اگر كسي اخبار روابط مصر و روسيه را در روزهاي اخير پيگيري كند حداقل در ظاهر به اين نتيجه ميرسد كه تحولي بنيادين در روابط دو كشور در حال وقوع است. چنانكه در اوايل هفته گذشته هيئتي از مسئولان احزاب مختلف مصري پس از بازگشت از روسيه با برگزاري مصاحبه مطبوعاتي - كه به نظر ميرسيد هدف از آن تبليغاتي كردن اهداف اين سفر بود - سفر خود را موفقيتآميز ارزيابي كرد.
روز بعد رزمناو موشكانداز «وارياگ» طي يك مراسم خاص در خليج اسكندريه پهلو گرفت كه در 20 ساله گذشته بيسابقه بوده است؛ روز بعد از آن نيز يك هيئت سياسي و نظامي روسيه متشكل از وزراي امورخارجه و دفاع و مسئولان شركتهاي تسليحاتي اين كشور راهي قاهره شدند و در نشستي موسوم به 2+2شركت كردند كه باز هم در چهار دهه گذشته بيسابقه بوده است؛چراكه از زمان اخراج 20 هزار مستشار نظامي روسي از مصر در سال 1972 از سوي انور سادات رئيسجمهور وقت اين كشور سفري در اين سطح از سوي روسيه به مصر صورت نگرفته بود. علت اين امر وابستگي بيش از حد مصر به امريكا در دوره انورسادات و در سه دهه رياست جمهوري حسني مبارك به امريكا بود كه در آن روسيه و پيش از آن شوروي سابق هيچ جايگاهي نداشت.
البته حسني مبارك نيز به خصوص در اواخر دوره رياست جمهوري خود هر زمان كه فشار سياسي از سوي امريكا احساس ميكرد يا در ارائه كمكهاي نظامي و اقتصادي سالانه اين كشور به مصر اخلال و وقفه ايجاد ميشد به روسيه نزديك ميشد و حتي به مسكو نيز سفر كرد. با اين حال توسعه روابط و همكاري كه در زمان مبارك از آن صحبت ميشد و قراردادهايي كه در اين رابطه به امضا ميرسيد هرگز عملي نميشد. با اين پيشينه تحولي كه اين روزهادر روابط روسيه و مصر از آن صحبت ميشود از برخي لحاظ به دوران مبارك شباهت دارد و از برخي لحاظ ديگر با آن متفاوت است.
آنچه به دوره مبارك شباهت دارد اين است كه مصر بعد از تيرگي روابط خود با امريكا به سمت روسيه گام برداشته است. البته دوز اين تيرگي در مقايسه با زمان مبارك بسيار بالاست و در اين راستا امريكا در پي مقاومت دولت موقت مصر در قبال درخواست واشنگتن مبني بر كنارگذاشتن برخورد حذفي با دولت منحله مرسي و اخوانالمسلمين بخشي ازكمكهاي نظامي خود را به مصر به حالت تعليق در آورده است كه اين مسئله موجب شده دولت مصر نيز گزينههاي جايگزين را به طور جدي در دستور كار قرار دهد و در اين راستا براي تأمين نيازهاي دفاعي خود به روسيه و براي تأمين منابع مالي آن به مخالفان سرسخت اخوانيها در ميان كشورهاي عربي حوزه خليج فارس و در راس آن عربستان و امارت عربي متحده نزديك شود. بر اين اساس ميتوان گفت دولت موقت مصر از اينكه ميخواهد از نزديكي به روسيه به عنوان اهرم فشار عليه غرب و امريكا براي كسب امتياز استفاده كند به دوره مبارك شبيه است، اما از اينكه هم روسيه و هم مخالفان اخوانيها در كشورهاي عربي حوزه خليج فارس ميخواهند از اين نيت و تمايل مصر در جهت سياستهاي خود استفاده كنند، اوضاع را نسبت به دوره مبارك جديتر كرده و موجب شده كه اقدامات در حد تاكتيك باقي نماند و صورت جديتر به خود بگيرد. اما مشكلي كه در اين زمينه وجود دارد منطبق نبودن اهداف طرفهاي همكاري به يكديگر است كه حتي در برخي موارد با تضاد همراه است. براي مثال در حالي كه يكي از انگيزههاي اساسي عربستان و امارات عربي متحده از ارائه كمكهاي مالي و اقتصادي گسترده به مصر - كه ظاهراً با وعده تأمين هزينه خريدهاي تسليحاتي چند ميليارد دلاري مصر از روسيه نيز همراه است- استفاده از پتانسيلهاي اين دو كشور در عرصههاي منطقهاي و بينالمللي در قبال بحران سوريه است، اما در همان حال يكي از اهداف نزديكي روسيه به مصر اين است كه از تمايل دولت موقت اين كشور براي دوري از مخالفان سوريه و نزديكي به دولت اين كشور استفاده كند و دولت موقت مصر نيز دقيقاً منافع خود را در نزديكي به دولت سوريه و ترميم روابط تيره خود در زمان محمد مرسي و حاكميت اخوانيها ميداند. با توجه به همين تضادها بعيد به نظر ميرسد خبرهاي منتشره در خصوص تأمين هزينه خريدهاي تسليحاتي مصر از روسيه توسط عربستان صحت داشته باشد، اما تحولي كه در روابط مصر و روسيه در شرف وقوع است در مقايسه با گذشته جديتر به نظر ميرسد، به گونهاي كه از مرحله تاكتيكي عبور كرده، اما به مرحله استراتژيك نيز نرسيده است و در يك فضاي برزخي ميان اين دو قرار دارد و پيشرفت و پسرفت آن به شرايط آتي در منطقه بستگي خواهد داشت.
