داستان تكراري رقابت ايران و عربستان در اوپك، در شرايطي وارد فاز جديدتري شده است كه پافشاري وزير نفت جمهوري اسلامي ايران براي بازگرداندن سهم ايران در سبد توليد و صادرات اوپك با مقاومت عربستان سعودي همراه شده است و هيچ يك از طرفين از موضع خود كوتاه نميآيند.
رياض كه در خصوص سياستهاي نفتي خود به معناي واقعي از دستورات و خط مشيهاي كاخ سفيد تبعيت ميكند، پس از كاهش توليد و صادرات ايران، تمام توان خود را براي حذف نفت ايران از بازارهاي جهاني به كار گرفت اما به دليل كاهش طبيعي توليد خود (عدم تحقق توليد 12 ميليون بشكهاي) و همچنين زيركي فروشندگان نفت ايران موفق به اجراي طرح خود نشد. بازيخواني دقيق وزارت نفت در آن روزها و بهرهگيري از راهكارهاي مختلف براي فروش نفت سناريوي امريكايي ـ سعودي غرب را براي حذف ايران از بازارهاي نفت تباه كرد. از سوي ديگر تجربه نشان داده است عربستان با تكرويهاي عجيب خود در زمان اوج قيمتها سعي در خوش خدمتي به امريكا داشت و يكتنه قيمت طلاي سياه را به زير كشانده است؛ بيدليل نيست كه ريچارد نيكسون، رئيسجمهور اسبق امريكا در ابتداي دهه 70 در اظهارنظري قابل تأمل ميگويد: «جلسات اوپك پيش از آنكه در وين برگزار شود پشت درهاي بسته جلسه ما و عربستان در رياض يا كاخ سفيد برگزار ميشود.»
نگاهي گذرا به تاريخچه نشستهاي اوپك نشان ميدهد يك روز پيش از برگزاري نشستهاي اوپك نماينده امريكا و عربستان به دور از چشم رسانهها سياستهاي نفتي مشترك خود را مشخص كرده و در جلسه وزراي كشورهاي صادركننده نفت از سوي عربستان دنبال ميشود.
اين اقدام عربستان گرچه با اعتراض كشورهاي عضو اوپك همراه است اما فاصله 6 ميليون بشكهاي توليد عربستان و ساير كشورها و سهم 32 درصدي اين كشور در صادرات روزانه اوپك، عرصه را براي ديگر اعضا تنگ كرده است. ونزوئلا به عنوان يكي از منتقدان اصلي عربستان در اوپك مطرح است به طوري كه خوزه آلفونسو پرز، بنيانگذار اوپك و پدر اين سازمان به عربستان و كشورهاي حامي وي ميتازد و به طعنه ميگويد:« متأسفانه تنها كشورهاي متمدن اوپك ايران و ونزوئلا هستند!»
از اين قبيل اظهارنظرات درباره اوپك بسيار است اما جدا از اين مسائل بايد گفت رياض بزرگترين مانع در ورود ايران به بازارهاي جهاني است؛ ناظران بر اين باورند كه عربستان به مثابه دوراني كه اجازه حضور سهميه عراق در اوپك را نداد، اين مرتبه براي ايران خط و نشاني كشيده و مقاومت فراواني در بازگشت مقتدرانه ايران به بازارهاي نفت به خرج ميدهد.
آخرين نشست اوپك به خوبي نشاندهنده اختلاف عميق نفتي ميان تهران و رياض بود؛ اختلافي كه اذهان را به اختلاف غيرقابل وصف ايران و عربستان در دهه 70 رهنمون ميكند. وزير نفت عربستان در واكنش به اينكه اگر تحريم نفتي ايران لغو شود، آيا عربستان مجبور به كاهش صادرات خود خواهد شد، گفت:«شما مرتب اگر اگر ميكنيد. . . وارد سناريوهاي احتمالي نشويد.»
در مقابل اين سخن اما وزير نفت جمهوري اسلامي ايران در لفافه پاسخ عليالنعيمي را ميدهد:« تحت هر شرايطي ما به توليد 4 ميليون بشكه نفت در روز خواهيم رسيد، حتي اگر قيمت نفت به 20 دلار در هر بشكه برسد.» تأكيد بيژن نامدار زنگنه بر محفوظ ماندن سهم ايران حتي با كاهش 80دلاري قيمت نفت به نوعي شمشير از رو بستن براي آل سعود بود؛ رژيمي كه همواره بر 10 ميليون بشكه توليد نفت خود مينازد و از قضا با افت توليد دست و پنجه نرم ميكند. سخن وزير نفت به نوعي تغيير رويكرد ايران به «بازارمحوري» است در حالي كه ايران پرچمدار طرفداران «قيمت محوري» است كه نشان ميدهد جمهوري اسلامي ايران براي احقاق حقوق خود در بزرگترين سازمان نفتي جهان، دست به هر اقدامي ميزند.
با اين وجود منابع آگاه ميگويند همزمان با مذاكرات اعضاي اوپك درباره نحوه افزايش احتمالي توليد نفت اعضاي اين سازمان، عربستان به طور يكجانبه توليد نفت خود را كاهش نخواهد داد.
وال استريتژورنال هم به اين موضوع پرداخته و در گزارشي آورده است: اين در حالي است كه مقامات اوپك به طور علني يا در محافل خصوصي در حال بررسي كاهش عرضه يا نحوه تقسيم اين كاهش توليد بين اعضا بودهاند.
در دو سال گذشته عربستان اساساً متعهد به حفظ تعادل در بازار بدون توجه به تصميمات ديگر اعضا بوده است. در سال 2011 پس از آنكه اعضاي اوپك نتوانستند در خصوص افزايش توليد جمعي اين سازمان براي جبران كاهش توليد نفت ليبي به توافق برسند، مقامات عربستان سعودي با عصبانيت نشست اوپك را ترك كردند.
همچنين ماه گذشته مقامات سعودي اعلام كردند كه رياض قصد دارد به تنهايي تعادل بازار را برقرار كند چه اعضاي ديگر موافق باشند و چه نباشند.
اما ايران تنها مشكل عربستان نيست چراكه عراق و ليبي نيز نسبت به خودخواهيهاي عربستان واكنش نشان دادهاند و خواستار كاهش توليد اين كشور براي افزايش سهميه ديگر كشورهاي عضو هستند.
به نظر ميرسد عربستان براي كاهش توليد خود و افزايش توليد كشورهاي ديگر روي خوشي نشان نميدهد و در اين ميان به طور قطع توسعه فعاليتهاي ديپلماسي و ترميم روابط نفتي كشورمان با ساير اعضاي اوپك ضرورتي اجتناب ناپذير است.
