طيبنياي 53 ساله حامي الگوي اقتصادي «بازار ـ دولت» است. او كه در سه دولت قبلي هم حاضر بوده در نخستين همايش بهبود فضاي كسب و كار در ايران باز هم گفت نيازي به طراحي و تدوين قوانين جديد نداريم بلكه بايد با ايجاد نگاهي كاربردي و مناسب و ايجاد تعامل بين دولت و بخش خصوصي اوضاع را بهبود بخشيم.
براي روشن شدن اين كلام به داستاني ميپردازيم. در اقتصاد قصهاي است كه معروف به معماي زنداني است. معماي زنداني به طرح مسئلهاي رايج در دانش اقتصاد گفته ميشود كه در آن، فرض ميشود دو مجرم (در اينجا دولت و بخش خصوصي) به دام پليس افتادهاند ولي پليس چون مدركي عليه آنها ندارد، آنها را به يك سال زندان محكوم ميكند. اين دو نفر همديگر را نميبينند و نميتوانند با هم رابطه داشته باشند. در صورتي كه هر دو ساكت بمانند، يك سال زنداني ميشوند ولي اگر هر دو عليه هم شهادت بدهند دو سال و اگر يك نفر سكوت كند و ديگري شهادت بدهد، سه سال زندان به اولي و هيچ به دومي تعلق ميگيرد. در حالت عادي، فروختن شريك جرم بهترين گزينه است. حتي وقتي اين بازي را تكرار هم ميكنيم، باز هم فروختن سود بيشتري دارد ولي در درازمدت اگر افراد از تصميم همديگر باخبر شوند، آن وقت همكاري كردن و بستن دهان، بهترين استراتژي است.
نكته جالب اين است كه تا به حال كسي اين معما را به روي زندانيان واقعي تست نكرده بود. دو اقتصاددان دانشگاه هامبورگ چنين كردند و متوجه شدند همكاري ميان زندانيان بسيار بيشتر از دانشجويان دانشگاه است. اين مدل نشان ميدهد انسانها چطور بر خلاف مدل ايدهآل اقتصاددانان، به جاي حداكثر كردن منفعت شخصيشان به دنبال همكاري با انسانهاي ديگر هستند. اين وضعيت حتي زماني كه بازي همزمان انجام ميشود و دو نفر امكان اينكه بدانند همكارشان چه تصميمي گرفته ندارند هم، برقرار است و بسياري ترجيح ميدهند رفيقشان را نفروشند حتي وقتي او را نديدهاند.
حال اگر اعضاي داخلي تيم دولت مانند دانشجويان در تحقيق مزبور باشد نبايد به مشاركت مديران اقتصادي در داخل بدنه دولت زياد اميدوار بود. آقاي وزير بايد بداند ناهمخوانيهاي موجود بين دولت و بخش خصوصي، بواسطه مشابهت بخش خصوصي با دانشجويان نيست و عيب كار را در كابينه روحاني و حلقه خود جستجو كند چراكه بازار همواره زنداني است. تيم دولت 100 روز را از دست داده است. تورم بالاتر رفته، قيمت ارز در بالاترين سطح خود ثبات يافته، آمار بيكاري روز به روز بيشتر شده و بازار همچنان آماده مشاركت است! گويا اين وضعيت شبيه لباس پادشاه است. اطرافيان وزير از اينكه به او بگويند لباس بر تن ندارد ميترسند، مديريت اقتصادي كه دانشگاه و جلسه جان مينارد كينز خواني نيست !
اين مهم نيست كه وزير دائم ميگويد بخش خصوصي بايد قدرت پيدا كند. مهم اين است كه بخش خصوصي فكر ميكند دولت قدرت دارد و قدرت دولت خيلي بيشتر از اينهاست. اما سه ماه گذشته نشان داده كه دولت سرگشتهتر از دولتهاي قبلي است. ميشل فوكو زماني گفته بود تمام قدرت در اين است كه مردم ندانند قدرت هيچ قدرتي ندارد. آقاي طيبنيا فراموش نكنيد كه هر تلاشي ضامن موفقيت نيست. ما آرزوي موفقيت شما را داريم. در آستانه تورم 40 درصدي بودن بزرگترين شكست براي مردي است كه اعتقاد دارد آقاي ضد تورم است و حسرت ژاپن و چين شدن را هم مانند ديگران نميخورد. طيبنيا حالا حسرت گرجستان را ميخورد. هر چند آرزوي حداقلي هم بد نيست.
