وحید حاج سعیدی | در ابتداي ورود اين وسايل ديجيتالي به كشور به دليل قيمت بالا و آشنا نبودن مردم با آنها، عمدتاً استفاده از آنها جنبه تجاري و اداري داشت و بيشتر ادارات و نهادهاي دولتي يا تجار و كسبه بزرگ از اين وسايل استفاده ميكردند اما با فراگير شدن استفاده از تكنولوژيهاي روز دنيا كمكم پاي اين تجهيزات به همه خانهها باز شد و مصارف شخصي و خانگي نيز پيدا كرد، تا جايي كه موارد كاربرد اين وسايل از خانه به مسير راه هم كشيده شده است و شما در اتوبوس يا سرويس هم ميتوانيد از طريق لپتاپ يا تبلت به اطلاعات شخصي خود دسترسي پيدا كنيد اما با وجود هزاران كاربرد و خاصيتي كه وسايل الكترونيكي جديد دارند، بعد از استفاده كلامي و ارتباطي، بيشتر جنبه تفريحي و سرگرمي آن براي مردم مهم است و اكثر مردم در استفاده علمي و كاربردي از اين وسايل غافلند. جالب اينكه جنبه سرگرمي اين فناوريهاي جديد دامن بزرگسالان را نيز گرفته است و حتي در برخي جلسات مهم شاهد بازي مسئولان رده بالاي كشور با تبلت و گوشي هستيم! دلايل بسياري در بروز اين پديده يعني «عدم استفاده كاربردي و حداكثري از تجهيزات و فناوريهاي نوين» دخيل هستند. عدمآشنايي به زبان انگليسي در استفاده از برخي نرمافزارها، عدم توسعه دولت الكترونيك، بهروز نبودن زيرساختها و عدم امكان اجراي برخي امور نظير انتخابات از طريق اينترنت، عدمآشنايي خانواده با اين وسايل و ارائه اطلاعات به فرزندان، عدم آموزش صحيح از طريق رسانه ملي و ساير نهادهاي مرتبط، اهميت درآمدزايي اين تجهيزات براي دولت به نسبت هزينهكرد براي فرهنگسازي، وجود برخي كلاهبرداريها در دنياي وب و... باعث شده تا بيشتر جنبه تفريحي و تفنني اين فناوريها مورد توجه مردم قرار گيرد.
با اين وجود توسعه اين تجهيزات و ورود آنها به بازارهاي داخلي اجتنابناپذير است و اين گستردگي و توسعه پرشتاب لزوم برنامهريزي و فرهنگسازي در استفاده بهينه از اين تجهيزات را دو چندان ميكند.
گوشيبازها و مدلبازها چه كساني هستند؟
همانگونه كه در ابتداي گزارش عنوان شد بعد از ورود فناوريهاي جديد ارتباطي به كشور به علت قيمت بالاي اين محصولات تنها افراد داراي تمكن مالي بالا، قادر به خريد اين وسايل بودند. بنابراين داشتن موبايل نوعي كلاس و برتري خيالي در بين افراد جامعه- به ويژه خانوادههاي پولدار- محسوب ميشد اما با افزايش ضريب نفوذ و كاهش قيمتها همه افراد جامعه حتي كودكان و نوجوانان نيز از اين فناوري بهرهمند شدند.
بعد از اين مرحله ماجراي كلاس و برتري «داشتن گوشي» وارد فاز جديدي شد و فعلاً داشتن گوشيهاي مدرن و پيشرفته براي همان جماعت نوعي كلاس و رجحان محسوب ميشود! تا جايي كه با عرضه هر مدل گوشي جديد به بازار اين افراد گوشي خود را با گوشي جديد معاوضه ميكنند يا اقدام به خريد گوشي جديد ميكنند. امكانات و ويژگيهاي گوشيهاي جديد هم براي گوشيبازها چندان مهم نيست و فقط بهروز بودن گوشي برايشان مهم است.
هرچند گوشيهاي جديد امكانات و نرمافزارهاي پيشرفته و جديد دارند ولي اكثر اين افراد به دليل آشنا نبودن به زبان انگليسي حتي قادر به استفاده از سادهترين نرمافزارها نيستند و تنها به گوش كردن موسيقي، پخش فيلم و بازي كردن با گوشي جديدشان بسنده ميكنند!
گوشيهاي جديد اشكال و مدلهاي مختلفي دارند و قيمت آنها نيز از چند صد هزار تومان تا چند ميليون تومان متغير است.
رجيستر، نصب نرمافزار، گارانتي و...
رجيستر، نصب نرمافزار، گارانتي و... از جمله عبارات و خدماتي هستند كه مفهوم آنها در كشور ما با ساير دنيا تفاوتهاي بنيادين دارند و تعبير فروشندگان نيز از اين خدمات متفاوت است. آنچه مسلم است اين كه يك گوشي نو و آكبند عليالاصول نيازي به ثبت در شركت سازنده يا همان «رجيستر كردن» ندارد اما بسياري از فروشندگان به بهانههاي واهي نظير امكان سوختن گوشي يا بهرهمندي از خدمات پس از فروش، خريداران را مجبور به پرداخت وجهي بابت رجيستري ميكنند. نصب نرمافزار هم از ديگر منابع درآمد فروشندگان گوشي است كه باز هم به دليل عدم آشنايي مردم به زبان انگليسي، درآمد سرشاري را نصيب فروشندگان گوشيهاي جديد ميكند. ماجراي گارانتي و گوشيهاي قاچاق هم از ديگر معضلات بازار ديجيتالي كشور است كه عمدتاً خريداران در اين مقوله متضرر ميشوند و اكثريت مردم به هيج عنوان به گارانتي گوشيها و ساير تجهيزات اعتقادي ندارند!
تلفن همراه در دست فرزندان ما چه ميكند؟
استفاده درست و منطقي از وسايل و تجهيزات جديد، زندگي امروزي را به مراتب آسانتر و ايمنتر ميكند. اين واقعيت كه در زندگي امروزي خانوادهها به دلايل مختلف اجتماعي، اقتصادي و شهرنشيني كمتر در كنار هم هستند يك واقعيت ملموس است. بنابراين هر قدر وسايل ارتباطي سهلالوصولتر باشند، نوعي خاطر جمعي اجتماعي حاصل ميشود و اين ارتباط حتي به صورت مجازي هم ارزشمند است. بنابراين خانوادهها سعي ميكنند با تهيه اين تجهيزات براي فرزندان خود ارتباط خود را با كودكان بيشتر كرده و به قولي مراقبت خود را از آنان بيشتر كنند. هر چند نفس اين ايده پسنديده و صواب است اما در عمل گاهي اوقات مفسدههايي نيز در اين كار نهفته است:
الف) ايجاد حريم كاملاً خصوصي و رمزدار: در گذشته اگر فرزندان قصد تماس با دوستان خود را داشتند ارتباط از طريق تلفن انجام ميشد و عمدتاً اين كار در منزل و در حضور ساير اعضاي خانواده انجام ميشد و حريمها و حرمتها نيز بالطبع رعايت ميشد و امكان برقراري تماسهاي غيرعادي و ناصواب كمتر بود. امروزه برقراري ارتباط محرمانه با سايرين در هر مكاني و در هر ساعت از شبانهروز ممكن است. در ضمن با گسترش استفاده از تلفن همراه كه اكثراً داراي رمز و كد هستند، امكان كنترل و بررسي تماسهاي فرزندان به حداقل خود رسيده است و در برخي موارد اصلاً امكان پيگيري وجود ندارد. مگر اينكه كار به جاهاي باريك بكشد و از طريق مراجع قضايي رديابي تماسها صورت پذيرد.
ب) بازي در اكثر اوقات شبانهروز: حدود ۳۰ سال است كه بازيهاي ويديويي پا به عرصه حيات گذاشتهاند و بخشي از زندگي افرادي شدهاند كه در منزل فرزند كمسن و سال دارند. هرچند استقبال از بازيهاي رايانهاي در ميان بزرگسالان نيز كم نيست؛ اما قشر عظيم و پرطرفدار اين بازيها را كودكان و افراد كم سن و سال تشكيل ميدهند، تا جايي كه بازيهاي كامپيوتري و ديجيتالي به عنوان يك بخش مهم و حتي يكي از وظايف ذاتي كودكان در خانواده جا باز كرده است و اغلب كودكان بازيهاي ديجيتال را به تماشاي فيلم و كارتون و حتي ساير تفريحات سالم بدني ترجيح ميدهند.
مضرات بازيهاي ديجيتالي بر همگان آشكار است. اعتياد به بازيهاي كامپيوتري و آنلاين اولين و خطرناكترين مضرات اين بازيها محسوب ميشود. طبق تحقيقات اخير يكي از دلايل بدخلقي و خشن بودن كودكان و نوجوانان و زورآزماييهاي آنان، استفاده مكرر از بازيهاي اكشن و خشن بوده است.
اتلاف وقت، عدم تحرك، تحليل قواي جسماني و بصري، ضايعات فيزيكي و ارتوپدي نيز از ديگر مضرات انجام مستمر بازيهاي ديجيتال است كه امروزه علاوه بر انجام در خانه به وسيله رايانه، لپتاپ، تبلت و... در مسير راه خانه نيز در اتوبوس، سرويس و مراسمات مهماني نيز از طريق تلفن همراه قضاي آن به جا آورده ميشود!
پ) فيلمهاي غيراخلاقي در گوشيها: يكي از دلايلي كه كارشناسان كودك و نوجوان تأكيد دارند كه خانوادهها براي فرزندان خود گوشيهاي ساده و فاقد امكان جابجايي فايل (بلوتوث) و پخش فيلم خريداري كنند، امكان رد و بدل كردن فيلمهاي غيراخلاقي است. امكان انتقال مالتيمديا يا همان انتقال صوت و تصوير شايد در صورت كنترل نشدن توسط خانواده اولين گام براي ايجاد فساد اخلاقي در نوجوانان ميباشد. امروزه در دنياي مجازي متأسفانه فيلمها و تصاوير مختلف غيراخلاقي به دلايل مختلف به اشتراك گذاشته ميشوند كه هر قدر كودكان از اين فضا دور باشند، كنترل و تربيت آنها آسانتر خواهد بود.
لپتاپ، گوشي، تبلت يا نوتبوك و...
با شتابي كه صنعت IT يا همان فناوري اطلاعات در پيش گرفته است، بيشك هر روز شاهد عرضه مدلهاي جديد از وسايل و تجهيزات مدرن و پيشرفته خواهيم بود كه اگر مسير استفاده صحيح از آنان را به كودكان خود آموزش دهيم، قطع به يقين تبعات مثبتي به همراه خواهد داشت ولي اگر استفاده از اين تجهيزات ضابطهمند نباشد و از روي چشم و همچشمي و به قولي باري به هر جهت خريداري شود، علاوه بر اتلاف وقت و هزينه، تبعات منفي و بعضاً ناگواري به همراه خواهد داشت كه در برخي موارد امكان جبران نيز وجود ندارد.
بنابراين توصيه ميشود والدين گرامي قبل از اقدام به خريد تجهيزات الكترونيكي و ديجيتالي جديد، موارد استفاده و لزوم آن را با فرزندان خود مطرح و در صورت نياز واقعي اقدام به خريد آن كنند.
امروزه اكثر مكانهاي عمومي نظير دانشگاهها، آپارتمانها، هتلها، برخي ورزشگاهها و... به اينترنت وايرلس يا بدون سيم تجهيز شدهاند يا با پرداخت ماهانه يكصد هزار ريال گوشي يا ساير تجهيزات شما قابليت اتصال دائم به اينترنت پيدا ميكنند. هرچند دسترسي دائم به اينترنت براي كساني كه كار علمي و تحقيقاتي انجام ميدهند، يك معجزه و يك مزيت غير قابل باور محسوب ميشود، ولي بسياري از جوانان در جامعه كنوني نحوه صحيح استفاده از فناوري را نميدانند و تقريباً 90 درصد از وقت خود از گشت و گذار در دنياي مجازي را به سرگرمي ميپردازند. بماند كه در محافل و مجالس عمومي و خصوصي نيز بسياري از افراد جوان حتي بزرگسالان به جاي مراوده با نزديكان و اقوام به بلوتوث بازي و جستوجو در صفحات وب مشغول هستند.
نقش رسانه در اشاعه فرهنگ استفاده صحيح از فناوري
نقش رسانه ملي در جا انداختن يك فرهنگ يا حذف يك ضد فرهنگ بر هيچ كس پوشيده نيست اما در سالهاي اخير متأسفانه رسانه ملي مسير خوبي در اين زمينه طي نكرد. به رغم قابليتهاي بالاي اين نهاد در اطلاعرساني و پرداختن به موضوعات مهم و اساسي، اخيراً شاهد تبليغاتي هستيم كه مردم- عليالخصوص كودكان- را به استفاده بيشتر از تلفن تشويق ميكند؛ آن هم با شركت در مسابقات سخيفي با سؤالاتي كوتهفكرانه و عجيب نظير «آيا ماست سفيد است؟!» يا «آيا بستني گرم است؟» و... كه در واقع اين مدل تبليغ و مسابقه زير سؤال بردن شعور مخاطب است!
البته گاهي اوقات برنامههايي در خصوص تقبيح استفاده بيش از فناوري در قالب تيزر پخش ميشود كه بلافاصله با يك تبليغ ديگر خنثي ميشود. به عنوان مثال چندي قبل شاهد پخش يك تيزر از صدا و سيما در خصوص تبريك جشن تولد بوديم كه با اين مضمون كه تبريك پيامكي جاي تبريك حضوري و شركت در مراسم جشن تولد را نميگيرد و در همان مقطع و در زمان پخش اين تيزر، يكي از اپراتورها تبريك تلفني و پيامكي را تبليغ ميكرد و بر اين باور بود كه مشكل تنهايي افراد را ميتوان با پيامك حل كرد!
اميد است مسئولان ديدگاه خود را در خصوص نحوه توسعه و استفاده از فناوريهاي نوين تغيير دهند و با فراهم كردن بستر استفاده منطقي از اينترنت مثل حمايت از توليد و توسعه كتابهاي ديجيتال و صوتي، انتشار فايلهاي آموزشي صوتي و تصويري، ارسال حديث و جملات آموزنده از طريق پيامك و آموزشهاي لازم از طريق صدا و سيما يا ساير ادارات فرهنگي كشور، روند به كارگيري فناوريهاي جديد را تغيير دهند و مردم براي جستوجوي نتايج فوتبال، قيمت سكه يا گوش كردن به آهنگ مورد نظرشان، تبلت 3 ميليوني و 24 سانتيمتري در جيب خود نگذارند!
