محمدجواد ظريف وزير امور خارجه ايران بعد از يك سفر چند روزه از آفريقاي جنوبي به تركيه، ديروز به تهران برگشت. در شرايطي كه اقدامات بيثباتساز رياض در منطقه، نگرانيهاي گستردهاي در پايتختهاي خاورميانهاي به وجود آورده، به نظر ميرسد تهران و آنكارا بعد از يك دوره جدايي و كشمكش حدوداً دو ساله منافع سعي دارند تحرك جديدي به مناسبات دوجانبه بدهند.
به گزارش «جوان »، محمدجواد ظريف ديروز در پايان سفر به تركيه، در صفحه فيس بوك خود نوشت كه اردوغان در ماه ژانويه آينده (دي و بهمن 92) به ايران سفر ميكند و آقاي داوداوغلو هم سه هفته ديگر براي شركت در اجلاس اكو (سازمان همكاري اقتصادي) و مذاكرات دوجانبه به تهران ميآيد. به گفته ظريف، طرف ترك نيز دعوت قبلي خود براي سفر دكتر روحاني به تركيه طي يكي دو ماه آينده را تكرار كرده و به اين ترتيب انتظار ميرود كه مقامهاي تركيهاي و ايران در ماههاي آتي سفرهاي متعددي در سطوح بالا داشته باشند.
گرم شدن دوباره مناسبات آنكارا- تهران تقريبا همزمان شده با سردي مناسبات رياض و آنكارا. ديروز منابع خبري گزارش كردند كه شدت گرفتن درگيري گروههاي مسلح وابسته به رياض و آنكارا در سوريه، تركيه را مجبور كرده تمام مراكز و ساختمانهايي را كه عناصر سازمان اطلاعات عربستان در تركيه از آنها استفاده ميكنند، تعطيل كند. مقامات تركيه ميگويند عربستان تلاشهاي زيادي انجام داده تا نبض گروههاي معارض سوري را در اختيار خود بگيرد؛ موضوعي كه سبب شد گروهها و شخصيتهاي مخالف وابسته به تركيه از گردونه قدرت در بين معارضين سوري خارج شوند. تنش ناشي از دخالت عربستان در سوريه تا جايي تشديد شد كه هفته قبل گفت وگوهاي شديداللحن و البته بينتيجهاي ميان وزراي خارجه عربستان و تركيه درگرفت و احمد داود اوغلو، از آخرين ديدارش با سعود الفيصل، ناكام و ناراضي بيرون آمده بود.
كودتاي مصر پيش زمينههاي اختلاف تركيه و مصر
هرچند تنشهاي رياض با آنكارا طي هفتههاي اخير تشديد شده، ولي كارشناسان تأكيد ميكنند مهمترين تحولي كه تنش ميان دو كشور را تشديد كرد، كودتاي سي ام ژوئن در مصر بود. بعد از وقوع اين كودتا، تركيه معتقد بود كه عربستان در جهت منافع خود براي تقويت سلفيهاي مصر و تضعيف اخوانالمسلمين از «كودتا» در مصر حمايت كرده است.
اين كودتا اولين بذرهاي جدايي را بر مناسبات آنكارا با رياض پاشيد و تغيير رويكرد تركيه در تعامل با عربستان، بر مناقشههاي مقامات بلندپايه تركيه، قطر و جنبش حماس و اخوانالمسلمين پس از سقوط محمد مرسي نيز تاثير منفي گذاشت. اين در حالي است كه عربستان در مقابل با همكاري اردن و امارات و از طريق ارتباط با اسرائيل، راهبردي جديد ايجاد كردند كه به گفته منابع آگاه، حزبالله، سوريه، ايران و عراق از يك سو و تركيه، قطر، حماس و اخوانالمسلمين را به عنوان اهداف سياست مقابلهاي خود تعيين كرده است.
تركيه به ايران نزديك ميشود
مجموعه اين تحولات منجر به تغيير موازنه ميداني و سياسي به سود حكومت سوريه، مقامهاي سياسي در تركيه را به سمت يك رويكرد جديد سوق داد. همزمان شدن اين تحولات، با انتخابات 24 خرداد ماه در ايران و تغيير فضاي مناسبات ايران با غرب در چارچوب 1+5، باعث شده كه آنكارا يك بار ديگر براي نزديك شدن به ايران ابزار تمايل كند.
روزنامه «تودي زمان» چاپ تركيه ديروز در مطلبي با اشاره به سفر محمدجواد ظريف به تركيه نوشت كه نگرانيهاي مشترك ايران و تركيه درباره ماهيت درگيريها در داخل سوريه موجب شده است تا علائم آب شدن يخ روابط بين ايران و تركيه كه دو سال پيش در پي اختلاف دو كشور بر سر تحولات سوريه آغاز شده بود، نمايان شود. به نوشته تودي زمان، ديپلماتها ميگويند كه دو كشور قصد دارند روابط خود را ترميم كنند كه كليد گسترش بيشتر همكاريهاي ديپلماتيك است. منابع خبري ميگويند كه ايران و تركيه نسبت به تبديل جنگ داخلي سوريه به يك جنگ فرقهاي نگرانند و وزراي خارجه دو كشور گفتهاند كه براي جلوگيري از به راه افتادن جنگ فرقهاي در سوريه با هم همكاري خواهند كرد.
اولين نشانههاي اين نگراني در گفتههاي داود اغلو و ظريف در نشست خبري مشترك با ظريف نمايان شد، جايي كه احمد داود اوغلو در جمع خبرنگاران در استانبول گفت: «از آنجايي كه من اينجا در كنار وزير امور خارجه ايران نشستهام، ميتوانيد مطمئن باشيد كه ما براي جلوگيري از سناريويي كه منجر به درگيري ميان گروههاي مذهبي شود، با يكديگر همكاري ميكنيم.» محمد جواد ظريف نيز در صفحه فيسبوكش نوشت مذاكرات با نخستوزير هم جالب بود. من آقاي اردوغان را از نزديك نميشناختم ولي با آقاي گل از دهه 70 شمسي همكار و دوست بودهام و با آقاي داوداوغلو هم بار سومي بود كه ديدار و مذاكره داشتم. ولي با آقاي اردوغان اين اولين ديدار و ملاقات من بود. ملاقات بسيار صميمي و جدي بود و درباره مسائل دوجانبه و منطقهاي صحبتهاي خوب و مفصلي در جلسه رسمي و ملاقات خصوصي داشتيم. ايشان اشراف كاملي به روابط دوجانبه دارند و به نظر ميرسد علاقهمند به گسترش همه جانبه روابط هستند. اميدوارم بحثهاي دوجانبه ما به همكاريهاي گستردهتر بين دو كشور همسايه در جهت پيشرفت و توسعه دو كشور و رفاه مردم بينجامد. درباره همكاري در حوزههاي مختلف حمل و نقل، انرژي، صنعت، تجارت و ساير حوزهها بحث كرديم. بعد از جلسه با آقاي اردوغان، جلسه رسمي با وزير خارجه و مصاحبه مطبوعاتي مشترك و بعد همراه با هيئت دو طرف شام رسمي كاري در اقامتگاه سازماني وزير خارجه داشتيم و بعد از شام ديدار دوجانبه خصوصي كه تا ساعت 11 و نيم شب ادامه داشت.
