زينب شكوهي طرقي | همين چند روز پيش، عصر يك روز پاييزي تصميم گرفتم تمام انرژيام را جمع كرده و يك فاصله طولاني را پيادهروي كنم. بند كفشم را محكمتر از قبل گره زدم، هندزفري را در گوشم گذاشتم و صدايش را كمي بيش از قبل كردم. نفس عميقي كشيدم و راهي شدم. مسير ذهني پيادهروي ام را طوري ترسيم كردم كه از فضاي سبزهايي كه در طول مسير وجود دارند لذت كامل ببرم.
درست نرسيده به ايستگاه اتوبوس چشمم به پاركي خورد. مسيرم را به سمت آن تغيير دادم. به محض رسيدن به پارك با تمام وجود تلاش كردم تا همه هواي سالم و خنك را به داخل ريههايم بكشم به همين خاطر چشمهايم را بستم ودستهايم را بازكردم، همينكه تلاش كردم نفس عميقي بكشم يكدفعه احساس كردم دود بسيار غليظي در دهانم جمع شده است. سرفهكنان خودم را به گوشه پارك كشاندم و تلاش كردم تا اين دود غليظ را از ريههايم خارج كنم. در همين اوضاع و احوال داشتم به منشأ اين مزاحم بيموقع فكر ميكردم كه ناگهان چشمم به جواني خورد كه با ژست خاصي سيگار را بين انگشتانش نگه داشته بود و زمان بازدم تمام دود غليظش را بدون ملاحظه به صورت عابران هدايت ميكرد!
عصباني بودم اما ميدانستم اعتراض من راه به جايي نميبرد. درست مثل بقيه عابران با اخم رد شدم و در طول مسير به اين فكر ميكردم كه چرا يك نوجوان 20 ساله بايد با چنين مهارتي سيگار بكشد؟! اصلاً چه دليلي دارد كه يك نوجوان يا جوان سيگار بكشد؟
اوضاع اين سؤال ذهنيام زماني بدتر و ناراحتكنندهتر شد كه در كوچه، خيابان يا حتي پشت ترافيك ميديدم بعضي از خانمهاي جوان هم اين روزها بين انگشتانشان افيوني را با لذت استعمال ميكنند اما در واقع شأن زنانگي و جواني را زير سؤال ميبرند. ديدن يك خانم جوان سيگاري براي من كه خودم را همسن و سال او ميدانستم ناراحتكنندهترين صحنه روزمرهام بود و بدتر اينكه دليل شكلگيري اين علاقه را در بين نسل جوان به ويژه خانمها نميدانستم و درك نميكردم.
تصميمم را گرفتم، همه سؤالاتم را يادداشت كردم، گوشي تلفن را برداشتم و شماره دكتر سهيل محمودي، روانشناس باليني را گرفتم تا اين بحث را با نظريات او در اين زمينه شروع كنم.
تعداد زنان سيگاري 3 برابر شده است
دكتر محمودي با تأييد نگرانيهايم گفت:«مصرف سيگار و گرايش روزافزون مردم به ويژه قشر جوان مسئلهاي است كه نه تنها ما روانشناسان بلكه مسئولان را هم نگران كرده است. مصرف سيگار هميشه در بين مردم وجود داشته است اما نكته نگرانكننده اينجاست كه طي چند سال اخير اين معضل با رشد روز افزوني روبهرو بوده است.
خبر رشد مصرف سيگار و مواد دخاني براي ما كارشناسان و محققان به هيچ وجه خبر خوبي نيست.
به ويژه اينكه من به عنوان يك محقق ميبينم كه طي چند سال گذشته عادتي كه بيشتر به مردها منتسب ميشده (سيگاركشيدن) و عادتي مردانه به شمار ميرفته اين روزها مشتريان خاصي از ميان زنان پيدا كرده است.
زناني كه تا پيش از اين در جامعه ما، براساس قوانين اخلاقي، ديني و عرفي هميشه از مصرف مواد افيوني به ويژه سيگار آن هم در ملأعام خودداري ميكردند اين روزها بيمحابا و در انظار عمومي سيگار ميكشند و بدتر از همه اينكه درصد قابل توجهي از اين زنها جزو مشتريان پر و پا قرص مصرف سيگار هستند.
افزايش گرايش زنان و دختران به مصرف سيگار تا آنجا پيش رفته كه آمارها نشان ميدهد در مدت 20 سال گذشته تعداد زنان سيگاري به نسبت قبل 60 درصد افزايش يافته است و اين همان نقطه فاجعه و نگران كننده است. اگر تا 20 سال قبل زناني را سيگاري ميناميديم كه در روز كمتر از يك پاكت سيگار ميكشيدند امروز ما ميبينيم تعداد زناني كه در 24 ساعت يك پاكت سيگار ميكشند سه برابر گذشته شده است!»
براساس تفكري غلط ممكن است سيگار كشيدن مردان در سطح جامعه يك هنجار و امري عادي به شمار رود و در مقابل سيگار كشيدن يك زن گناهي نابخشودني تلقي شود. اما مسئله مهم اين است كه چرا سيگاري شدن و افزايش تعداد زنان سيگاري ما نسبت به گذشته تا اين اندازه مهمتر است؟ مگر افزايش تعداد زنان سيگاري چه تفاوتي با افزايش تعداد مردان سيگاري دارد؟
به گفته سهيل محمودي «ايران يك كشور اسلامي است. در اسلام زن شالوده و اساس خلقيات و رفتارهاي خانواده است. زن به واسطه تأثيرپذيري كه كودك و همسر از او دارد يكي از اركان مهم تغيير رفتارهاي خانوادههاست. به همين دليل اگر يك زن در خانوادهاي در نقش دختر، همسر يا حتي مادر به كشيدن سيگار و عرفشكني در اين زمينه روي آورد ميتوان انتظار داشت در كمتر از يك دهه ديگر تمام اعضاي آن خانواده نيز به سيگار كشيدن روي آورند.
علاوه بر اين موارد يك مادر معتاد به سيگار مطمئناً نميتواند جنين سالمي را در رحم خود پرورش دهد و دقيقاً به همين دليل است كه ما شاهد رشد تولد نوزاداني مبتلا به تنگي نفس، بيماريهاي قلبي - ريوي و عقب ماندگي ذهني هستيم چون به طور قطع مادري كه در مدت 9 ماه بارداري خود سيگار استعمال كرده است نميتواند نوزاد سالمي به دنيا آورد.
در مرحله بعد از تولد نوزاد هم هنوز خطر حضور يك مادر سيگاري وجود دارد. حضور زن سيگاري در خانه و تعامل تنگاتنگ او با فرزندان باعث ميشود كه دود سيگار در ريه حساس كودكان نشست كرده و به مرور زمان كودك را به بيماريهاي پيشرفته تنفسي مبتلا كند.»
تقليد كوركورانه از سينماي بيمار دردسرساز شد
پيش آمده با خودتان فكر كنيد چه عوامل مستقيم و غيرمستقيمي ممكن است در گرايش روز افزون زنها به استعمال سيگار نقش داشته باشد؟ جواب اين سؤال كاملاً روشن و واضح است. نگاهي به اطراف خودتان بيندازيد.
كافي است در يك ماه چند فيلم سينمايي روي پرده را ببينيد يا تصميم بگيريد چند سريال نمايشي داخلي را دنبال كنيد. سكانس جدانشدني بسياري از فيلمهاي سينماي ايران به لحظه سيگار كشيدن شخصيت زن داستان اختصاص پيدا ميكند كه معمولاً نه از سر خوشي و لذت بلكه از روي عصبانيت و ناراحتي و براي تسكين دادن خود سيگار را روشن و با ژستي خاص شروع به كشيدن آن ميكند.
از طرف ديگر در محيطهاي دانشجويي، ميهمانيهاي به ظاهر باكلاس، در رستورانها يا كافي شاپهاي سطح شهر و حتي ماشينهاي مدل بالاي پشت ترافيك ميشود زنان بسياري را ديد كه از روي به ظاهر روشنفكري يا تقليد از ژستهاي شيك و سينمايي سيگار به دست بدون درنظر گرفتن نگاه سنگين ساير مردم تردد ميكنند.
ليلا آقايي، جامعهشناس با اشاره به افزايش رو به رشد گرايش جوانان به سيگار ميگويد:«آمارها نشان ميدهد بخش زيادي از جواناني كه به سيگار اعتياد پيدا ميكنند براي اولين بار استعمال اين ماده را در محيط دانشگاه يا جمعهاي دوستانه تجربه كردهاند.
ناگفته نماند بخش مهمي از همين جوانها به دليل عادتهاي غلط دوران دانشجويي كه با همخانهها يا هم خوابگاهيهاي خود داشتهاند علاوه بر سيگار به قليان هم اعتياد پيدا ميكنند. در مورد گرايش زنان به سيگار هم معتقدم زن امروز به دنبال روزنه و راهي ميگردد تا بتواند خود را يك زن مدرن و امروزي در بين ساير هم جنسهايش جلوه دهد و با الگوبرداري غلطي كه انجام ميدهد به سيگار روي ميآورد.
به اعتقاد من زن به دليل نقش حياتي كه در جامعه و خانواده برعهده دارد با مسئوليتها و وظايف مختلفي مواجه ميشود. طبيعي است كه در انجام هر مسئوليت و وظيفه فشارهاي عصبي بر زن وارد شود كه در اين شرايط زن براساس همان الگوبرداري غلط كه پيش از اين به آن اشاره كردم سراغ سيگار ميرود. احساس بيپناهي، تنهايي، نداشتن پشتوانه و همه فشارهاي عصبي ناشي از نقشهاي زن و مادر بودن يك طرف فشار عصبي ناشي از ورود زنان به عرصه كار و فعاليت اجتماعي همپاي مردان هم يك طرف! زنان به يكباره خودشان را در محيطهاي كاري ديدند كه بايد براي حفظ موقعيت شغليشان به اندازه مردان «بزرگ» جلوه ميكردند. اين بزرگ جلوه كردن از نظر من بزرگي در كار و شخصيت تعبير ميشود كه براي رفع اين خلأ اين سالها زنها تلاش ميكنند به اشتباه از رفتارهاي مردها تقليد كنند كه مطمئناً تقليد از همه رفتارهاي مردانه مانند سيگار كشيدن درست نيست. پشت سرگذاشتن چالشهاي زندگي و نرسيدن به نتيجه مطلوب در هر انساني ظرفيتي را ميطلبد كه در صورت نبود چنين ظرفيتي شخص به سرعت به استعمال مواد دخاني روي ميآورد. زنان به خاطر ظرفيتهاي كمي كه در تحمل نرسيدن به جايگاههاي اجتماعي مطلوب دارند بيش از مردان در چنين شرايطي به كشيدن سيگار روي ميآورند.»
قوانين اجرا نشده، خاك ميخورد
دكتر سعيد اسكويي، معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي قزوين با اشاره به اينكه در سالهاي اخير سير مصرف سيگار با روندي فزاينده رو به رو است ميگويد:«متأسفانه وضعيت مصرف دخانيات در كشور قابل توجه و تأمل است.
مسئولان و كارشناسان ميگويند سن شروع به سيگار در جامعه به 13 سال رسيده است. مهمترين مسئله در اين امر آن است كه افراد به ويژه نوجوانان و جواناني كه اقدام به كشيدن سيگار ميكنند به اين مقوله به عنوان يك تفريح و تفنن مينگرند. افزايش تعداد سيگاريها در جامعه به نوع ديدگاه و تفكر اين افراد برميگردد و براي مقابله با چنين تفكري تنها بايد بر ضرورت اطلاعرساني و تغيير اين نوع ديدگاهها تأكيد كرد. مسئله مهم در زمينه مصرف دخانيات اين است كه به رغم وجود قوانين مصوب در زمينه ممنوعيت مصرف دخانيات براي نوجوانان زير 18 سال اين قوانين در هيچ جاي كشور اجرا نميشود و با قانون شكنان نيز برخورد قاطع صورت نميگيرد.»
زنان تحصيلكرده معتادتر هستند!
سيدمجيد يزدان پرست، رئيس اداره دخانيات نيز با اشاره به افزايش مصرف سيگار در ميان جوانها و خانمهاي تحصيلكرده ميگويد:«مصرف دخانيات در حال افزايش است و اين مصرف در ميان جوانها بيشتر شده ولي در خانمها به خصوص خانمهاي تحصيلكرده اين رشد بيشتر است. براي مبارزه با مصرف سيگار بايد فرهنگسازي شود كه در اين ميان آموزش و پرورش، دانشگاهها، صدا وسيما و مراكز فرهنگي بايد وارد عمل شوند تا در اين خصوص اقدام مؤثري انجام شود البته ما بروشورهايي چاپ و توزيع كرديم تا سيگار كشيدن را منع كنيم.
سيگار كشيدن كه روزي در جامعه شهري ما براي جوانان و زنان امري ناپسند به شمار ميرفت طي سالهاي اخير تبديل به امري عادي شده و حتي اين روزها در بسياري از مكانهاي عمومي نيز شاهد استعمال سيگار توسط افراد كم سن و سال و حتي زنها هستيم و اين امر نگرانيهاي مسئولان را برانگيخته است.» در نهايت اينكه زنها به خودي خود در جوامع به ويژه جوامع اسلامي از جايگاه خوبي برخوردارند و براساس نقش همسري و مادريشان در دين اسلام بيش از مردان تحسين شدهاند پس نيازي به سختي كشيدن و بزرگ جلوه كردن نيست آن هم به هر قيمتي!
به شدت موافقم در دانشگاهها بیداد میکنند این دخترکان معصوم ولی سیگاری! 
