هرم جمعيتي كه زماني براي دبستان، دبيرستان و دانشگاه با كمبود مواجه بودند به تدريج وارد چالش اشتغال ميشوند و چنانچه براي اين معضل و كاهش افزايش جمعيت فكري نشود نه تنها اقتصاد طي دو دهه آينده از توسعه فاصله ميگيرد بلكه با توجه به وضعيت وخيم صندوق تأمين اجتماعي و نگاه دولتي به اين صندوق، قادر به ارائه خدمات به جمعيت فعال حاضر نخواهيم بود.
به گزارش «جوان»، هم اكنون عملكرد ضعيف شركتهاي تأمين اجتماعي موسوم به شستا و نگاه دولتي به اين صندوق كه بر اساس آخرين اعلام وزير كار 60 هزار ميليارد تومان از دولت طلبكار است، بياحتمال قوي با چاله جمعيتي طي دو دهه آينده ورشكست خواهد شد يا براي بقا منابع نفتي را مستقيماً به خود اختصاص خواهد داد كه اين به معني خداحافظي با رشد و توسعه اقتصادي است.
لذا جمعيت ايران براي پويايي در اقتصاد ناگزير به تغيير سياستهاي جمعيتي و تلاش براي جوان نگه داشتن متوسط سن است ولو آنكه هم اكنون براي تحقق اين برنامه اقتصادي با موانع و مشكلات اقتصادي و فرهنگي مواجه باشد. البته افزايش جمعيت به تنهايي مشكلات زيادي از قبيل فقر و عدم تحقق عدالت اجتماعي را در صورت عدم تطابق رشد جمعيت و رشد اقتصادي به دنبال خواهد داشت. لذا رشد اقتصادي و افزايش جمعيت دو بال يك پرنده و لازم و ملزوم يكديگر هستند.
هشدار پيوسته رهبري
در همين باره نيز حضرت آيتالله خامنهاي رهبر معظم انقلاب اسلامي صرف نظر از اينكه چندين مرتبه پيوسته به مقوله ضرورت رشد جمعيت كشور اشاره داشتهاند در پيامي به همايش ملي «تغييرات جمعيتي و نقش آن در تحولات مختلف جامعه» با اشاره به اهميت موضوع جمعيت و ضرورت فرهنگسازي براي اقناع نخبگان در ارتباط با نياز كشور به افزايش جمعيت، خاطرنشان كردند: «مسئله نماي جوان براي كشور يك مسئله اساسي، مهم و تعيينكننده است و كشورهايي كه در دنيا دچار پيري جمعيت شدهاند به دشواري راه علاجي براي مشكلات ناشي از آن يافتهاند كه لازم است براي حل اين مشكل كار علمي، عميق و اساسي صورت پذيرد».
غربيها شما كاهش بدهيد ما افزايش
سياستهاي كنترل جمعيت در حالي از سوي كشورهاي توسعهيافته به كشورهاي در حال توسعه و توسعهنيافته پيشنهاد ميشود كه به كارگيري سياستهاي كاهش جمعيت اين كشورها را هماكنون دچار مشكلات فراواني كرده است كه در رأس آنها سالخوردگي جمعيت قرار دارد.
برخي از كارشناسان اقتصادي به جرئت نيروي انساني را موتور محرك و محور اصلي توسعه عنوان كردهاند و نيروي انساني آن قدر اهميت دارد كه غربيها براي مقابله با پديده سالخوردگي جمعيت پديده مهاجرتپذيري و تشويق چند فرزندي را با وجود متحمل شدن هزينههاي قابل ملاحظه دنبال ميكنند.
ايرج نديمي، عضو كميسيون اقتصادي مجلس شوراي اسلامي در گفتوگو با «جوان» در اين باره ميگويد: مهاجرتپذيري اين كشورها ريشه در سالخوردگي جمعيت اين كشور دارد و از طريق مهاجرتپذيري درصدد رشد و توسعه اقتصادي خود برميآيند البته زيرساختهاي موجود در چنين كشورهايي بيشك در جذب مهاجر مؤثر است يعني كشورهاي با توجه برخورداري از امكانات متفاوت چون قدرت اقتصادي، آب و هوا، قوانين و غيره. . . . با تقاضاي مهاجرت مواجه ميشوند.
اين كارشناس اقتصادي در واكنش به اين پرسش كه سياستهاي مطرحشده پيرامون كنترل جمعيت و اهداف آن را چطور ارزيابي ميكنيد، اظهار داشت: قدرتهاي استعماري براي مداخله در كشورهاي ديگر، از جمله كشورهاي جهان سوم و تأثيرگذاري بر اقتصاد آنها، بحث كنترل جمعيت را مطرح كردند و از طريق برنامهها و كمكهاي بينالمللي، سياستهاي مداخلهاي كنترل جمعيت را در اين كشورها به اجرا گذاشتند.
سرمايههايي كه به باد ميرود
وي افزود: متأسفانه در شرايطي با رشد نامتوازن در اقتصاد مواجهيم كه متولدين دهه 60 كه بايد به عنوان فرصتي براي رشد و توسعه از آنها بهره ميبرديم به دليل عدم برنامهريزي صحيح در سالهاي گذشته اين نيروهاي انساني از آموزش گرفته تا اشتغال و مسكن و ازدواج با چالش مواجه شدند و امكان دارد نيروي انساني كه هم اكنون بيكار است در سالخوردگي شاهد فرصتهاي شغلي زيادي باشد اما چه سود.
وي گفت:نيروي انساني يكي از محوريترين نهادهاي رشد توليد و توسعه به شمار ميرود ولي به دلايل گوناگون ما هم اكنون با آمار بيكاري در سطوح مختلف سني و به ويژه جوانان دانشگاهي مواجه هستيم.
نديمي افزود: افرادي كه امكان خروج از كشور را دارند براي كار به كشورهاي مهاجرپذير ميروند و به سادگي اقتصاد ايران با وجود هزينههاي گزاف براي آموزش و يارانههايي كه براي رشد جوانان متحمل ميشود تنها به دليل برخورداري از چالش بيكاري خروج نيروي انساني را به نظاره مينشيند و كشورهاي مهاجرپذير توسط نيروي كاري كه تمام هزينههايش توسط كشور ايران پرداخت شده، به رشد و توسعه خود تداوم ميبخشند.
زمينگيري صندوقهاي تأمين اجتماعي
اين كارشناس اقتصادي افزود: اگر كشورهاي توسعهنيافته يا در حال توسعه با پديده سالخوردگي مواجه شوند به دليل عدم برخورداري از شرايط مناسب براي مهاجرتپذيري با معضل جدي روبهرو ميشوند.
وي افزود: شاخصي وجود دارد تحت اين عنوان كه به ازاي هر مستمريبگيرچند نيروي كار وجود دارد كه اين شاخص در كشورهايي كه با پديده سالخوردگي جمعيت مواجه هستند، اگر با پديده جذب نيروي كار خارجي به تناسب نرسد يا موجب ورشكستگي صندوقهاي تأمين اجتماعي كشورها ميشود يا اينكه اين كشورها را ناگزير ميكند تا از سرمايهها و منابع حياتي خود ارتزاق كنند اين در حالي است كه هزينههاي تأمين اجتماعي و مستمري سالخوردگان بايد از محل صندوقهاي تأمين اجتماعي كه به نوعي وابسته به حقوق پرداختي بيمهگذاران شاغل است، تأمين شود؛ حال تصور كنيد كه كشوري توسعهنيافته كه جذابيتي نيز براي مهاجرت نيروي كار ندارد اگر با سالخوردگي جمعيت مواجه شود در چه شرايط دشواري قرار ميگيرد.
نديمي تأكيد كرد: متأسفانه در كشور ما نيز نرخ رشد جمعيت از وضعيت مطلوبي برخوردار نيست. اين در حالي است كه اگر وضعيت به همين منوال پيش برود بيشك صندوقهاي تأمين اجتماعي در سالهاي آتي با عده زيادي مستمري بگير و عده كمي شاغل مواجه ميشوند كه اين امر ورشكستگي صندوقهاي تأمين اجتماعي را در پي خواهد داشت چراكه شركتهاي تحت اختيار سازمان تأمين اجتماعي معروف به شستا آن طور كه بايد كارآمد نيستند و نميتوانند مستمري بازنشستگان و ساير هزينههاي درمان و. . . را در چنين شرايطي تأمين كنند.
وي با بيان اينكه كاهش رشد منطقي جمعيت مشكلات سياسي، امنيتي، اقتصادي و فرهنگي را در آيندهاي نه چندان دور گريبانگير دولتها ميكند، افزود:هم اكنون با پديده دير ازدواج كردن جوانان و دير بچهدار شدن جواناني كه اقدام به ازدواج ميكنند مواجه هستيم كه هر دو براي خود معضلي است و حل اين مسائل توجه تمامي قوا و همچنين بزرگان و دلسوزان اين كشور را طلب ميكند.
زنگ خطر در برخي استانها
اين نماينده مجلس افزود: در حال حاضر، برخي از استانهاي كشور در مرحله آغازين ورود به سالخوردگي جمعيت هستند كه با رسيدن سهم افراد 60 سال به بالاي آنها، به 8 درصد كل جمعيت، مصداق مييابد. وقتي نيمي از جمعيت يك كشور سالخورده باشد، نيمه جوان جمعيت بايد انرژي خود را صرف نگهداري و خدماترساني به نيمه سالخورده كنند و اين بزرگترين چالش اقتصادي است.
وي تصريح كرد: رشد اقتصادي ميتواند به صورت منفي تحت تأثير افزايش سهم سالمندان مصرفكننده در كل جمعيت قرار گيرد. از نظر اقتصادي، توانايي پسانداز همراه با افزايش سن كاهش مييابد و اين امر بر ميزان پسانداز در كل اقتصاد تأثيرگذار است.
وي با بيان اينكه پيامد اقتصادي، تحديد نسل، كمبود نيروي كار به دليل پيري جمعيت و افزايش بار مالي دولت در تأمين رفاه اجتماعي بازنشستگان از جمله معضلات رصد نكردن شاخص جمعيت كشور به شمار ميرود، افزود: جمعيت سالخورده، علاوه بر داشتن يك سري عوارض و مسائل فردي، ممكن است براي جامعه نيز مسائل و مشكلاتي را پديد آورد و مقابله با چالشهاي فراروي اين پديده و اتخاذ سياستهاي مناسب براي ارتقاي وضعيت جسمي، رواني و اجتماعي سالمندان، از اهميت بالايي برخوردار است.
رشد مواليد در گرو فرهنگ و اقتصاد
وي تأكيد كرد: بخشي از چالش كاهش جمعيت ريشه در فرهنگ و بخشي نيز ريشه در مسائل اقتصادي دارد كه براي بهبود شاخص رشد جمعيت بايد با اتخاذ سياستهاي كارشناسي شده چالش كاهش نرخ رشد جمعيت را از ميان برداشت وگرنه نرخ رشد جمعيت هر روز با تعديل منفي همراه ميشود به طور مثال در كشورهاي توسعهيافتهاي كه با مقوله سالخوردگي جمعيت روبهرو هستند با پرداخت تسهيلاتي چون پرداخت حقوق به والدين، خدمات پزشكي، آموزش و مسكن رايگان خانوادهها را به فرزندآوري ترغيب ميكنند كه ميتوان اين طرح را در استانها به صورت پايلوت اجرا كرد.
اين نماينده اقتصادي افزود: علت عدم استقبال از فرزندآوري در همه خانوارهاي جامعه يكسان نيست و هر كدام از آنها دلايل خاص خود را دارند. از اين رو، براي رفع اين معضل نيز بايد براي هر گروه، متناسب با نوع مانع، برنامهريزي لازم انجام شود. البته ترغيب مردم به ازدواج و بچهدار شدن، با وجود ساختارهايي كه همه به كاهش جمعيت دعوت ميكنند، كار آساني نيست. هر چه اقبال داخلي نسبت به سياستهاي جهاني بيشتر باشد، فرزندآوري تحتالشعاع قرار ميگيرد.
رشد جمعيت در ايران به صفر ميرسد
بر اساس مطالعات انجام شده و نيز اطلاعات حاصل از سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1390، ميزان باروري كلي در كشور به كمتر از 2/1 فرزند به ازاي هر زن كاهش يافته و در صورت تداوم روند فعلي باروري، رشد جمعيت كشور بين سالهاي 1415 تا 1420 صفر ميشود و پس از آن به سوي منفي شدن ميرود.
مساحت كشور ژاپن يك پنجم كشور ايران است اما 138 ميليون جمعيت دارد و به نسبت ژاپن و وسعت قابل كشت ما قادر به تأمين معيشت 400 ميليون جمعيت هستيم. ژاپن با 2 دهم درصد جمعيت جهان چهارمين اقتصاد دنيا است كه 16 تا 17 برابر ما توليد ناخالص ملي دارد.
به اعتقاد كارشناسان اقتصادي، مشكل كشور ما پايين بودن توليد ناخالص ملي، عدم استفاده بهينه از منابع و پايين بودن سطح معيشت مردم است اما به جاي حل مشكلات به دنبال كنترل جمعيت هستيم.
طبق بررسيهاي به عمل آمده در دهه 55 رشد 7/3 درصدي جمعيت را شاهد بوديم، در دهه 65 با رشد 9/3 درصد و از اواسط دهه 60 رشد كاهشي رخ داد به طوري كه در سال 75 نرخ رشد 5/1 درصد و در سال 76 نرخ رشد 3/1 درصد شد.
