«چوگان مال ماست، ما رها كرديم، ديگران گرفتند.» اين جمله بخشي از فرمايشات مقام معظم رهبري در خصوص اهميت ورزش چوگان است كه نزديك دو دهه قبل بيان داشتند. هرچند كه مطالبات زمين مانده رهبر انقلاب از مسئولان اينقدر زياد است كه چوگان و اهميت آن در مراتب پايينتري قرار ميگيرد اما از آنجا كه اين دغدغه رهبري با سستي و اهمالكاريهاي مسئولان در حال از دست رفتن است بد نديديم تا حداقل براي تلنگر هم كه شده به آن بپردازيم. سخنان رهبري ناديده گرفته شد و حالا بايد دست به دامن يونسكو شويم تا ورزشمان را به نام آذربايجان ثبت نكنند. سهلانگاريهاي تمام نشده مسئولان ميراث فرهنگي، چوگان ايراني را بر باد داد. سالهاست كه بحث ثبت جهاني اين ورزش ملي و سنتي به نام كشورمان در محافل خبري مطرح ميشود اما اين گمانهزنيها هرگز به نتيجه نرسيد تا آنجا كه ساير كشورها از خواب غفلت مسئولان ايراني سوءاستفاده كرده و با وقاحت هرچه تمام اقدام به ثبت اين رشته به نام خود كنند. در اين ميان جمهوري آذربايجان كه در سالهاي اخير عداوت خود با كشورمان را ثابت كرده از سايرين سبقت گرفته و در آستانه ثبت جهاني چوگان در يونسكو قرار دارد.
رهنمودهاي رهبري و بيتوجهي آقايان!
بيتوجهي به فرمايشات كارگشاي رهبر انقلاب همواره ضررهاي جبرانناپذيري به بخشهاي مختلف كشور زده؛ ورزش نيز از اين قاعده مستثني نيست. مقام معظم رهبري بارها و بارها در خصوص اهميت دادن به ورزشهاي بومي و اصيل تأكيد كردهاند. ايشان در تاريخ 8/10/75 در ديدار با رئيس و معاونان وقت تربيت بدني خاطرنشان كردند: «دنبال ورزشهايي بگرديد كه بومي ماست و مردم از آنها خبر ندارند. مثلاً ورزش چوگان يك ورزش ايراني است و در دنيا هم معلوم است ولي ما اصلاً بازي چوگان را بلد نيستيم.» فرمايشات ايشان به همينجا ختم نميشود: «هيچ دليلي ندارد كه ما در بعضي از ورزشهاي سنتي خودمان چون چوگان يا در ورزشهاي انفرادي رزمي يا شنا نتوانيم به مصاف ورزشكاران برجسته دنيا برويم.» (7/2/77)
حضرت آيتالله خامنهاي در تاريخ 31/6/77 در ديداري عمومي فرمودند: «اگر ما روي بعضي از ورزشها مثل چوگان و ورزشهاي باستاني سرمايهگذاري ميكرديم امروز مثل كشتي در دنيا مطرح بودند.» آخرين سفارش ايشان مربوط به ديدار با ورزشكاران در تاريخ 30/10/81 است: «ما خيلي ورزشهاي بومي داريم. مثلاً چوگان مال ماست، ما رها كرديم، ديگران گرفتند.» جاي سؤال است كه آقايان مسئول چگونه با وجود سفارشات و تأكيدات رهبري درصدد ثبت ورزش اصيل ايراني برنيامدند!
تلاشهاي فدراسيون 11 ساله
فدراسيون چوگان در پي فرمايشات مقام معظم رهبري در زمستان سال 81 تأسيس شد. اين در حالي است كه چوگان 600 سال قبل از ميلاد مسيح يعني 2613 سال پيش در كشور عزيزمان شكل گرفته، سالهاي سال در ايران رواج داشته و به دليل رواج داشتن ميان بزرگان كشور به ورزش پادشاهان مشهور شد. اين ورزش در 110 كشور بازي ميشود و شاعران بزرگي چون رودكي، فردوسي، سعدي، حافظ و مولانا در اشعارشان به چوگان اشاره كردهاند. با اين وجود چوگان در زادگاهش مورد استقبال عمومي قرار نگرفته و هيچ مقام مسئولي براي حفظ آن تلاش نكرده است. برخلاف ما، خارجيها براي تصاحب چوگان سرودست ميشكنند. سال 87 بود كه چين براي ثبت آن اقدام جدي كرد و يك سال پس از آن نيز قطريها مدعي شدند. هيچ كدام از اين تلاشها به نتيجه نرسيد تا اينكه آذربايجان پايش به قضيه باز شد و با فعاليتهاي شبانهروزي خود را به هدف نزديك كرد. اين در حالي است كه رئيس فدراسيون چوگان مدعي است سازمان ميراث فرهنگي مسبب تمامي اين اتفاقات است. حمزه ايلخانيزاده از سال 81 سكاندار اين فدراسيون بوده و ماه پيش نيز با اكثريت آرا در سمتش ابقا شد. وي در گفتوگو با «جوان» به تلاشهاي فدراسيون متبوعش اشاره كرد: «اتفاقات اخير داستان جديدي نيست. از دو سال قبل از ميراث فرهنگي خواستهايم كه چوگان را به ثبت جهاني برساند. چوگان رشتهاي ايراني است و در همه جاي دنيا نيز آن را به نام كشور ما ميشناسند. متأسفانه سهلانگاريهاي زيادي شده. چينيها و قطريها مدعي بودند اما با رايزنيهايمان در يونسكو جلوي اين حركت را گرفتيم. كار ثبت در يونسكو ربطي به فدراسيون ندارد. ما مكاتبههاي لازم را انجام داديم اما براي مسئولان ميراث فرهنگي ثبت چوگان اصلاً اهميتي ندارد. آنها چوگان را ثبت ملي كردهاند اما براي ثبت جهاني هيچ اقدامي نكردند، به ويژه در دو، سه سال گذشته.»
آذربايجان چوگان را به نام ميزند
كشور همسايه هر كاري ميكند تا مشاهير، افتخارات و اصالت ايراني را به نام خود ثبت كند، از نظامي شاعر ايراني گرفته تا چوگان. جالب اينجاست كه در اين مدت دست از تلاش نكشيدند و تنها چند روز ديگر باقيمانده تا به آرزويشان برسند. به گفته ايلخانيزاده اجلاس يونسكو دوازدهم تا هفدهم آذر در باكو برگزار ميشود و در اين نشست سرنوشتساز در صورت تأييد يونسكو، چوگان ايراني به نام آذربايجان به ثبت ميرسد: «آذربايجان دو سال است كه تلاش ميكند. البته ما از اين موضوع خبر نداشتيم چراكه نماينده ايران در يونسكو در اين زمينه بيتفاوت بوده. آذربايجان خيلي بيسروصدا از غفلت مسئولانمان سوءاستفاده كرد و كارش را پيش برده. اجلاس يونسكو حدود دو هفته ديگر برگزار ميشود و اميدوارم يونسكو به اعتراض ما توجه كند.»
ثبت شريكي؛ نهايت آرزو
اتفاقات تأسفبار به اينجا ختم نميشود، ورزشي كه بخشي از اصالت ايران است و بايد با دل و جان از آن دفاع كنيم را مجبوريم در خوشبينانهترين حالت با ديگران تقسيم كنيم. رئيس فدراسيون چوگان در پاسخ به سؤال «جوان» مبني بر تلاشهاي ايران براي حفظ اين رشته گفت: «اميدوارم يونسكو در باكو به نفع آنها رأي ندهد. تنها تلاشي كه ميتوانستيم انجام دهيم، اين است كه درخواست ثبت مشترك اين رشته را بدهيم. يعني اينكه چوگان مشتركاً به نام ايران، آذربايجان، تاجيكستان و پاكستان ثبت شود. اگر همين كار را هم انجام دهيم، كار بزرگي كردهايم.» ايلخانيزاده در بخش پاياني صحبتهايش يكبار ديگر به بيتوجهيهاي غيرقابل جبران ميراث فرهنگي اشاره كرد: «ثبت رشته در يونسكو اصلاً به فدراسيونهاي ورزشي ربطي ندارد اما ما با توجه به اينكه عاشق چوگان و ايران هستيم هر كاري ميكنيم تا اين رشته براي خودمان باقي بماند. فدراسيون هيچ ارتباطي با يونسكو ندارد. به رغم تأكيدات مقام معظم رهبري چوگان در ورزش ما مثل بچه ناتني است و ميراث فرهنگي هيچ كمكي براي ثبت اين رشته نكرد. از طرفي هيچ بودجهاي براي چوگان در نظر گرفته نميشود. امسال يك ريال هم پول نگرفتهايم. چوگان اگرچه در 110 كشور شناخته شده است و مسابقات جهاني و منطقهاي نيز دارد اما در ايران چوگان تنها با امكانات علاقهمندان اداره ميشود.»
