بدون ترديد انقلاب اسلامي به عنوان يكي از مهمترين حوادث قرن اخير توجه بسياري از پژوهشگران و محققان را به خود جلب كرده است. تبيين چگونگي پيروزي انقلاب و ريشههاي آن از زواياي مختلفي قابل بررسي است. در اين ميان نقش شخصيتهاي محوري در سير تكوين انقلاب جايگاه مطالعاتي ويژهاي دارد. در تاريخ انقلاب اسلامي امام خميني(ره) به عنوان رهبر اين حركت با ويژگيهاي بارز و منحصر به فرد خود توانست اعتراضات مردمي را سازماندهي و با رهبري هوشمندانه خود به سمت سرنگوني نظام شاهنشاهي هدايت كند. ايشان طي دهه 30 و 40 موفق به تربيت شاگرداني شده بود كه در دوران نهضت هر يك از آنان در حوزههاي مختلف سياسي، اجتماعي و فرهنگي نقش اساسي ايفا كردند. آيات مرتضي مطهري، دكتر بهشتي، موسوي اردبيلي، دكتر مفتح و دستغيب در شيراز، صدوقي در يزد، قاضي طباطبايي در تبريز، شهيد مدني در همدان و... از آن جمله هستند.
آنچه در اين پژوهش موضوع بررسي و تحقيق است زندگاني و مبارزات آيتالله شهيد دكتر محمد مفتح در جريان انقلاب اسلامي است. آيتالله مفتح در سال 1307 شمسي در يك خانواده مذهبي در همدان قدم به هستي گذاشت. اولين معلم او پدرش، شيخ محمود مفتح بود. وي پس از كسب مقدمات در حوزه همدان راهي حوزه علميه قم شد و در محضر بزرگان و فقهاي شيعه به كسب علم پرداخت. همزمان با احراز درجه اجتهاد قدم در دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران نهاد و موفق به اخذ درجه دكتراي الهيات شد. آيتالله دكتر مفتح مبارزات سياسي خود را با شروع نهضت امام خميني(ره) آغاز كرد. در آستانه اوجگيري نهضت اسلامي يعني در سالهاي 1356-1355 دكتر مفتح امامت جماعت مسجد قبا را قبول كرد. مسجدي كه در جريان انقلاب يكي از مهمترين كانونهاي هدايت و سازماندهي شد. برگزاري موفقيتآميز نماز عيد فطر سال 1356 و 1357 در تپههاي قيطريه در اين كانون انقلاب برنامهريزي شده بود. فعاليتهاي شهيد مفتح در جامعه روحانيت مبارز، كميته استقبال، شوراي انقلاب و حزب جمهوري اسلامي و دانشكده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران تا لحظه شهادتش بحثهايي است كه در اين پژوهش ارزيابي شدهاند. به دليل فقدان منابع كافي آثار اندكي درباره زندگاني و مبارزات ايشان در مقايسه با ساير شخصيتهاي انقلابي چاپ و منتشر شده است كه از آن جمله ميتوان به آثار زير اشاره كرد.
1- «افكار استاد شهيد دكتر مفتح» به كوشش باقري بيدهندي
2- «فرازهايي از زندگاني شهيد دكتر مفتح» توسط واحد فرهنگي بنياد شهيد
3- و مهمترين اثر «شهيد مفتح تكبير وحدت» اثر انديشمند فرزانه غلامرضا گليزواره.
با رعايت احترام و ادب نسبت به بزرگواراني كه پيش از نگارنده در اين وادي قلم زدهاند آثاري كه به آنها اشاره شد، به غير از پژوهش جناب آقاي گليزواره هر يك به جنبهاي از شخصيت آيتالله مفتح بهطور سطحي پرداختهاند. عدم مراجعه به اسناد موجود در مراكز انتظامي و امنيتي رژيم سابق كاستي عمومي آثار منتشر شده در باره اين شخصيت مبارز است. اين اسناد به بخش مهمي از مبارزات سياسي ايشان ميپردازد و پر واضح است گوياي تمام مبارزات سياسي- فرهنگي شهيد مفتح نيست. مركز اسناد انقلاب اسلامي براي تبيين مبارزات ايشان طرحي را تصويب كرد تا به رفع كاستيهاي پژوهشهاي قبلي در حد توان بپردازد. بر اين اساس اين پژوهش طي دو سال به انجام رسيد كه در چهار بخش به زندگاني و مبارزات آيتالله دكتر مفتح ميپردازد. در بخش اول، زندگاني و ويژگيهاي اخلاقي، در بخش دوم حيات علمي، شامل تحصيلات حوزوي، دانشگاهي، آثار، تأليفات و فرازهايي از انديشه ايشان، در بخش سوم فعاليتهاي فرهنگي و در بخش چهارم مبارزات سياسي آيتالله مفتح از آغاز نهضت اسلامي تا شهادت او در 27 آذرماه 1358 بررسي شده است. منابع پژوهش حاضر از دو قسمت عمده تشكيل شدهاند؛ منابع آرشيوي شامل پروندههاي مربوط به موضوع بحث، موجود در مركز اسناد انقلاب اسلامي اعم از پروندههاي موضوعي و انفرادي و متن مصاحبهها كه فهرست آنها در پايان كتاب آمده است. به مساعدت خانواده شهيد از آرشيو مؤسسه سروش هم برخي برنامهها استفاده شد. به رغم تلاش بسيار كه براي دستيابي به پرونده ساواك استاد شهيد يا كتاب زير چاپ مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات در مجموعه ياران امام به روايت اسناد انجام گرفت، در مراحل پاياني تدوين اين پژوهش فقط موفق به استفاده محدود از اين مجموعه اسناد شديم. منابع كتابخانهاي چون كتابها، مجلات و روزنامهها نيز استفاده شدهاند.
