«چوگان ايراني» در غفلت مسئولان ايراني به نام آذربايجان ثبت شد. در ادامه عداوت كشور همسايه، وزارت فرهنگ و گردشگري آذربايجان با تلاشهاي شبانهروزي خود موفق شد ورزش ملي و اصيل پارسي را تصاحب كند. اجلاس سالانه كميته ميراث ناملموس يونسكو در باكو فرصت خوبي بود تا آنها به هدفشان برسند. اين در حالي است كه تلاشهاي اين كشور از چند سال قبل شروع شده بود ولي مقامات مسئول ايران بدون توجه به اين مسئله چشمشان را به اين ميراث ارزشمند بستند. خواب غفلت مسئولان ذيربط فرصت خوبي بود تا كشوري كه براي ما هميشه شمشير را از رو ميبندد يكي ديگر از ميراث كاملاً ايراني را به نام خود ثبت كند.
هشتمين اجلاس سالانه كميته ميراث ناملموس سازمان يونسكو با حضور 600 نماينده از 95 كشور جهان ديروز در باكو آغاز به كار كرد و پرونده ثبت جهاني بازي باستاني چوگان نيز مورد بررسي قرار گرفت. بر اين اساس كميته ميراث ناملموس يونسكو پرونده 12 ميراث ناملموس نيازمند حفاظت مورد بررسي قرار گرفت كه چوگان يكي از اين پروندهها محسوب ميشود جمهوري آذربايجان همچنان اهداف تجزيهطلبانه را در سر ميپروراند و خود را كشوري ميداند كه از هزاران سال قبل رام كردن اسب در آن رواج داشته است.
هيچ كاري نكرديم
چوگان؛ اين ورزش اصيل ايراني از 600 سال قبل از ميلاد مسيح (2613 سال قبل) در ايران رواج داشته، حال آنكه چوگان بازي مورد علاقه پادشاهان كشورمان بوده به همين دليل به اين رشته لقب «ورزش پادشاهان» دادهاند. حال آنها شعراي بزرگمان از جمله رودكي، فردوسي، حافظ و مولانا در اشعار خود به چوگان اشاره كردهاند. منتها در روزهايي كه سازمان ميراث فرهنگي علاقهاي به ثبت اين رشته نداشت چين و قطر در سال 87 كوشيدند تا چوگان را به چنگ آورند. هر چند كه تلاشهاي آنها به ثمر ننشست اما آذربايجانيها به اهميت آن پي بردند و فوراً دست به كار شدند.
زمان زيادي از سندسازي و جعل مدارك تاريخي از سوي كشور آذربايجان ميگذرد آنها دو سال تلاش كردند تا در نهايت به هدفشان رسيدند. طي اين مدت مسئولان وقت سازمان ميراث فرهنگي بيش از پيش در گيرحواشي سياسي خود بودند و توجهي به از دست رفتن يكي ديگر از آثار مليمان نكردند. در چنين شرايطي و در حال كه هيچ كاري از دست كسي برنميآيد مقامات مسئول همگي به بهانه حضور در جلسه از گفتوگو با جوان خودداري كردند. ايلخاني، رئيس فدراسيون چوگان كه همواره در دفتر شخصي خودش در جردن حاضر ميشود ترجيح داد مشغله بيش از حد كاري را بهانه قرار دهد و صحبت نكند.
در آن سو فرهاد نظري، مديركل دفتر ثبت آثار و حفظ و احياي ميراث معنوي و طبيعي سازمان ميراث فرهنگي چند ثانيه پس از گفتوگو، خبرنگار ما را به سايت يونسكو و ميراث آريا ارجاع داد و از ما خواست اخبار را از اين سايتها پيگيري كنيم. نظري در گفتوگو با سايت chtn.ir همانطور كه انتظار ميرفت مسئولان قبلي را مسبب اين اتفاق ناميد: با توجه به اينكه پرونده ثبت جهاني چوگان هشت ماه روي سايت يونسكو بوده اين سايت بايد زودتر رصد ميشد و ما زودتر از اقدام كشور آذربايجان مطلع ميشديم. اين پرونده با توجه به حساسيتهايي كه مردم ما دارند با ورود مسئولان جديد سازمان مورد توجه قرار گرفت و نامه اعتراض رئيس سازمان به دبير كل يونسكو ارسال شد.
مرتضي رضوانفر، معاون پژوهشي پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي هم در تأييد صحبتهاي نظري گفت: «مسئولان وقت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري با وجود اطلاع از قصد كشور آذربايجان براي ثبت جهاني چوگان هيچ اقدامي نكردند. فدراسيون چوگان پيشنهاد ثبت جهاني اين ورزش ايراني را به مسئولان سازمان داد اما اين كار انجام نشد و به جاي آن پرونده طب سنتي به صورت غيركارشناسي تهيه و به يونسكو ارسال شد.»
بيتوجهي به منويات رهبري
سالهاي سال است كه رهبر معظم انقلاب به مسئولان توصيه ميكنند براي حفظ و رشد چوگان در ايران بكوشند. آخرين منويات ايشان مربوط به ديدارشان با ورزشكاران در سال 81 است: ما ورزشهاي بومي بسياري داريم، مثلاً چوگان، ما رها كرديم و آنها گرفتند. با اين حال طي اين سالها و با وجود آنكه سازمان ميراث فرهنگي چندين بار دستخوش تغييرات شد اما هيچ يك به رهنمودهاي رهبري توجه نكردند.
ايلخاني زاده، رئيس فدراسيون چوگان در گفتوگويي كوتاه با فارس در مورد از دست رفتن چوگان گفت: «تمام دنيا گواهي ميدهد كه كشور آذربايجان اصلاً ورزشي به نام چوگان نداشته و اين ورزش قدمتي 3000 ساله در كشور ايران دارد. متأسفانه آذربايجان با لابيهايي كه انجام داده به هدفش رسيد. فدراسيون چوگان درباره ثبت و يا عدم ثبت اين ورزش كارهاي نيست و در حيطه وظايف فدراسيون قرار ندارد. شايد هنوز كورسوي اميدي وجود داشته باشد.»
تنها واكنش ايران به رفتارهاي گستاخانه جمهوري آذربايجان درخواست ثبت مشترك چوگان بوده است. مقامات كشورمان كوشيدند تا يونسكو را متقاعد كنند چوگان را مشتركاً به نام ايران، آذربايجان، تاجيكستان و پاكستان ثبت كنند. ولي آيا اين درخواستها و اين تلاشها در شأن ايران، كشوري با قدمت چند هزار ساله است؟! حالا كه چوگان از دستمان رفته كدام مقام مسئول جرئت ميكند از دفتر شيك و گران قيمتش دل بكند و تقصير را به گردن بگيرد. كجايند مسئولان قبلي ميراث فرهنگي تا بهانهاي بياورند براي اهمالكاري و خوابغفلت شان.»
