هماكنون در شهر تهران پس از كسر لجن، گل و لاي، بين 180 تا 200 تن دور ريز آن هم از عجيبترين انواع آن نظير اتاق اتومبيل ژيان، لاشه گاو، مبلمان منزل به شبكه انتقال آبهاي سطحي وارد ميشود.
هر ساله با آغاز فصل بارش، شهرداري تهران درگير رفع معضل پيچيده آبگرفتگي معابر، جويها و كانالهاي جمعآوري آبهاي سطحي ميشود. با بروز آبگرفتگيهاي شهر تهران در ايام بهار و پاييز، انگشت اتهام عموم مردم پيش از همه به سمت شهرداري تهران نشانه ميرود و معاونت فني و عمراني به سبب مسئوليت احداث و نگهداشت كانالها و همين طور معاونت خدمات شهري با توجه به مسئوليت لايروبي به موقع انهار، به عنوان مقصران اصلي پديده آبگرفتگي مطرح ميشوند! اما كمتر كسي عدم همراهي شهروندان براي رفع اين معضل را كه به گفته معاون خدمات شهري شهرداري تهران، عامل حداقل 50 درصد آبگرفتگيهاي شهر تهران است، جزو موارد مؤثر در بروز اين معضل ذكر ميكند.
445 كيلومتر شبكه جمعآوري آبهاي سطحيبا تأسيس شركت خاكريزآب در ذيل حوزه معاونت فني و عمراني در سال 1372، مجموعه تخصصي و مستقلي براي دنبال كردن ابعاد عمراني پديده آبگرفتگي در پايتخت شكل گرفت. طي دوره اخير مديريت شهري يعني از سال 1384 تاكنون نيز بالغ بر 103 كيلومتر لولهگذاري، تونل و كانال براي هدايت آبهاي سطحي احداث شد كه اين آمار از كل دورههاي گذشته مديريت شهري پيشي گرفته است. به اين ترتيب طول كل شبكه جمعآوري آبهاي سطحي در تهران به حدود 445 كيلومتر رسيده و احداث كمتر از 250 كيلومتر باقي مانده از اين شبكه نيز به تناسب تخصيص بودجه در برنامههاي آتي شهرداري گنجانده خواهد شد. اما صرفنظر از مأموريتهاي عمراني كه قطعاً براي پيشگيري از معضل آبگرفتگي جويها، كانالها و معابر شهر در دستور كار شهرداري قرار دارد، تهران نيازمند ساز و كار فرهنگي براي آگاهسازي شهروندان از عواقب ريختن زباله در انهار و در نتيجه پايان دادن به اين رفتار نادرست و اغلب ناآگاهانه است چراكه در غير اين صورت نه تنها افزايش 200 كيلومتري كانالها جوابگوي نيازهاي شهر نخواهد بود، بلكه شايد حتي ايجاد ظرفيتهايي فراتر از آمار نياز تهران هم علاج درد آبگرفتگي نباشد.
200 تن زباله در شبكه آبهاي سطحيدر ميان 180 تا 200 تن دورريزي كه توسط شهروندان به شبكه آبهاي سطحي تهران وارد ميشود، اقلام گوناگوني وجود دارد. شكلگيري سبزيفروشيها و ميوهفروشيهاي بزرگ و به ويژه ميادين ميوه و ترهبار نيز به افزايش دورريزهاي تهران كمك كرده و اغلب آنها انبوه دورريز سبزي و ميوه را نثار شبكه مسيلها ميكنند؛ بيآنكه بدانند اين بدترين نوع دورريز است و موجب انسداد جدي شبكه انهار ميشود.همچنين شكلگيري فروشگاههاي مواد غذايي و رستورانها در افزايش حجم دورريز در كانالهاي جمعآوري آبهاي سطحي بياثر نبوده است. بطري نوشابه از نظر متوليان امور نگهداري كانالهاي شبكه جمعآوري آبهاي سطحي يك فاجعه به شمار ميرود. به طور مثال شهرداري منطقه يك تنها در يك مرتبه پاكسازي كانالهايش حدود دو كاميون 30 چرخ فقط بطري نوشابه يكبار مصرف جمعآوري كرده است!
انهار جاي زباله ريختن نيستبرخي صنوف مانند موكتفروشها و پارچهفروشها نيز اگرچه دورريزهاي خشك و نسبت به ساير صنوف در حجمي كمتر دارند اما ماهيت دورريز آنان به گونهاي است كه پس از غوطه ور شدن و كشيدن آب به خود و مخلوط شدن با ساير مواد، به مجموعهاي تبديل ميشود كه همچون بتن مسير را كاملاً بسته و زيانهاي فراواني به بار ميآورند.ميتوان ادعا كرد تمام اصنافي كه دورريز خود را پس از انجام كار روزانه به شبكه آبهاي سطحي شهر وارد ميكنند، آگاهانه مرتكب اين عمل ميشوند و لذا آنان را ميتوان مجرم تلقي و براي برخورد قانوني با ايشان چارهانديشي كرد.
اما مسئله آبگرفتگيهاي ناشي از انباشت دورريزها در انهار و كانالهاي هدايت آبهاي سطحي با اقدامات كوتاه مدت و مقطعي حل نميشود چراكه انبوهي از شهروندان، ناآگاهانه و بدون كوچكترين انديشهاي به عواقب كار خود، هر روز زبالههاي ريز و درشت، از فيلتر سيگار گرفته تا بستهبندي انواع كالاهاي مصرفي را روانه جويها ميكنند. چاره اصلاح رفتار اين گروه از افراد، تنها اعمال هوشمندانه راهكارهاي فرهنگي است.
