تركيه از 14 آوريل 1987 براي پيوستن به جامعه اروپا درخواست رسمي داد. جامعه اروپا بعد از توافق 1993 ماستريخت مبدل به اتحاديه اروپا شد و در نتيجه، درخواست تركيه هم مبدل به درخواست عضويت در اتحاديه اروپا شد. تركيه در 12 دسامبر 1999 از سوي اتحاديه اروپا به صورت رسمي در فهرست كشورهاي كانديدا براي عضويت قرار گرفت و مذاكرات رسمي بين تركيه و اتحاديه هم از 3 اكتبر 2005 شروع شد. قرار بود كه اين مذاكرات در يك فرايند 10 ساله به نتيجه برسد اما از زمان شروع مذاكرات رسمي تا كنون بيش از هشت سال گذشته و دو طرف حتي نيمي از مسير را پشت سر نگذاشتهاند و به اين دليل، بعيد است تا دو سال آينده اتفاق خاصي بيفتد و تركيه بتواند سرانجام خود را در ميان ديگر كشورهاي عضو اتحاديه اروپا ببيند. شايد وقفه سه سال اخير در مسير مذاكرات دليلي براي وقفه قابل توجهي در برنامه 10 ساله باشد اما مسئله تنها اين نيست و مشكلات زيادي از داخل تركيه تا منطقه و حتي نوع بينش اروپايي در كار است تا عضويت اروپا را در ابهام قرار دهند.
رفتار تبعيضآميز اتحاديه
تركيه تنها كشوري نبود كه از 2005 مذاكرات خود را با اتحاديه شروع كرد و نام كرواسي هم در كنار آن قرار دارد. اين كشور نيز از همان موقع و مثل تركيه مذاكرات خود را با اتحاديه شروع كرد اما نتيجه آن مذاكرات چيز ديگري شد. مذاكرات بين كرواسي و اتحاديه سريعتر از تركيه پيش رفت و اتحاديه اروپا به سرعت معيارهاي مورد نظر خود در مورد اين كشور را تأييد كرد تا آنكه اين كشور از اول ژوئيه سال جاري و به عنوان بيست و هشتمين كشور به عضويت اتحاديه اروپا درآمد. به اين ترتيب، كرواسي توانست از در اتحاديه عبور كند و جزو كشورهاي عضو آن شود اما تركيه با تعجب فقط توانست شاهد ورود تا اندازهاي آسان كرواسي باشد. كرواسي در حالي به عضويت اتحاديه پذيرفته شد كه خود اتحاديه متقبل شده تا 2020 كمك مالي به ميزان 14 ميليارد دلار در اختيار اين كشور بگذارد تا بتواند شرايط اقتصادي خود را به معيارهاي مورد نظر اتحاديه نزديك كند. در مقابل، تركيه نه تنها كمك مالي از اتحاديه دريافت نكرده بلكه خود توانسته است به لحاظ توليد ناخالص داخلي و قدرت برابري خريد رتبه 17 جهان را كسب كند. تركيه به اين دليل جزو گروه 20 است و نميتوان اقتصاد كرواسي را در حدي دانست كه با اقتصاد تركيه برابري كند. با اين وجود، اتحاديه اروپا، كرواسي را بر تركيه ترجيح داد و در مقابل، پيشرفتهاي اقتصادي تركيه در يكي دو دهه اخير باعث نشد تا اتحاديه اروپا در سرفصلهاي اقتصادي هم به صورت سختگيرانهاي با آن برخورد نكند. اين نحو رفتار اتحاديه آشكارا تبعيضآميز است و حكايت از ارادهاي در اتحاديه اروپا دارد كه چندان ميلي براي عضويت تركيه در اتحاديه ندارد حتي اگر اينكه تركيه شرايط لازم براي عضويت نيز داشته باشد.
اختلاف فرهنگي- مذهبي
نميتوان اختلاف فرهنگي و مذهبي تركيه با كشورهاي اتحاديه اروپا را ناديده گرفت. اتحاديه اروپا به طور عمده اتحاديهاي مسيحي است كه مسيحيت در بسياري از كشورهاي اين اتحاديه بيش از صرف يك دين و بهعنوان هويت ملي شناخته ميشود. در مقابل، بيش از 98 درصد جمعيت 76 ميليوني تركيه مسلمان هستند و تنها 2 درصد آن از مسيحيان، كليميان و ديگر اديان تشكيل شده است. بسياري و از جمله سياستمداران و افراد صاحب نفوذ در اروپا كشوري با اين ميزان مسلمان را در تضاد با هويت مسيحي قاره خود ميدانند و اگر چه به صورت رسمي عنوان نميكنند اما در عمل همين امر را مانع اصلي در برابر عضويت تركيه در اتحاديه اروپا ميدانند. به طور مثال ميتوان به اظهارنظر كاردينال كورمك مورفي اوكانر، اسقف اعظم كليساي وستمينستر، در مورد عضويت تركيه در اتحاديه اروپا اشاره كرد كه گفته بود: «سؤال اين است كه آيا موافقت با الحاق تركيه به اتحاديه اروپا در راستاي گشايش باب گفتوگو با مسلمانان خواهد بود يا به شكاف مذهبي بين اسلام و مسيحيت دامن ميزند و اينكه آيا پيوستن كشورهاي مسلمان به قارهاي كه اكثر جمعيتش مسيحي هستند كاري درست است يا خير.» با وجود رشد احزاب راستگراي افراطي در كشورهاي اروپايي و ضدمهاجراتي و اسلامهراسي آنها ميتوان انتظار موجي از مخالفت با عضويت تركيه در اتحاديه اروپا توسط اين احزاب را داشت كه حتي به پارلمان اروپا نيز برسد. اين احزاب از هويت مسيحي قاره اروپا ابزاري براي پيمودن پلههاي قدرت در كشورهاي خود و نهادهاي اروپايي استفاده ميكنند و اگر روند مذاكرات اتحاديه با تركيه پيش برود، اين احزاب از اين وسيله براي قدرتيابي خود استفاده خواهند كرد.
رجب طيب اردوغان، نخستوزير تركيه، اتحاديه اروپا را تهديد كرده كه اگر تا 2020 با عضويت تركيه در اتحاديه موافقت نشود، اين كشور مسير ديگري را در پيش خواهد گرفت. تركيه در 2020 صدمين سالگرد جمهوري خود را جشن خواهد گرفت و اردوغان اميدوار است كه در آن موقع و با عضويت تركيه در اتحاديه اروپا به اين جشن رنگ و روي ديگري بدهد اما واقعيت اين است كه تقابل هويت مسيحي اروپا با هويت اسلامي تركيه عميقتر از آن است كه جشن جمهوري تركيه با جشن عضويت در اتحاديه اروپا يكي شود. تركيه نه تنها با جبهه سنتي معتقدان به هويت مسيحي در اروپا روبهرو است بلكه جبهه فرصتطلب از راستگرايان افراطي نيز به آن اضافه شده كه كار را براي اين كشور بسيار سخت كرده است.
