آب از زيرساختهاي اصلي توسعه كشور است كه داراي پيچيدگيهاي بسيار و دربرگيرنده فعاليتهاي سازهاي و غيرسازهاي متنوع و فراوان ميباشد. در اين بين محدوديت منابع آب كشور موجب شده تا ايران جزو كشورهاي داراي تنش آبي به شمار آيد. دسترسي و بهرهگيري از اين منبع حياتي با مسائل گوناگون سياسي، امنيتي، اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي در هر كشور آميخته بوده و برتمام اين ابعاد عميقاً تأثيرگذار است از اين رو كارشناسان معتقدند كه هدفمندي يارانهها در اين حوزه بايد با شدت بيشتري به اجرا درميآمد.
به طور كلي اجراي فاز اول هدفمندي يارانهها در بخش آب، اصلاح الگوي مصرف آب در كشور را تنها با 6 درصد كاهش همراه كرد، اين در حالي است كه كاهش فوق نگراني كارشناسان را در خصوص بحران خشكسالي كشور برطرف نكرد چرا كه كارشناسان معتقدند به دليل كمبود منابع آبي كشور بايد هرچه زودتر مصرف كلي آب كشور با به كارگيري سياستهاي زودبازدهتري كاهش يابد.
اگرچه اجراي فاز ابتدايي هدفمندي يارانهها در حوزه آب حداقل مانع از رشد مصرف آب در كشور شده است اما شرايط آبي كشور سياستهاي ديگري در اين بخش را طلب ميكند؛ در همين رابطه بد نيست نگاهي هرچند اجمالي به شرايط آبي كشور بيندازيم.
بد نيست بدانيم كه ايران برخلاف بسياري از كشورهاي پرمصرف در منطقهاي معتدل و پرآب واقع نشده بلكه در زمره كشورهاي خشك و نيمه خشك جهان محسوب ميشود. علاوه بر اين، قرارگيري كشورمان در كمربند خشكسالي خاورميانه و شمال آفريقا بر شدت بحران دسترسي به منابع آبي در ايران ميافزايد.
از طرفي ديگر مردم ايران با مصرف بيپرواي آب شرب، با دست خود آينده پرچالشي را در زمينه آب براي كشور رقم ميزنند.
يك شاخص جهاني براي مصرف آب خانگي وجود دارد كه ميزان مصرف به ازاي يك نفر در شبانهروز تعريف شده است، در ايران 300 ليتر در شبانهروز به ازاي يك نفر است و در برخي مناطق به 400 ليتر نيز ميرسد اين درحالي است كه متوسط جهاني 130 ليتر است كه در شهرها 80 ليتر و در روستاها 50 ليتر اختصاص يافته است و كشور ما جزو پرمصرفكنندهترين در دنيا شناخته شده است.
جالب است بدانيم كه كمتر از 5 درصد آب لولهكشي منازل صرف شرب مشتركان ميشود و الباقي آن صرف مصارفي چون شستوشو، بهداشتي، پخت و پز، شستوشوي خودرو و مسائلي از اين دست ميشود.
باتوجه به اينكه هزينه قابل ملاحظهاي در تصفيهخانهها صرف در اختيارقراردادن آب منازل ميشود حال آيا منطقي نيست كه ما هزينه كمتري براي تصفيه آب پرداخت كنيم و مردم آب شرب را از فروشگاهها تهيه نمايند و از محل كاهش هزينههاي تصفيه آب هم يارانهاي را به مردم اختصاص دهيم و هم اينكه به اصلاح ساختاري شبكه انتقال جهت كاهش هدرروي 30درصدي آب بپردازيم.
مطالعات بيانگر آن است كه كشورهاي توسعه يافته مدتها است كه از طريق فروشگاهها آب شرب را به مردم عرضه ميكنند و آبي با كيفيت متوسط جهت نياز شهروندانشان از طريق لولهكشي در اختيار آنها قرار ميدهند البته اين طرح به شكل توفيق اجباري در خوزستان هماكنون به اجرا درآمده است به دليل آلودگيهاي كارون در اهواز و آبادان آب تصفيه شده آلوده است از اين رو مردم آب شرب را از فروشگاهها تهيه ميكنند.
از سوي ديگر طبق گزارشهاي وزارت نيرو، ميزان هدر رفت آب در ايران 28 تا 30 درصد است در حالي كه اين مقدار اتلاف در دنيا 9 تا 12 درصد گزارش شده است كه يكي از عوامل اصلي آن برداشتهاي غيرمجاز از شبكه آبرساني و فرسودگي تأسيسات آب است در اين بين طبق استاندارد هدررفتهاي واقعي و به صورت عمده نشتها، سرريز مخازن و نشست از خطوط انتقال و نشتهاي مرعي و غيرمرعي جزء آب بدون درآمد محسوب ميشوند.
محمدرضا عطارزاده، معاون پيشين وزارت نيرو در امور آب و آبفا در زمينه وضعيت منابع آبي موجود كشور و همچنين ميزان مصرف آن، سرانه آب تجديدپذير كشور در سال 40را پنج هزار متر مكعب عنوان كرده بود كه اين مقدار در سال 85 به 1750 متر مكعب رسيد در اين بين وي اين رويداد را به معني نزديك شدن به مرحله تنش آبي در سال 1404 دانسته بود.
بدين ترتيب تا دير نشده مسئولان بايد سياستهاي مؤثري را براي بهبود شرايط الگوي مصرف آب در كليه بخشها اعم خانگي و تجاري، صنعتي كشاورزي اتخاذ نمايند.
