مؤلف محقق اين اثر «دكتر مهيار خليلي» در يادداشت مقدماتي خود بر اين كتاب درباره انگيزه اوليه براي تأليف اين اثر آورده است: «روزي به درخواست دوستي به موزه عبرت فعلي و كميته مشترك ضد خرابكاري قبلي رفتم. پس از بازديد تصميم گرفتم كتابي را براي اين موزه از شكنجهها، انواع آنان و نام بسيار كسان تدوين كنم.
آن قدر درد فراوان و درمان كم بود كه سخت رنجم را افزود. با اين همه با كمك دو دانشجوي گرامي آقايان امير بابامرادي و حميدرضا روشنضمير و همياري و محبت فراوان مسئولان محترم موزه و همكاري و ياري فراوان آقايان دانشپژوه، وهاج و باروتي اين كار را ارائه كنم. كتاب شامل انواع شكنجههاي انجامشده، وسايل آن و شرح مختصري از هر شكنجه است. اين كتاب را به روح همه كشتهشدگان اين شكنجهگاه مخوف و زندانيان رهاشده آن تقديم ميكنيم.»
علاوه بر يادداشتي كه وصف آن رفت، اثر «شكنجه در عصر پهلوي» مقدمهاي مبسوط تر از مؤلف را بر صدر خود نهاده است كه انگيزه و نگاه وي را از تدوين چنين اثري نمايان ميسازد. دكتر خليلي در باب پيشينه و قلمرو اين پژوهش نگاشته است: «هدف آن بود كتاب تاريخ شكنجهاي از مشروطيت ايران تا اواخر سال 1357 تدوين شود، اما وقتي به قسمتي از اسناد دست يافتم، آنقدر آن را حجيم و زياد ديدم كه تصميم گرفتم دورههاي چندي از آن را بازنويسي كنم. دوره آخر سلطنت محمدرضا پهلوي يعني از سال 49 تا آخر 57 و اين دوره آن چنان سياه و تاريك است كه حتي تشعشع باريكه نوري از آن ساطع نميشود.
اين دوره نمايانگر دستگاه سياه جنايتي است كه بيش از هزاران نفر كه قريب به 8 هزار نفر آنان از دليرمردان و تقريباً 500 نفر آنان از شيرزنان بوده را در چنگال خود گرفت و رنج فراواني ايجاد كرد كه سياهتر از آن نميتوان يافت. درد چنان است كه حتي خامه مرا به رنج آورده است. نه اشك، نه فرياد يا نوشته نميتواند بيانكننده رنجي كه بر سر مردم ايران آمده است، باشد. چشمه خروشان اشك مرا كه با رنج خو كرده بودم و سالها با درد اين مردم در سراسر تاريخ پيوند داشتهام نيز خشكانيده است. يك دوره تاريخ كوتاه و اين همه رنج؟!. . . دژخيمان و شكنجهگران برخي معدوم و بعضي به گوشهاي خزيدهاند، اما فرياد شكنجهديدگان و رنجكشيدگان چنان انعكاسي دارد كه هرگز خاموش نخواهد شد.
فرياد آنان را بازنويسي و درد آنها را بازگويم كه تا شايد مرهمي باشد بر فروخفتگان درد و ستم. شبنالههاي سرد زندانيان در سلولهاي نمور و تاريك دوران رژيم پهلوي و مرهمناپذيري زخمشان در گنبد دوار ايران باقي خواهد ماند تا زنگار شرمي را كه بر رخسار تاريخ نشسته است نمايانتر سازد. در چهره دژخيمان، قاهرين، ستمكاران و سلاطين سياهي و نفرت را بازسازد و بس. اين كتاب بخشي از تاريخ شكنجه در ايران است كه عمدتاً تاريخ هفت سال را در برميگيرد (1350ـ1357). آن زخمي عميق بر چهره تاريخ معاصر و درد و رنج و يادي از كشتهشدگان زير شكنجه، اعدامشدگان و زندانيان. باشد كه نوري بر بتاباند بر سياهكاريها و فروكش كند رنج مردم را.
اين كتاب شامل انواع شكنجههاست و در پايان نام بسياري از اعدامشدگان، رنجكشيدگان، زندانيان و شكنجهشدگان آمده است، بدون توجه به عقايد و خواست آنها و اينكه به چه گروهي وابسته بودهاند، از سكولار تا مذهبي، از آن كه به خدا معتقد بود و آن كه نبود، هر دو در يك جوي خون افتاده بودند.
مطالعه اين كتاب ميتواند براي عموم پژوهندگان تاريخ انقلاب و نيز آنچه بر زندانيان سياسي آن دوره گذشته است، آگاهيهاي جامعي را به ارمغان آورد و نيز آنان را با شيوههاي گوناگون و بعضاً وارداتي شكنجه در اين دوره از تاريخ كشور آشنا سازد.
