حمیدرضا
نیکوکار[1]
بهاره
همتپور[2]
ورزش به
عنوان پیدهای اجتماعی، در جوامع مدرن امروز جایگاه ویژهای به خود اختصاص داده
است. یکی از رشتههای ورزشی که به دلیل طرفداران بسیاری را به خود جلب کرده،
فوتبال است. تعطیلی کسبوکار و حتی جلسات مهم سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشورهای
مختلف حاکی از اهمیت و هیجان این رشتهی ورزشی است. این ورزش با وجود خلق هیجانات
زیاد، میتواند صحنههای خشونتآمیزی را نیز از سوی هواداران تیمهای مختلف
بیآفریند.
خشونت برخاسته از این رشتهی ورزشی در ادبیات جامعهشناختی، اوباشگری در
فوتبال نامیده شده است. اوباشگری در فوتبال نه تعریف حقوقی دارد و نه مفهومی
جامعهشناختی یا روانشناختی، بلکه مفهومی است که عموم، به ویژه نیروهای پلیس،
سیاستمداران و رسانههای گروهی، برای توصیف اخلال در نظم عمومی از سوی هواداران
فوتبال از آن استفاده میشود. این نوع رفتار از توهینهای لفظی و ژستهای
تهدیدآمیز تا تخریب اموال عمومی، پرتاب چیزها و اقدامات خشنتر مانند درگیری
فیزیکی، برپایی آشوب و حتی قتل را در بر میگیرد.
اوباشگری در فوتبال به طور کلی
به دو دسته تقسیم میشود؛ اوباشگری خودجوش یا بیبرنامه (که معمولا محدود است) که
هواداران تیمهای فوتبال در اثر نتیجهی بازی، برانگیختگی از سوی هواداران تیم
رقیب و یا حتی افراد در شادی پدید میآید؛ نوع دوم اوباشگری سازمانیافته است که
خشونت حاصل از آن عمدی و از پیش برنامهریزی شده است. اوباشگری سازمانیافته در
فوتبال معمولا علیه دیگر اوباشها صورت میگیرد و از اینرو قربانیان،
به ندرت رهگذران بیتقصیر هستند؛ اما اوباشگری خودجوش، به دلیل ماهیت آشفتهی
خود، به احتمال زیاد افراد بیگناهی محسوب میشوند.
بریتانیا
یا به طور خاص، انگلستان، به عنوان کشوری شناخته شده عنوان پیشگام مشکلات زیاد در
زمینهی اوباشگیری است. از اینرو اوباشگری در فوتبال به عنوان «بیماری انگلیسی» نیز شناخته
میشود. اما باید بان داشت که این پدیده، یک معضل جهانی است؛ چرا که دیگر نه تنها
در سطح اروپا، بلکه در جنوب آمریکا و نیز آفریقا و شاهد رخدادهای فاجعهآمیزی چون
حادثهی استادیوم هیسل که منتج به مرگ 39 هوادار تیم فوتبال یوونتوس شد و یا
درگیری دو تیم آفریقایی که کشته شدن 77 هوادار را رقم زد تنها بخشی از آسیبهای جسمانی
حاصل از این پدیده است. با این وجود، دولتهای مختلف تدابیر پیشگیرانه مختلفی جهت
کاهش چنین رخدادی بهکار بردهاند.
راهبردهای ابتدایی عموما تعلیق و یا لغو بازیهای
مختلف و یا حتی لیگ را به همراه داشت. شهرت بد اوباش فوتبالی انگلیس، باعث شد که
این کشور تدابیری چون احکام کیفری بازدارنده، بهکارگیری دوربینهای مداربسته و
پایگاه های الکترونیک جهت کنترل خشونت در فوتبال را به کار بسته است. از دیگر
راهبردهای پیشگیرانه که برخی از کشورها آن را بهکار گرفتهاند افزایش اختبارات
پلیس جهت ممنوع ساختن هواداران دردسر زا در استادیوم و یا حتی درخواست ممنوعالخروج
کردن آنها (زمانی که تیم محبوب در کشور دیگری میخواهد بازی کند) از دادگاه است.
استفاده از ماموارن مخفی به همراه دوربینهای دستی برای ضبط اوباشگریها و
استفاده از فیلم ضبط شده در فرایند کیفری از دیگر تدابیری است که مورد استفاده
قرار میگیرد. امروزه به دلیل ابعاد گسترهی این پدیده، بسیاری از سازمان و
نهادهای مختلف پلیسی و فدراسیونهای فوتبال در سراسر اروپا به تبادل اطلاعات سریع
در راستای راهبردهای موثر پیشگیرانه همچون طراحی امنتر ورزشگاه و نیز آموزش روشهای
تامین امنیت و کنترل جمعیت به ماموران ورزشگاه میپردازند.
[1] دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی
[2] کارشناس ارشد علوم اجتماعی، مدرس دانشگاه
