكته مهم برسم. نميدانم تا چه اندازه با حرفم موافق هستيد اما بچههاي دهه 60 هم خودمان تجربه كرديم هم از نسل قبل از خودمان شنيديم كه براي درمان بچهها ارزش قائل نميشدند. يعني در واقع كادر درماني، پزشكان و نظاير آن اينطور فكر ميكردند چون بچهها جزو مشتريهاي هر از چندگاهي هستند و خيلي كار معاينه و معالجهشان طول نميكشد پس برنامهريزي كردن و تغييرات اساسي دادن خيلي هم به درد نميخورد.
اما اين سالهاي اخير زمزمهها و خبرهاي متفاوتي در مورد مسائل مرتبط با كودكان ميشنوم كه براي خودم هم اين همه تغيير ناگهاني جالب است. از تغيير سبك كاسبي در مورد پيرايش و لباس كودكان گرفته تا مراكز درماني يا بخشهاي مخصوص ويژه كودكان همه و همه تنها نمونهاي كوچك از بخش مهم و وسيع تغييرات در زمينه كودكان بوده است.
يكي از اين نمونهها مراكز درماني به ويژه دندانپزشكي ويژه كودكان است كه حضور، راحتي، آرامش و آزادي عمل كودكان در اين مراكز بيش از هر چيز ديگري به چشم ميآيد اما سؤال اساسي اين است كه چرا؟ مگر در اين مراكز چه خدمات ويژهاي به كودكان ارائه ميدهند كه تا اين اندازه شوق كودكان را در برگرفته است؟! دقيقترين جواب اين سؤالها در دست مادران و كودكاني است كه براي چندمين بار اين مراكز درماني مخصوص را انتخاب كردهاند. به همين دليل بود كه تصميم گرفتم چند ساعتي را براي رسيدن به جواب همه سؤالهايم راهي اين مراكز درماني كودكان شوم.
هزينههاي برابر مهمترين ويژگي است
راضيه واحدي، مادر كودك 7 ساله
طبيعي است كه هر جايي بخواهم كودكم را ببرم اما ببينم كه از فضا يا پرسنل ناراحت است و اشك ميريزد ترجيح ميدهم سريع از آن فضا خارج شوم. اين اتفاق ممكن است براي همه مادران هم رخ دهد چون اغلب بچهها نسبت به فضاي آرايشگاه و درمانگاه چه بخش تزريقات و چه بخش دندانپزشكي ترس دارند، گريه ميكنند ما هم كه طاقت ديدن اشكهايشان را نداريم به ناچار كار را نصفه و نيمه رها ميكنيم.
خب طبيعي است كه من هم در انتخابهايم اولويت را بر راحتي فرزندم بگذارم و مطمئناً ميزان هزينهها هم برايم مهم است.
روز اولي كه تصميم گرفتم فرزندم را براي معاينه به دندانپزشكي ببرم براساس فكر غلطم تصميم گرفتم به يكي از مراكز طرف قرارداد با بيمه همسرم بروم. متأسفانه نه تنها فضاي خوبي براي درمان كودكان وجود نداشت بلكه پزشكان هم از تخصص كافي براي درمان كودكان برخوردار نبودند. به پيشنهاد خواهرم تصميم گرفتم يك مركز جامع درمان ويژه كودكان انتخاب كنم. اگرچه ابتدا از ميزان هزينهها نگران بودم اما بعد از مراجعه متوجه شدم مهمترين ويژگي اين مراكز يكسان بودن هزينههاي درماني آنهاست.
يكي از ويژگيهاي مراكز دندانپزشكي ويژه كودكان اين است كه هزينه جلسه اول ويزيت كاملاً رايگان است. در واقع پزشكان ترجيح ميدهند جلسه اول را به معاشرت، بازي و پاسخ دادن به حس كنجكاوي بچهها بگذرانند تا گرفتن پول ويزيت و درماني كه ممكن است ديگر بچهها را در آن مركز نبينند.
در واقع من تصور ميكنم پزشك با خودش فكر ميكند كه گرفتن هزينه ويزيت جلسه اولي كه ممكن است به خاطر ترس جلسه آخر باشد مهمتر است يا حفظ يك مشتري كودك ثابت؟ طبيعي است كه تلاش ميكند حتي با حذف هزينههاي روز كودك بيمار را راضي نگه دارد.
مثلاً جلسه اول مراجعه من متوجه شدم كه كمي از نگراني پسرم با ورود به فضاي درماني و ديدن نقاشيهاي جذاب از بين رفت. در مرحله بعد وقتي وارد اتاق پزشك شديم من با گفتن اين جمله كه «ببخشيد خانم دكتر من عجله دارم لطفاً كار پسر من را زودتر انجام دهيد» توقع داشتم دندانپزشك سريع دست به كار شود اما دكتر در مقابل حرف من جلو آمد و گفت: من نميتوانم چنين كاري كنم چون ممكن است ترس از دندانپزشكي در وجود پسرتان ماندگار شود.
خانم دكتر جلو آمد دست پسرم را گرفت، كنار يونيت دندانپزشكي برد و به او گفت: من بيمار شما هستم (دكتر روي صندلي نشست و با انگشت دكمههاي كنار صندلي را نشان داد) با اين كليدها صندلي را بالا يا پايين ببر تا بتواني داخل دهان من را كامل ببيني.
بعد هم دكتر آيينه دندانپزشكي را به پسرم داد و گفت: داخل دهانم را نگاه كن ببين دندان سياه ندارم كه پسرم در جواب با خنده گفت: نه. دكتر آيينه را گرفت و گفت: پس بگذار من هم داخل دهان تو را ببينم، اي بابا! يك دندون نصفه نيمه خراب داري اما نگران نباش با هم درستش ميكنيم.
فكر كنم تمام زماني كه دكتر به بازي با پسرم مشغول بود 20 دقيقه هم نكشيد اما نتيجه فوقالعاده بود. چون از آن شب به بعد هر شب پسرم ميپرسيد: مامان ما كي ميريم پيش خانم دكتر؟! و همين پيگيري او به من نشان ميداد كه نه تنها ترسي ندارد بلكه از حضور در دندانپزشكي لذت هم برده است.
به دوستداشتنيهاي بچهها بها ميدهند
حسين جان نثاري، پدر كودك 5 ساله
اگرچه حساسيت من زياد است اما هميشه فكر ميكنم كسي در حوزه مربوط به بچهها موفقتر است كه بتواند برخورد درست و نگاه روانشناسي نسبت به بچهها داشته باشد و اين درست همان چيزي است كه در بسياري از مراكز درماني عادي ناديده گرفته ميشود و در مراكز ويژه كودكان به شدت روي آن تمركز ميشود چون پرسنل نسبت به حساسيتهاي بچهها آموزش ميبينند.
نمونهاش دختر من كافي است كمي در برخورد با او پايتان را كج بگذاريد ديگر محال است با شما ارتباط بگيرد. اين عكسالعملي است كه من هميشه و همه جا نگرانش بوده و هستم و به هيچ وجه هم آن را تأييد نميكنم اما به هرحال ترجيح ميدهم وقتي بزرگتر شد اين ايراد اخلاقياش ر ا رفع كند اما نقطه مثبت و مهم اين مركز درماني كودكان براي من اين بود كه اينجا همه از مستخدم گرفته تا منشي و پزشك ميدانند كه با بچهها چطور بايد رفتار كنند.
نميدانم همه آموزشي در اين زمينه ديدهاند يا نه اما اين رفتارهاي سنجيده آنها براي من بسيار مهم بود. يك روز از پزشك دخترم پرسيدم و او با تأييد حرفم گفت: بله ما پزشكان ويژه كودكان چند ماه بيش از ساير پزشكان آموزش تخصصي ويژه كودكان ميبينيم تا بتوانيم در ارتباطگيري با آنها دچار مشكل نشويم.
حفظ استقلال دخترم براي خودم بسيار مهم است اما آنچه در اين مراكز شاهد آن بودهام بها دادن به چيزي فراتر از خواستههاي ما پدر و مادرهاست. مثلاً در همين دندانپزشكي حتي منشي سعي ميكند از بچههايي كه توانايي صحبت كردن دارند بخواهد تا اسم، فاميل و سنشان را بگويند تا نوبت درمان را هم به نام آنها ثبت كند!
نكته مهم ديگر در مورد اين مراكز آن است كه تصور ميكنم اينجا همه چيز درست متناسب با دوران كودكي بچههاست. ما كه چنين چيزهايي نداشتيم بگذاريد حداقل بچههايمان حتي از يك درمان چند دقيقهاي هم لذت ببرند چه ايرادي دارد وقتي كه در هزينهها هم تفاوت چنداني وجود ندارد؟!
اينجا همه چيز خوب است؛ از عكسهاي رنگي و جذاب روي ديوار، فضاي ويژه نقاشي كردن بچهها، لباسهاي رنگي پرسنل، وسايل دندانپزشكي فان، وجود اسباب بازيهاي زياد و حتي پخش كارتونهاي مورد علاقه بچهها و درست وجود همه اينهاست كه به بچهها انگيزه دوباره آمدن و حتي تحمل درد را ميدهد.
منيره رستگار، مادر كودك 6 ساله
من فكر ميكنم دليل مهم و اصلي كه بچهها اين فضا را دوست دارند وجود ساير بچههاست. ما حتي وقتي پارك هم ميرويم بچهها خود به خود سمت فضايي كه همسن و سالهايشان در حال بازي هستند جذب ميشوند پس طبيعي است يك مركز درماني هرچند كوچك ولي مملو از دوستانشان را به هر جاي ديگري ترجيح دهند. اينجا بچهها با هم آشنا ميشوند و اگر نوبت بعدي معاينهشان با هم باشد اين دوستيها عميقتر و از بچهها به پدر و مادرها هم ميرسد. ناگفته نماند در زمان انتظار هم بزرگترها فرصت همصحبتي و درددل كردن از مشكلات و رفتارهاي كودكانشان را دارند. البته من باز هم فكر ميكنم دليل اصلي اينكه بچهها اين مراكز را دوست دارند به وجود بقيه بچهها آن هم به تعداد زياد باز ميگردد ولي اينكه بقيه بچهها تكتك به چه چيزي در اين مركز علاقه دارند بحث ديگري است. چون مثلاً دختر من به شدت پزشكش را دوست دارد و او را با اسم كوچك صدا ميزند و اگر برايش توضيح ندهم كه او پزشك است و فرزندم بيمار، توقع دارد ما منزل او هم برويم!
همهچيز و همه كس در اختيار بيماران
دكتر محبوبه كشاورز، روانشناس كودكان
عوامل جذبكننده كودكان به دستههاي مختلفي تقسيم ميشوند. قدرت بينايي در بچهها به شدت قوي عمل ميكند و حرف اول را در جذب يا دفع آنها ميزند. به همين دليل است كه دنياي رنگي، فضاهاي شاد و رنگي و لباسهاي رنگ و وارنگ را به شدت دوست دارند.
البته قدرت بينايي بچهها به ديد رنگي آنها محدود نميشود. بچهها حافظه تصويري بسيار قوي دارند. آخرين و اولين برخوردها در يك فضاي خاص و افراد موجود را در ذهنشان به دقت ثبت ميكنند و همين حافظه باعث ميشود گاهي اوقات بدون آنكه بزرگترها بدانند و به شكل كاملاً دروني از يك فضا يا يك فرد خوششان بيايد يا بالعكس از او دوري كنند. بخش مهمي از اين نوع رفتارها در كودكان شباهتي ميان موقعيت جديد و تصاوير قبلي ثبت شده در ذهنشان دارد. بچهها به شدت لبخندها، دست دادنها، بوسيدنها و در موقعيت مقابل اخم كردنها يا دعوا كردنها را به سرعت درك ميكنند و در مقابل واكنش نشان ميدهند. مطمئن باشيد اگر كودكي از شخص يا فضايي آزرده خاطر شود محال است كه با پاي خودش به آن موقعيت بازگردد.
يكي از عوامل موفقيت مراكز ويژه كودكان درك اين نوع حساسيتهاي بچههاست. مدير و پرسنل اين مراكز به شدت بر حافظه و قدرت بينايي بچهها حساس هستند. وجود عروسكها، عكسها، نقاشيها، لباسهاي رنگي و چهرههاي همراه با لبخند و تحسين از مهمترين نكاتي است كه باعث ثبت يك خاطره خوب از چنين مراكزي در ذهن بچهها ميشود.
دنياي بچهها با بازي، نقاشي و سرگرمي عجين شده است شما نميتوانيد از بچه انتظار داشته باشيد زمان نسبتاً طولاني در يك مركز هرچند جذاب بماند بدون آنكه بازي يا سرگرمي داشته باشد. بها دادن و ارزش قائل شدن براي دوستداشتنيهاي بچهها از عوامل تأثيرگذار بعدي بر موفقيت اين مراكز است. پخش انيميشن، وجود اسباب بازيهاي رنگي و فراوان، فضاهاي مخصوص بازي و نقاشي هم يكي از دلايل علاقهمند بودن كودكان به اين مراكز درماني است.
مطمئنم ويژگي بعدي كه ميخواهم به آن اشاره كنم از ديد شما هم مخفي مانده است! دقت كردهايد زمان ورود به مراكز ويژه كودكان چه بويي به مشامتان ميرسد؟ زماني كه به مراكز درماني بزرگترها و بيمارستانها مراجعه ميكنيد چه بويي؟ حس بويايي در كودكان بسيار قوي و ماندگار عمل ميكند به طوري كه اين حس با حافظه تصويريشان رابطه تنگاتنگي دارد يعني با مرور يك بوي آشنا مطمئن باشيد كه جمع خاطرات مربوط به تجربه قبلي با مواجه شدن با همين بو در ذهن كودكتان مرور ميشود.
به همين دليل است كه در مراكز ويژه كودكان معمولاً از خوشبوكنندههاي دوستداشتني آنها مانند بوي وانيل، نارگيل، كاكائو يا اسانس ميوهها استفاده ميشود چون اين بوها در ذهن بچهها تداعيكننده خاطرات خوش مربوط به بستني وانيلي يا ميوهاي خوردن يا تجربه خوردن كاكائوي شيرين است.
