آمار اعتياد در كشورمان آنقدر بالا هست كه نگرانكننده باشد به خصوص آنكه رشد اين معضل از ضرباهنگ رشد جمعيت كشور هم پيش گرفته و به گفته مدير كل دفتر سلامت رواني و اعتياد وزارت بهداشت، از هر 100 نفر معتادي كه به سمت درمان اعتياد ميروند، 95 درصد به مصرف دوباره روي ميآورند و پس از سوانح رانندگي، بيماريهاي قلبي و ريوي، چهارمين رتبه از لحاظ بار مالي به نظام سلامت وارد ميكند.
مناظره «علت عدم ريشه كني مواد مخدر» با حضور نمايندگاني از ستاد مبارزه با مواد مخدر، پليس مبارزه با مواد مخدر، قوه قضائيه و سازمان بهزيستي برگزار شد تا هر كدام از اين افراد از نگاه خود به اين پديده نگاه و آن را بررسي كنند. چرا با همه مداخلات انجام شده در موضوع اعتياد، همچنان اين موضوع ادامه دارد و مسئله روز است؟ اين مهمترين سؤالي است كه در اين حوزه مطرح ميشود و هر يك از مسئولان پاسخي متفاوت به آن داشتند.
اعتياد نشانهاي از ناكارآمدي مديريت در جامعه
احمد حاجبي، مدير كل دفتر سلامت رواني و اعتياد وزارت بهداشت اعتياد را يك نگراني و تهديد عمومي براي جامعه دانست. به باور وي از آنجايي كه پديده اعتياد با ارزشهاي عام جامعه متعارض است، پس يك آسيب اجتماعي به شمار ميرود. همچنين اعتياد نشاندهنده ضرورت و اصلاح در سياستهاي اجتماعي و اقتصادي را نشان ميدهد و جامعهشناسان معتقدند وجود اعتياد ناشي از نوعي نابساماني و ناكارآمدي مديريت در جامعه است و عوامل متعددي از جمله عوامل فردي، اجتماعي، محيطي و خانوادگي عامل اصلي بروز اين پديده شوم اثر گذارند كه «فقر» يكي از عوامل اجتماعي در اين زمينه محسوب ميشود.
به گفته حاجبي، در حال حاضر يكي از آسيبپذيرترين مخاطبان مواد مخدر به ويژه شيشه، بانواني هستند كه به توصيه آرايشگران در آرايشگاهها از اين مواد براي لاغري استفاده ميكنند؛ شايد اين مواد بتواند در مدت كوتاهي فرد را لاغر كند اما اين لاغري بيمارگونه بوده و مقدار بسيار كمي شيشه كافي است تا فرد معتاد شود.
اعتياد راهي بيبازگشت براي 95 درصد از افراد
دانشيار دانشگاه علوم پزشكي ايران با تأكيد بر غفلت از شعار «پيشگيري بهتر از درمان است» تصريح كرد: اگر يك تومان براي پيشگيري هزينه شود، معادل 15 تومان هزينه براي درمان است، اما اعتبارات پيشگيري كافي نيست. بنا به تأكيد وي از هر 100 نفر معتادي كه به سمت درمان اعتياد ميروند، 95 درصد به مصرف دوباره روي ميآورند و عمده علت اين بازگشت، نبودن درمانمداري است. حاجبي با اشاره به اينكه تأكيد وزارت بهداشت بر درمان نگهدارنده است، گفت: درمان نگهدارنده 60 درصد ماندگاري دارد. به باور اين استاد دانشگاه راه مصون نگهداشتن نوجوانان و جوانان از مسير آگاهسازي، اطلاعرساني و افزايش دانش آنان درباره اعتياد ميگذرد.
10 درصد جمعيت كشور گرفتار اعتيادند
به گفته معاون قضايي دادستان كل كشور نيز هم اكنون 10 درصد جمعيت كشور گرفتار اعتيادند. حسين ذبحي با اشاره به اينكه اعتياد نتيجه قاچاق مواد مخدر است و هدف كشاندن افراد به اعتياد، نابودي جامعه است، شرايط زندانها را از لحاظ پاك بودن مواد مخدر نيز مطلوب توصيف و تأكيد كرد: كارگاهها و لابراتوارهاي شيشه كاهش يافته و به موارد جزئي تبديل شده و ميتوان گفت امروز توليد شيشه تحت كنترل است. استاندار تهران نيز در اين باره به «فارس» گفت: بيشترين آشپزخانههاي توليد شيشه در محلات جنوب غرب تهران است كه نيروي انتظامي اغلب آنها را شناسايي كرده است.
يك سوم معتادان تحصيلات عاليه دارند
ذبحي درباره اينكه عنوان ميشود اعتياد ناشي از فقر فرهنگي است نيز اظهار كرد: آيا ميتوان گفت كساني كه براي بيدار ماندن در شب امتحان مواد مصرف ميكنند، فقر فرهنگي و فقر اقتصادي دارند؟ آيا كساني كه در آرايشگاهها براي لاغري يا ساير موارد از اين مواد استفاده ميكنند، فقيرند؟ بنا به تأكيد قائم مقام دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر نيز علت اصلي مصرف مواد مخدر در بين افراد 15 تا 66 سال كسب لذت، كنجكاوي، تفريح، رفع مشكلات روحي، در دسترس بودن مواد مخدر، فشار دوستان و رفع درد است. از سوي ديگر 33درصد معتادان تحصيلاتشان بالاي فوق ديپلم است و 63 درصد آنها نيز شاغل هستند. دلايل اعتياد فقر نيست، بلكه كاركردهاي آن از جمله كنجكاوي، رفع مشكلات، كسب لذت و ساير عوامل است؛ بايد براي اين كاركردها جايگزين مناسبي پيدا كرد كه بتوان آن را با اعتياد جايگزين كرد و براي مقابله مؤثرتر بايد مردم را به پاي كار بياوريم.
مرگ 51 هزار نفر براثر اعتياد
به باور طاها طاهري مغفول بودن نقش خانواده در اين امر موجب شده تا اعتياد در جامعه به يك مسئله بغرنج تبديل شود و تاكنون بيش از 51 هزار نفر بر اثر اعتياد جان خود را از دست دادهاند. به گفته طاهري كشور ما مسير ترانزيت است و از سال تشكيل ستاد مبارزه با مواد مخدر تا كنون حدود 52 ميليون دلار جريمه از قاچاقچيان مواد مخدر اخذ شده اين در حالي است كه سود سالانه مواد مخدر در ايران براي قاچاقچيان سه ميليارد دلار است. قائممقام دبير كل ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان كرد: 1600 ميليارد دلار گردش مالي مواد مخدر در دنيا سود سرسامآوري دارد و ما بايد دقت كنيم كه 57 درصد از محكومان مواد مخدر آدمهاي جديدي هستند كه در نتيجه وسوسه و سودآوري مواد مخدر به اين راه كشيده شدهاند. بنا به تأكيد وي آموزش و پرورش، رسانه ملي، وزارت فرهنگ و ارشاد، رسانههاي ديداري و نوشتاري، بسيج، گمرك و نيروي انتظامي در بخشهايي كمكاري داشته است.
50 ماده مخدر تازه در كشور
رئيس سازمان بهزيستي كشور گفت: درصد رشد تعداد معتادان نسبت به گذشته پايين نيامده اما شدت آسيب معضل اعتياد در ايران دو چندان شده است. به باور همايون هاشمي براي ريشهكن كردن اعتياد عزم و جهاد ملي لازم است و شيوع اعتياد به دليل عدم انسجام بين دستگاههاي مسئول است. وي افزود: در عرصههاي مختلف عقب مانديم امروز براي پروتكل شيشه در حال برنامهريزي هستيم، اما 50 نوع مواد ديگر در حال وارد شدن به كشور است.
لزوم اجتماعي كردن مبارزه با اعتياد
محمد باقر صابري زفرقندي، استاديار دانشكده علوم رفتاري و سلامت روان دانشگاه علوم پزشكي ايران نيز درباره جمعآوري معتادان به «تسنيم» گفت: معتادان بيماراني هستند كه داوطلبانه به اين ورطه وارد نشدهاند واگر چه شروع «مصرف» مواد آنهم نه فقط با هدف لذتجويي، بلكه به دلايل مختلفي نظير غلبه بر كمبودها و ناخوشيهاي جسمي، رواني و محيطي در اختيار خودشان بوده؛ اما تمايلي براي «اعتياد» به مواد مخدر ندارند.
به باور وي عوامل متعدد اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، جسمي و روحي در اين مورد دخيل هستند و بدون توجه به عوامل زمينهساز و ايجادكننده اعتياد، پاك كردن صورت مسئله يعني جمعآوري بدون ضابطه و خارج از اصول بهداشتي معتادان به نوعي تهديد سلامت اجتماعي و تضييع منابع و اعتبار كشور است. در كشور چين وسيعترين و خشنترين الگوي جمعآوري به صورت جمعآوري و ريختن معتادان به دريا اتفاق افتاده اما اين كار نيز معضل اعتياد در چين را حل نكرد. بنا به تأكيد اين استاد دانشگاه هر چه معتادان را بيشتر از خود و عرصه اجتماع برانند، عوارضي كه از آنها به اجتماع باز خواهد گشت، بيشتر و خطرناكتر خواهد بود. وي اجتماعي كردن امر مبارزه با اعتياد و ورود مردم به اين حوزه را بهترين راهكار عنوان كرد.
