چگونگي ارتباط كشورهاي حوزه بالكان، اروپاي شرقي و آسياي مركزي و قفقاز و در نهايت كشورهاي جدا شده از شوروي سابق و يوگسلاوي با امريكا و روسيه از جمله نكات مطرح در معادلات جهاني است. اوكراين از جمله كشورهايي است كه در ترسيم سياست خارجي خود گزينهاي به نام چگونگي ايجاد تعامل ميان روسيه و غرب را در اولويت دارد. از نكات مطرح در عرصه خارجي اوكراين، توافقات جديد با اتحاديه اروپا است. براساس اين توافقات مناسبات ميان طرفين وارد ابعاد جديدي ميشود كه براي غرب داراي اهميت است.
به رغم توافقات اوليه، در نهايت اوكراين از عدم اجراي اين طرح خبر داد. هر چند اوكراين دلايل متعددي را براي اين اقدام مطرح كرده اما بسياري بر ابعاد جديد تقابل ميان روسيه و غرب بر سر اوكراين و البته چربش قدرت مسكو در اين عرصه تأكيد دارند. يك طرف معادله كشورهاي غربي قرار دارند كه رويكرد به اوكراين را توسعه در حوزه بالكان و افزايش محاصره روسيه ميدانند، ضمن اينكه اروپاييها سعي دارند با بهرهگيري از ظرفيتهاي اوكراين براي تأمين انرژي اروپا، به وضعيت مطلوبتري دست پيدا كنند.
اوكراين توانسته با بهرهگيري از مخازن ذخيرهسازي گاز و نيز تبديل شدن به مسير انتقال انرژي از روسيه به اروپا، نقشي مهم براي خود ايجاد نمايد. در همين راستا، غرب به دنبال همگرايي با اين كشور مستقل از روسها است، همگرايي با كشوري كه در سال 2005 با كودتاي نارنجي يوليا تيموشنكو در مسير غربگرايي قرار گرفت اما عمر آن چندان دوام نياورد و در نهايت مخالفان غرب، به رياست يانوكوويچ قدرت را در دست گرفتند. كشورهاي غربي براي رسيدن به منافع بيشتر، حتي عضويت اوكراين در ناتو را نيز در دستور كار قرار دادهاند. در نقطه مقابل، روسيهاي حضور دارد كه اوكراين را از خطوط قرمز خود ميداند و خواستار حفظ آن در حلقه واسط خود با غرب است.
مسكو رويكرد يكجانبه و مستقل اوكراين به اروپا و ناتو را نميپذيرد و رسماً در برابر آن موضعگيري ميكند. در همين چارچوب منابع خبري از تهديدات پوتين رئيسجمهور روسيه مقابل اوكراين خبر دادهاند، به گونهاي كه برخي عقبگرد كييف از اروپا را ناشي از تهديد وي دانستهاند. اوكراين براي تأمين گاز خود و همچنين انتقال آن به اروپا نيازمند روسيه است و در صورت دوري از مسكو با چالشهاي بسياري مواجه خواهد شد. بر اين اساس است كه اوكراين در تنش كنوني ميان روسيه و غرب طرف مسكو را گرفته و اقدام به تعديل روابط با اروپا نموده است. به عبارتي اوكراين گزينهاي جز رويكرد به روسيه ندارد و مسكو نيز با آگاهي از اين شرايط براي كسب امتيازات بيشتر اقدام ميكند.
نكته مهم ديگر در رفتار روسيه آن است كه اين كشور با قدرتنمايي در حوزه اوكراين، تلاش كرده تا ابعاد جديدي از برتري جهاني خود مقابل غرب را به نمايش گذارد. مسكو در ماههاي اخير توانسته در حوزههاي مختلف از جمله در خاورميانه و حتي شرق آسيا به برتري نسبي در قبال غرب دست يابد. چنانكه مسكو پس از سالها توانست به احياي روابط با مصر پرداخته و حتي توافقاتي با كرهجنوبي داشته باشد. در حوزه آسياي مركزي و قفقاز نيز مسكو تعاملات گستردهاي با كشورهاي همسايه داشته و به نوعي پايگاههاي امريكا را به سمت تعطيلي كشانده است. در چنين شرايطي روسيه تلاش دارد تا مانع از جدايي اوكرايني از اين كشور گردد چنانكه پس از اعلام نارضايتي غرب و امريكا از به هم خوردن توافق اوكراين و اروپا و پوتين رسماً در مقام حمايت از اوكراين برآمده و عملكرد غرب را اعمال قدرت و ديكتاتوري غيرقابل قبول عنوان كرده است.
البته بايد توجه داشت كه اوكراين نيز از رقابت شديد ميان روسيه و غرب ناراضي نيست چراكه در وراي آن ميتواند امتيازات دوجانبهاي را از طرفين طلب نمايد هرچند تلاش ميكند تا از گسترش و طولاني شدن تقابلها ميان آنها جلوگيري و خود را از آتش اين تنشها مصون دارد.
به هر تقدير ميتوان گفت كه اوكراين اكنون به صحنه تقابلي ميان غرب و مسكو مبدل شده است، در حالي كه شواهد از برتري نسبي روسيه حكايت دارد به ويژه اينكه در آستانه فصل سرما، اوكراين و اروپا نيازمند منابع انرژي روسيه هستند و چارهاي جز كوتاه آمدن در برابر مسكو ندارند هرچند در ظاهر به انتقاد و اعتراض به مواضع مسكو ميپردازند و سعي دارند چنان وانمود سازند كه حاضر به عقبگرد نيستند و به مقابله با مسكو و خواستههاي آن ميپردازند.
