جان كري وزير امور خارجه امريكا هفدهمين سفر خارجي خود را در هشتمين ماهي كه سكان ديپلماسي اين كشور را برعهده گرفته از خاورميانه آغاز كرده است. وي در اين سفر از مصر، عربستان، كرانه باختري، اردن، امارات عربي متحده، الجزاير و مغرب ديدن و با مقامات اين كشورها درباره مسائل دوجانبه و منطقه گفتوگو ميكند.
چالش برانگيزترين بخش سفر كري به خاورميانه، مصر، عربستان و سرزمينهاي اشغالي فلسطين است. درمصر، امريكا با چند چالش و وضعيت بغرنج مواجه است و در واقع نميتواند بين تحولات سياسي متناقضي كه طي چند سال اخير در اين كشور روي داده است تعادل و توازن برقرار كند. امريكا بعد از آنكه با قيام مردمي عليه دولت حسني مبارك مواجه شد، سعي كرد از دولت و نظام مبارك فاصله بگيرد و خود را در برابر قيام مردمي و نظام سياسي جديد آن قرار ندهد. اتخاذ اين رويكرد موجب شد امريكا به همراهي با اخوانالمسلمين و ساخت و پاخت با آن متهم شود. با اين حال زماني كه ارتش مصر طي يك برنامه از پيش طراحي شده دولت منتخب مرسي و اخوان المسلمين را از قدرت كنار زد و آن را با دولت منصوب خود جايگزين كرد، امريكا موضع مخالف در قبال آن اتخاذ نكرد، اما همواره اين نكته را به دولت موقت منصوب ارتش گوشزد كرد كه با كنار گذاشتن برخورد حذفي امكان جذب و مشاركت اخوانيها را در دولت و فرآيند سياسي جديد فراهم كنند. با اين حال مقاومت دولت موقت منصوب ارتش در قبال درخواست امريكا، واشنگتن را بر آن داشت تا تهديد خود را به كاهش كمكهاي نظامي خود به مصر عملي كند كه اين هم چند مشكل را به دنبال آورد. نخست با توجه به اينكه ارائه اين كمكها بخشي از تضمينهاي امريكا به مصر در قبال پذيرش معاهده كمپ ديويد بود، لذا با كاهش اين كمكها اين نگراني براي امريكا ايجاد شد كه مصر ديگر خود را به معاهده كمپ ديويد ملزم نبيند. دوم اينكه به محض كاهش كمكهاي امريكا، برخي ديگر از كشورهاي عربي از جمله عربستان و امارات عربي متحده آمادگي خود را براي ارائه كمكهاي اقتصادي و مالي جديد به دولت منصوب ارتش اعلام كردند و از اين طريق خواستند اهرم امريكا را بياثر كنند كه اين از ابعاد جديدي از اصطكاك در مواضع امريكا از يكسو و عربستان و امارات عربي متحده از ديگر سو در خصوص تحولات سياسي مصر پرده برداشت. از طرف ديگر، بروز اين تحولات موجب شد كه دولت موقت مصر و روسيه براي ايجاد فاز جديد از روابط بين دو كشور تلاش كنند كه اين مسئله نگرانيهاي جديدي براي واشنگتن ايجاد كرده است.
چالشهاي امريكا و جان كري در عربستان به مراتب بيشتر از مصر است. عربستان كه همواره در عرصه ديپلماسي به صورت چراغ خاموش حركت و در اغلب موارد محافظه كاري پيشه ميكرد، اكنون مدتي است كه شمشير را از رو بسته و به صراحت در قبال امريكا و رويكرد جديد اين كشور در قبال بحران سوريه و موضوع هستهاي ايران و گفتوگو با ايران مخالفت ميكند و حتي همچنانكه از اظهارات بندر بن بن سلطان بر ميآيد واشنگتن را تهديد ميكند. دولت رياض از اينكه امريكا به وعده خود مبني بر اقدام نظامي عليه سوريه عمل نكرد و به توافق با روسيه در خصوص خلع سلاح شيميايي سوريه دست يافت بسيار عصباني است و لذا تهديد كرده كه بدون توجه به ملاحظات امريكا به تسليح مخالفان سوري به تسليحات پيشرفته دست خواهد زد. همچنين عربستان از اينكه امريكا بهرغم اعلام موضع صريح ايران مبني بر عقبنشيني نكردن از حق غنيسازي به مذاكره با ايران راضي شده بسيار خشمگين است و از عواقب اين مذاكرات بر خود نگران است. با توجه به اين مسائل جان كري در سفر خود به رياض ميكوشد با دلجويي از سعوديها از خشم و نگراني آنها بكاهد. با اين حال از آنجا كه امريكا نيز به نوبه خود از رويكرد جديد عربستان ناراحت است، لذا در كنار ديپلماسي از يكسري اهرمها استفاده ميكند كه از جمله آنها ميتوان به موافقت با سفر نوري مالكي به واشنگتن قبل از سفر جان كري به رياض اشاره كرد و اين نشان ميدهد كه كاخ سفيد درصدد است از اين سفر به عنوان اهرم فشار بر عربستان استفاده كند، چراكه عامل اصلي ناامنيها در عراق نيز همانند سوريه، عربستان است. در عرصه فلسطين نيز با وجود تلاشهاي گستردهاي كه جان كري براي به جريان انداختن روند مذاكرات به عمل آورده بود، اما اين مذاكرات به علت مانعتراشي رژيم صهيونيستي هيچ پيشرفتي نداشته است. از اين رو در مجموع ميتوان گفت كه سفر جاري جان كري به خاورميانه از پرچالشترين سفرهاي وي در هشت ماه گذشته است كه نه تنها پيشرفتي در اهداف سفر مشاهده نميشود، بلكه ايجاد شكاف ميان امريكا و متحدان سابق خود اعم از عربي و اسرائيلي را وارد مرحله تازهاي خواهد كرد.
