مريم زينال* همين اطرافيان خودتان از مادر يا خواهر گرفته تا خاله و عمه. معمولاً در تقويم خانمها حداقل سالروز تولد يا سالگرد ازدواج اقوام و آشنايان نزديك نوشته شده است. تقويم روي ميز آشپزخانه هر خانمي هم پر است از علامتهاي رنگي كه هر كدام تاريخ رويدادي مهم را از سررسيد آخرين قسط پرداختي تا زمان جشنها و مراسم خانوادگي نشان ميدهد تا به موقع به افراد يادآوري شود. تنها چند دقيقه تأخير در بازگشت هر يك از اعضاي خانواده به خانه ميتواند هر مادري را نگران كند، گويي ضربان قلب مهربانشان با تيك تاك عقربههاي ساعت همآواز و هماهنگ ميزند. شايد به همين خاطر است كه قرارگيري زمان در كانون زندگي عاطفي و احساسي زنانه ناگفتههايي از فكر، ذهن و درونيات آنها برملا ميسازد. با نظر به اينكه زنان به لحاظ ويژگيهاي زايندگي و هستيبخشي ارتباط نزديكتري نسبت به مردان با زمان برقرار ميكنند، سبب شده تا ديدگاه و برداشت متفاوتي از آن داشته باشند.
رابطه مقدس زنان با زمان در نحوه تصميمگيري آنها و نيز تعاملات اجتماعي آنها با ساير افراد جامعه تأثيرگذار است. نكتهسنجي و حساسيت بالاي زنان نسبت به گذر زمان در ابعاد گوناگون زندگي آنها مشاهده ميشود. بسياري از رفتارهاي روزمره، اختلافات و تنشهاي آنها در روابط اجتماعي و خانوادگي تحت تأثير عامل زمان شكل ميگيرد. زنان تمايل بيشتري به ثبت لحظات تلخ و شيرين زندگي خود نشان ميدهند، از خاطره اولين ديدار با همسرشان تا آخرين باري كه با او براي صرف شام به رستوران رفتهاند را با تمام جزئيات در ذهن دارند و به دفعات از آن روزها و لحظهها ياد ميكنند تا احساس رضايت و خوشبختي آن دقايق را براي خود و همسرشان زنده نگه دارند. آنها درصدد هستند كه وقايع و تجربيات حيات اجتماعي خود را در قالب زنجيره زمان به هم پيوند دهند تا بتوانند بين پديدههايي كه در پي هم رخ ميدهند ارتباط برقرار كنند و از اين طريق تقدم و تأخر وقايع را نسبت به هم دريابند و در امتداد زمان، تغيير و تحولات زندگيشان را احساس كنند. هنگامي كه زني به همسرش ابراز ميكند كه او مدتي است نسبت به وي بيمهر و بيتوجه شده است، در واقع سعي ميكند با كنار هم چيدن و ايجاد ارتباط منطقي بين تمام اتفاقاتي كه در طول يك دوره مشخص زماني بين آنها گذشته است، آگاهي خود را نسبت به تغيير رفتار همسرش نشان دهد و او را به اصلاح و تجديد نظر در رفتارش دعوت كند.
از سوي ديگر توجه زنان به گذر زمان با احتساب دقيق ساعتها و لحظهها، حساسيت آنها را چه در انجام به موقع امور روزانه و شخصي و چه فعاليتهاي خاص گروهي و اجتماعي نشان ميدهد، شايد به همين دليل است كه مشاغلي همچون پرستاري از بيماران و كودكان را كه به دقت و زمانمندي ويژهاي نيازمند است بر عهده زنان ميگذارند. در اغلب موارد بروز اين خصوصيت در زنها به طور ناخواسته از آنها شخصيتي انضباطي در منظر ديگران به نمايش ميگذارد، البته مديريت زنان در رابطه با زمان را ميتوان به حوزههاي مختلف حيات اجتماعي و خانوادگي بسط داد. قابل توجه است كه در بسياري از خانوادهها مديريت و برنامهريزي درآمد ماهانه خانواده بر عهده زنان گذاشته ميشود زيرا آنها با نگهداشت زمان و محاسبه هزينههاي جاري و احتمالي پيشرو، كمتر از مردان با مشكل كمبود بودجه تا موعد مقرر مواجه ميشوند. زمان براي زنها كه خود و زندگيشان را در امتداد آن و هميشه در جريان تغيير و حركت به سوي آينده ميبينند، بسيار طولاني و كشدار ميگذرد، حال آنكه براي مردان كه در لحظه زندگي ميكنند حركت عقربههاي ساعت آهنگ آرامي دارند و زمان كوتاه ميكنند و اين امر عاملي است در تشديد كج فهمي زنان و مردان از رفتار و عملكرد يكديگر كه در نهايت بروز تنشها و اختلافات را ميان آنها به همراه دارد. اما اين مسئله نبايد سبب شود كه كاركردهاي مثبت و سازنده زمانمندي زنان را از نظر دور داشت، به خصوص در حوزههايي همچون آموزش و پرورش كودكان و اقتصاد خانواده كه نيازمند دقت و حساسيت بالايي بوده و از اهميت ويژهاي برخوردار است.
*
كارشناس حوزه زنان
