امريكا به دنبال مهار ساز شرقي عراق

عراق در حالي با محوريت بحران امنيتي كانون تحولات منطقه است كه سفر مالكي نخست وزير به امريكا ابعاد مهم تحولات اين كشور را به خود اختصاص داد. اين سفر در حالي انجام شد كه از يك سو در عراق شرايطي خاص برقرار است و از سوي ديگر، امريكا نگاهي ويژه به عراق دارد و خواسته‌هاي اين كشور به‌رغم خروج نظاميان از عراق همچنان ادامه دارد. در حوزه اهداف مالكي مسائل متعددي مطرح است كه مهم‌ترين آنها بررسي مسائل امنيتي، اقتصادي و نظامي عراق است. اكنون عراق در حوزه داخلي با چالشي به نام تحركات منفي برخي گروه‌هاي سياسي عليه دولت، معضل اقليم كردستان و سهم‌خواهي بيشتر از دولت مركزي، فعاليت گروه‌هاي تروريستي و اوج‌گيري ناآرامي‌ها، دخالت‌هاي برخي كشورهاي عربي، غربي و تركيه و حتي صهيونيست‌ها در امور داخلي عراق مواجه است. در حالي كه عراق براي تقويت توان دفاعي خود نيز سياست‌هاي كلاني را در پيش گرفته و در اين عرصه حتي، به روسيه و چين نيز نيم نگاهي دارد چنانكه در حوزه اقتصادي و باز‌سازي كشور نيز اين امر مشاهده مي‌شود.  در حوزه منطقه‌اي نيز عراق از يك سو از رفتارهاي تركيه و برخي كشورهاي عربي نگران است و از سوي ديگر تحولات سوريه و فعاليت گروه‌هاي تروريستي در اين كشور و منطقه براي عراق دغدغه شده است. مجموع اين چالش‌ها و ده‌ها چالش ديگر در حالي بر سر راه عراق قرار گرفته كه در بخش عمده‌اي از آنها يا امريكا مستقيماً ايفاي نقش دارد يا اينكه مي‌تواند بر آنها تأثيرگذار باشد. سفر مالكي به امريكا از يك سو ناشي از گلايه‌هاي عراق از واشنگتن و از سوي ديگر برگرفته از درخواست‌هاي حمايتي از اين كشور است. نكته مهم در اين عرصه رويكردهاي شرقي عراق پيش از اين سفر است كه بيشتر براي تقويت قدرت چانه‌زني مالكي در برابر اوباما رئيس‌جمهور امريكا قابل تعريف است. البته امريكا نيز نگاه ويژه‌اي به سفر مالكي دارد.  امريكا از يك سو تلاش دارد تا اهداف خود در درون عراق را پيگيري نمايد و از سوي ديگر از عراق در معادلات منطقه‌اي بهره گيرد. هر چند ايالات متحده طي سال 2011 نيروهاي خود را از عراق خارج كرد، اما همچنان به دنبال حفظ سطح خاصي از كنترل امنيتي بر عراق است. به همين خاطر، برخي ناظران سياسي بحران‌هاي گسترده در عراق را اقدامي از سوي امريكا براي الگوسازي از وضعيت امنيتي عراق مي‌دانند. آنها تأكيد دارند كه امريكا سعي دارد چنان القا سازد كه حضور امريكا منشأ برقراري امنيت است و كشورها نمي‌توانند به تنهايي به اين امر دست يابند. امريكا ضمن تلاش براي بازگشت به عراق، سعي در توجيه نظامي‌گري در منطقه دارد. در اين چارچوب امريكا مؤلفه‌هاي متعددي را در دستور كار قرار داده كه برجسته‌سازي و القاي ناتواني عراق در برقراري امنيت و نياز به نيروهاي خارجي با محوريت ادعاي مبارزه با تروريسم و القاعده طراحي‌ براي ايجاد فضاي سياسي جديد در عراق با محوريت بازگشت بعثي‌ها به قدرت و فروش تسليحات نظامي از جمله اين رفتارها است. برخي مي‌گويند موافقت امريكا با خارج ساختن عراق از بند 7 منشور سازمان ملل در اين چارچوب بوده است. امريكا و انگليس با اين طرح از يك سو تلاش كرده‌اند كه حضور شركت‌هاي نقش و تجاري در عراق را گسترش دهند و از سوي ديگر فروش تسليحات به اين كشور را شدت بخشند.  نكته بسيار مهم در اينكه امريكا طرح فروش تسليحات پيشرفته به عراق را در دستور كار قرار داده كه در ظاهر اقدامي دوستانه است اما در باطن راهكاري براي بازگشت به عراق است. امريكا از طرح فروش جنگنده‌هاي پيشرفته، سيستم‌هاي موشكي و نيز هواپيماهاي بدون سرنشين (پهپادها) به عراق خبر داده در حالي كه عملاً دانش آنها را به عراق نداده و در نهايت اين گزينه‌ها جز پذيرش مستشاران و متخصصان امريكا گزينه‌اي نخواهد داشت. امريكا اين طرح را در بسياري از كشورها اجرا كرده است كه اساس آن وابسته‌سازي ارتش كشورها يا اعزام نيرو به كشورها در قالب مستشار نظامي و نيروي آموزشي است.  مجموع اين روند‌ها نشان مي‌دهد كه در كنار عراق، دولتمردان امريكا نيز نگاه ويژه‌اي به سفر مالكي دارند و اميد دارند تا بتوانند از وراي اين سفر برخي اهداف خود مبني بر حضور پررنگ‌تر در عراق و نيز تعريف چارچوب جديد از معادلات منطقه‌اي براي بغداد را اجرايي سازند. اصلي كه محور آن را تغيير رفتار عراق در قبال ايران و سوريه و دور ساختن آن از جبهه مقاومت تعديل روابط اين كشور با كشورهايي مانند چين و روسيه است البته امريكا براي رسيدن به اهداف خود با موانعي نيز همراه است كه نگاه منفي مردم عراق به امريكا و نيز تأكيد دمشق به حفظ سياست‌هاي منطقه‌اي از جمله در قبال ايران و سوريه ابهامات بسياري را در تحقق اهداف آنها در سفر مالكي به واشنگتن به همراه داشته است. بر اين اساس است كه امريكا محور اصلي خود را به مسائل امنيتي و سياسي در قبال عراق قرار داده است تا شايد بتواند با بهانه‌هاي امنيت و تنش‌هاي سياسي جاري در عراق سياست‌هاي خود را به مالكي متحمل نمايد در حالي كه مالكي نيز تلاش كرده تا از داشته‌هاي داخلي و خارجي براي كاهش تهديدات امريكا و كسب دستاوردهاي بيشتر از سفر به امريكا بهره گيرد.